جان‌فدایی برای ایران محدود به دوران جنگ و مختص دفاع از میهن در قبال دشمنان خارجی نیست. مسعود پزشکیان رئیس جمهوری که خود یکی از اولین مسئولانی بود که در همراهی با ملت در پویش «جان‌فدا برای ایران» ثبت نام کرد، حالا یک بار دیگر در سخنان خود ضرورت معنای گسترده‌تر بخشیدن به این پویش اجتماعی میهن‌دوستانه را مطرح کرده است. اینکه بیش از 30 میلیون ایرانی که در این پویش برای نقش‌آفرینی مؤثر در مقابله با دشمن آمریکایی-صهیونیستی و دفاع از ایران اسلامی اعلام آمادگی کردند، در متن جامعه و در کارزار حل مسائل کشور همراهی کنند. رئیس جمهوری اولین بار این ایده را در زمانی که پویش جان‌فدا به عدد 27 میلیون رسیده بود با این بیان که «ممکن است لازم نباشد جان‌فدایان در جبهه بجنگند، اما می‌توانند در صحنه جامعه و با کمک‌های خود یاری‌گر باشند» و «کسی که حاضر است جانش را برای مملکت فدا کند، باید در برابر سختی‌ها آستین بالا بزند» مطرح کرد. پزشکیان روز گذشته نیز هنگامی که در ادامه بازدیدهای میدانی‌اش در وزارت کشور  و در نشست برخط استانداران سراسر کشور حضور داشت، 30 میلیون جان‌فدای ایران را به صرفه‌جویی در مصرف انرژی دعوت کرد و گفت: «از مردم عزیز که آماده و در صحنه هستند درخواست می‌کنم که مصرف برق و انرژی را کاهش دهند، شاید فعلاً نیازی به فداکاری این عزیزان (در عرصه میدان) نداشته باشیم اما نیازمند کنترل مصرف انرژی هستیم.» رئیس جمهوری همچنین با اشاره به اینکه انگیزه دشمن از هدف قراردادن زیرساخت‌ها و انجام محاصره دریایی ایجاد نارضایتی میان مردم است، گفت: «دشمن برنامه دارد که رضایت امروز مردم را به نارضایتی بدل کند و ما برای مقابله با نقشه دشمن باید اجازه ندهیم که زمینه نارضایتی مردم ایجاد شود.» ناگفته پیداست که خنثی کردن اقدامات دشمن برای ایجاد نارضایتی در میان مردم همان‌قدر که به همت و کار بیشتر مسئولان برای حل مسائل نارضایتی‌ساز - همچون افزایش ظرفیت نیروگاه‌ها یا بازگردادن هرچه سریع‌تر زیرساخت‌ها در حوزه پتروشیمی، فولاد و... - به مدار نیازمند است؛ به همان میزان نیازمند همکاری مردم چه در مدیریت مصرف و چه در ارائه منصفانه و متعهدانه کالاها و خدمات است.  
 
ایران را باشکوه‌تر از قبل خواهیم ساخت
کارویژه دیگری که می‌توان برای پویش جان‌‌فدا متصور بود «سازندگی» و بویژه «بازسازی» زیرساخت‌هایی است که دشمن با هدف متوقف ساختن روند توسعه و قدرت‌یابی ایران مورد حمله قرار داد. اینکه روز گذشته محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور در شبکه اجتماعی ایکس با بیان اینکه «پل‌ها را زد، اما غافل بود که مردم ایران، شکستگی‌ها را بند می‌زنند»، نوشت: «حالا برای سازندگی، مصالح‌فروش شهر با نذر سیمان آمده و روستایی با آرماتوربندی رایگان» و سپس تأکید کرد: «این فراتر از بازسازی بتن و فولاد، ایستادنِ ملت و دولت کنار هم است. با این روحیه، ایران را باشکوه‌تر از قبل خواهیم ساخت»؛ صرفاً اشاره به یک تصویر فرهنگی و بیان یک آرزو نبود. 
ایرانیان در مقام عمل پس از پایان 8 سال جنگ تحمیلی نشان داده بودند که چگونه می‌توانند با عزم و اراده و در ذیل یک همکاری ملی تعویق توسعه ایران را جبران کنند و حالا یقیناً در قیاس با آن سال‌ها از توانمندی و دانش بیشتری نیز برخوردارند. بر این اساس، پویش جان‌فدا برای ایران در این عرصه به معنای به میدان آوردن حداکثر توان با حداقل انگیزه‌های سوداگرانه است. 
 
