حدیث حدادی
گروه اقتصادی

در حالی به استقبال تابستان و اوج مصرف برق می‌‌رویم که نقشه راه تازه‌‌ای برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر روی میز است. مسیری که اگرچه با چالش جدی تأمین مالی روبه‌روست؛ اما می‌تواند بخشی از ناترازی مزمن تولید و مصرف برق را جبران کند. در حال حاضر ظرفیت نیروگاه‌‌های تجدیدپذیر کشور از ۴۶۰۰ مگاوات عبور کرده و تنها در دولت چهاردهم حدود 3 هزار مگاوات به این سبد افزوده شده است؛ عددی که با تحقق برنامه‌های در دست اجرا، باید تا اوج بار امسال به ۷ هزار مگاوات و در افق بعدی به ۱۱ هزار مگاوات برسد.
بخشی از تحقق این هدفگذاری بر عهده شبکه‌ای از ۳۷۰ پروژه تجدیدپذیر خورشیدی، بادی و... است که همزمان دو هدف کاهش وابستگی به سوخت‌‌های فسیلی و افزایش پایداری شبکه برق در استان‌‌های گرفتار تنش را دنبال می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد به ازای هر مگاوات ظرفیت نصب‌شده، به طور متوسط ۸ شغل مستقیم پایدار ایجاد می‌شود و هر مگاوات نیروگاه خورشیدی سالانه تا ۲ هزار مگاوات ‌ساعت برق تولید و بین ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ تن از انتشار  CO₂ جلوگیری می‌کند.

افزایش سرعت توسعه تجدیدپذیرها در شش‌ماهه اخیر
رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق در گفت‌و‌گو با خبرنگار «ایران» عنوان کرد: «در شش ماه گذشته مجموعه‌ای از اقدامات گسترده با هدف تقویت پایداری شبکه برق و کاهش ناترازی تولید و مصرف در دستورکار وزارت نیرو قرار گرفته است. این اقدامات با محوریت اجرای ۱۴ مگاپروژه تعریف ‌شده از سوی وزیر نیرو دنبال شده‌اند. تمرکز اصلی بر توسعه انرژی‌‌های تجدیدپذیر، رفع گلوگاه‌‌های فنی شبکه و تسهیل فرآیندهای سرمایه‌گذاری بوده است. برنامه‌ریزی‌ها بر این اساس انجام شده تا کشور با کمترین تنش به دوره اوج مصرف وارد شود.»
محسن طرز‌طلب افزود: «عملیات احداث مجموعه‌ای از نیروگاه‌‌های خورشیدی، بادی و... در نقاط مختلف کشور آغاز شده است. هدف اصلی این پروژه‌‌ها، رساندن ظرفیت نیروگاه‌‌های تجدیدپذیر به ۷ هزار مگاوات تا اوج بار سال‌جاری است. توسعه این ظرفیت‌ها علاوه بر تقویت شبکه، نقش مهمی در متنوع‌‌سازی سبد تولید دارد. در این راستا، برنامه‌‌ها به‌گونه‌ای تنظیم شده‌اند که این روند با سرعت بیشتری نسبت به سال‌‌های گذشته ادامه پیدا کند.»

رشد ظرفیت‌ تجدیدپذیرها
از ابتدای آغاز به کار دولت چهاردهم تاکنون حدود ۳ هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر به بهره‌برداری رسیده است. به گفته رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر، «این میزان رشد در مقایسه با دوره‌‌های گذشته، حاصل توجه ویژه دولت به این حوزه و نتیجه اقداماتی است که در راستای پاسخ فوری به نیاز شبکه در دوره‌‌های اوج بار طراحی شده‌اند. همچنان که افزایش این ظرفیت‌‌ها نقش مستقیمی در کاهش وابستگی شبکه به نیروگاه‌‌های حرارتی و سوخت‌های فسیلی دارد.» طرز‌طلب در ادامه با بیان اینکه «به‌روزرسانی زیرساخت‌‌های موجود نیز یکی دیگر از اولویت‌‌های اصلی بوده است»، گفت: «بسیاری از نیروگاه‌ها و تجهیزات انتقال برق که در سال‌های گذشته با کاهش راندمان روبه‌رو شده بودند در این دوره مورد بازبینی و اصلاح قرار گرفتند. از سوی دیگر یکی دیگر از برنامه‌های ما رفع گلوگاه‌های فنی در شبکه است تا پایداری و قابلیت اطمینان سیستم افزایش پیدا کند. این اصلاحات به منظور جلوگیری از بروز تنش‌‌های احتمالی انجام شده است.»

قراردادهای جدید و تسریع پروژه‌ها
تأمین نیاز مالی توسعه تجدیدپذیرها و تسریع توسعه ظرفیت تولید این بخش با انعقاد مجموعه‌‌ای از قرارداد‌های جدید با پیمانکاران و سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی پیگیری می‌شود. طرزطلب در این باره با بیان اینکه «فرآیندهای اجرایی که در گذشته با تأخیر مواجه بودند اکنون با سرعت بیشتری دنبال می‌شوند به‌خصوص پروژه‌‌های نیمه‌‌تمام دوران جنگ و پروژه‌‌هایی که در مرحله نصب تجهیزات بوده‌اند در اولویت تکمیل قرار گرفته‌‌اند»، گفت: «در کنار این اقدامات، اصلاحات گسترده‌ای در فرآیند صدور مجوزهای احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر انجام شده است. با واگذاری اختیارات بیشتر به استانداران، روند اداری تسهیل شده و انعقاد قرارداد با متقاضیان با سرعت بیشتری صورت می‌گیرد. این تغییرات نقش مؤثری در کاهش زمان انجام پروژه‌ها دارد و استان‌ها را در تصمیم‌‌گیری و اجرای طرح‌ها توانمندتر کرده است.»
وی تنوع‌‌بخشی به سبد تولید برق را یکی از محورهای اصلی برنامه‌‌های وزارت نیرو دانست و تأکید کرد: «توسعه همزمان نیروگاه‌های خورشیدی، بادی و فناوری‌های نوین، نقش مهمی در افزایش تاب‌آوری شبکه در برابر تنش‌‌های تولید دارد.»

سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده
ظرفیت نیروگاه‌‌های تجدیدپذیر کشور اکنون از مرز ۴۶۰۰ مگاوات عبور کرده است. طرزطلب با اعلام این عدد و بیان اینکه برای ایجاد این ظرفیت حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری انجام شده است، گفت: «این سرمایه‌‌گذاری‌‌ها ترکیبی از منابع دولتی و مشارکت بخش خصوصی بوده است. روند سرمایه‌گذاری در سال‌جاری نیز با سرعت بیشتری دنبال می‌شود و حمایت‌‌های مالی جدیدی در نظر گرفته شده است.»
وی در این باره اظهار کرد: «طبق برنامه‌ریزی انجام‌ شده، ظرفیت تجدیدپذیرها باید تا اوج بار سال‌جاری به ۷ هزار مگاوات برسد. هدف نهایی نیز رساندن ظرفیت به حدود ۱۱ هزار مگاوات تا پایان دوره پیک مصرف است. بررسی‌ها نشان می‌دهد تحقق این اهداف نیازمند بیش از ۲ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری جدید است. بخش عمده این سرمایه‌‌ها قرار است از طریق بخش خصوصی داخلی و با مشارکت صندوق توسعه ملی تأمین شود.»
پروژه‌های پیش‌بینی‌شده
برای ماه‌های آینده
وی تصریح کرد: «در چهارچوب اجرای ۱۴ مگاپروژه وزارت نیرو، ورود ۲۵۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در قالب ۳۷۰ پروژه در دستورکار است. این پروژه‌‌ها شامل نیروگاه‌‌های خورشیدی، بادی و نیروگاه‌‌های نوآورانه همچون سامانه‌‌های شناور هستند. بسیاری از آنها در مرحله نصب تجهیزات قرار دارند و قرار است در ماه‌های آینده وارد مدار شوند.» محسن طرز‌طلب تأکید کرد: «پروژه‌های جدید با مدل‌های متنوع تأمین مالی تعریف شده‌‌اند تا مشارکت بخش خصوصی افزایش یابد. با توجه به گستردگی جغرافیایی پروژه‌‌ها، انتظار می‌رود سهم تولید غیرمتمرکز در سال آینده افزایش محسوسی داشته باشد. این اقدامات به کاهش فشار شبکه سراسری کمک کرده و توزیع برق را متعادل‌تر می‌کند.»

چالش اصلی؛ تأمین مالی
محسن طرز‌طلب تأکید کرد: «با وجود پیشرفت‌های قابل‌توجه، تأمین منابع مالی و سرمایه‌‌گذاری‌های لازم همچنان مهم‌ترین چالش در مسیر توسعه تجدیدپذیرهاست. سرعت اجرای پروژه‌‌ها به‌شدت به روند تأمین مالی وابسته است و تأخیر در این روند، موجب می‌شود برنامه افزایش ظرفیت با کندی مواجه ‌شود.»
وی افزود: «برای رفع این چالش، تسریع در فرآیندهای تضمین بازگشت سرمایه و ایجاد امنیت سرمایه‌گذاری ضروری است. حمایت‌های قانونی، تدوین سازوکارهای جذاب برای سرمایه‌گذاران و تسهیل در ارائه تضامین مالی از جمله اقداماتی است که به تحقق اهداف تعیین‌‌شده کمک خواهد کرد. در واقع توسعه انرژی‌‌های تجدیدپذیر در کشور اکنون وارد مرحله‌ای جدی شده و سرعت ‌گرفته است. اقدامات شش‌‌ماهه گذشته نشان می‌‌دهد، مسیر توسعه با برنامه‌ریزی دقیق و اصلاحات ساختاری در حال پیشروی است. با این حال غلبه بر چالش‌‌های مالی، شرط اصلی تحقق اهداف بزرگ پیش ‌رو خواهد بود.»
محسن طرز‌طلب خاطرنشان کرد: «بنابراین در صورت تأمین مالی مناسب، کشور می‌تواند به هدف افزایش ظرفیت تجدیدپذیر به بیش از ۱۱ هزار مگاوات دست یابد. این هدف نه‌تنها پایداری شبکه برق را تضمین می‌کند، بلکه از نظر اقتصادی، زیست‌محیطی و اشتغال‌‌زایی نیز دستاوردهای چشمگیری به همراه خواهد داشت.»

اشتغال‌زایی و مزایای زیست‌محیطی
وی افزود: «احداث نیروگاه‌‌های تجدیدپذیر علاوه بر تقویت شبکه برق، نقش قابل‌توجهی در ایجاد اشتغال پایدار دارد. به‌ طور متوسط برای هر یک مگاوات ظرفیت نصب‌‌شده حدود ۸ نفر اشتغال مستقیم ایجاد می‌شود. در دوره احداث پروژه‌‌ها نیز این میزان چندین برابر افزایش می‌‌یابد. این موضوع تأثیر مستقیمی بر رونق مناطق محل اجرای پروژه‌‌ها دارد.» محسن طرز‌طلب در خصوص تأثیر نیروگاه‌های تجدیدپذیر بر محیط‌زیست نیز اظهار کرد: «این نیروگاه‌ها موجب کاهش قابل‌توجه مصرف سوخت‌های فسیلی می‌شود که همین امر به صورت مستقیم بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای اثرگذار است. با توجه به بررسی‌های صورت گرفته، به طور متوسط هر مگاوات نیروگاه خورشیدی در طول سال حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات‌ ساعت برق تولید می‌کند که این میزان تولید برق باعث کاهش سالانه ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ تن CO2 می‌شود. علاوه بر آن نصب این ظرفیت باعث صرفه‌‌جویی ۳۷۵ تا ۵۰۰ مترمکعب گاز طبیعی می‌شود که معادل ۲۵۰۰ تا ۳۶۰۰ بشکه نفت خام است.»