پویایی، خلاقیت و فراگیری پویش جان‌فدا
پویش ملی «جان فدا برای ایران» که از نیمه ماه فروردین‌ و در متن جنگ با دشمن آمریکایی-صهیونی شکل گرفت، ابتکار عمل مردمی بود که از همان نخستین روز آغاز جنگ رمضان در 9 اسفند با هدف به نمایش گذاشتن یک همبستگی ملی و به نمایش گذاشتن ایستادگی و مقاومت در برابر دشمن خارجی به میدان آمده بودند. 
مردمی که از حملات هوایی به مناطق پیرامون تجمعات‌شان به هراس نمی‌آمدند و بعد مصمم شدند واقعیت داشتن این حرکت چند ده میلیونی خود را با ثبت نام در سایت جان‌فدا جهانی کنند. اینچنین بود که همانند تنوع فرهنگی و اجتماعی اقشار مردمی که با هر سن و با هر عقیده به میدان آمده بودند، پویش جان فدای ایران هم پویشی متکثر و فراگیر شد و ظرفیت همکاری متحدانه چند ده میلیونی ایرانیان را نشان داد. با این همه در پی سخنان رئیس جمهوری درباره ظرفیت‌های این کارزار موضوع زنده و پویا نگاه داشتن پویش جان‌فدا در طول زمان و برنامه‌ریزی و انگیزه بخشی به حضور اقشار مختلف مردم در آن موضوعی بود که «ایران» در گفت‌وگو با فعالان سیاسی و اجتماعی و نمایندگان مجلس به پرسش گذاشت. 
اینکه چگونه جان‌فدایی برای ایران می‌تواند محدود به دوران جنگ نباشد و در خدمت بازسازی و توسعه و تعالی ایران قرار گیرد.

 پل ارتباطی برای هم‌افزایی توانمندی‌های مختلف

محمدعلی ابطحی
عضو مجمع روحانیون مبارز 

پویش «جان‌فدا» که در دوران جنگ به عنوان یک حرکت جمعی و ملی شکل گرفته است، می‌تواند در پساجنگ نیز به عنوان یک ظرفیت ارزشمند برای اداره امور کشور مورد استفاده قرار گیرد. برای این منظور، لازم است که از ویژگی‌های این پویش، همچون همبستگی، مشارکت عمومی و وحدت ملی به‌درستی بهره‌برداری شود.
اول، حفظ وحدت ملی و جلوگیری از استفاده سیاسی از پویش‌ها: یکی از نکات اصلی در بهره‌برداری از پویش «جان‌فدا» پس از جنگ این است که نباید اجازه داد این پویش به ابزاری برای منافع جناحی و سیاسی تبدیل شود. این پویش باید به عنوان یک حرکت ملی و بدون دخالت‌های حزبی و سیاسی باقی بماند. اگر این وحدت ملی حفظ شود، مردم به‌راحتی می‌توانند در روند اصلاح الگوی مصرف و دیگر تغییرات اجتماعی و اقتصادی مشارکت کنند.
 دوم، ایجاد فضای اعتماد و همبستگی برای پذیرش تغییرات: در دوران جنگ، افراد به دلیل شرایط خاص و چالش‌های مشترک، حس همبستگی و همکاری را تجربه کرده‌اند. پس از جنگ، این حس می‌تواند به عنوان یک نقطه قوت برای پذیرش تغییرات در جامعه، از جمله اصلاح الگوی مصرف، مورد استفاده قرار گیرد. با ایجاد فضایی که در آن مردم احساس کنند این تغییرات به نفع کل جامعه است، می‌توان آنها را به مشارکت در این فرآیند تشویق کرد.
سوم، استفاده از پویش‌ها برای ایجاد فرهنگ جدید مصرف: پویش «جان‌فدا» می‌تواند به عنوان یک ابزار برای ترویج فرهنگ جدید مصرف و اصلاح الگوی مصرف در جامعه عمل کند. در این راستا، می‌توان از رسانه‌ها و فعالیت‌های جمعی برای آموزش و تغییر رفتار مصرفی مردم استفاده کرد. این پویش می‌تواند به عنوان یک حرکت جمعی برای ایجاد عادات مصرف مسئولانه و بهینه در کشور عمل کند. مشارکت گروه‌های مختلف در فرآیند تغییر نیز یکی دیگر از عناصر است: اصلاح الگوی مصرف نیاز به مشارکت همه اقشار و گروه‌های مختلف جامعه دارد. در این زمینه، پویش «جان‌فدا» می‌تواند به عنوان یک پل ارتباطی برای هم‌افزایی توانمندی‌های مختلف جامعه عمل کند. در این شرایط، تمامی اقشار می‌توانند در تصمیم‌گیری‌ها و پیاده‌سازی سیاست‌های اقتصادی و مصرفی مشارکت کنند و به این ترتیب، اصلاحات با پشتیبانی گسترده‌ای در جامعه روبه‌رو خواهد شد. بنابراین کم گرفتن و تغییر نقش پویش«جان‌فدا» در پساجنگ برای اموری همچون اصلاح الگوی مصرف جامعه، نیازمند حفظ وحدت و همبستگی ملی، جلوگیری از استفاده سیاسی و حزبی از این حرکت و استفاده از آن برای ترویج فرهنگ جدید مصرف و مشارکت عمومی در فرآیند تغییر است.

پویش «جان فدا» و اهمیت مشارکت مردمی در بحران‌ها

محمد نعیمی‌پور
نماینده  ادوار مجلس شورای اسلامی

در جریان جنگ اخیر، پویش «جان فدا برای ایران» به‌طور هماهنگ و منسجم شکل گرفت و به‌عنوان یک حرکت جمعی و گسترده، بسیار قابل توجه و مؤثر ظاهر شد. این پویش نه‌تنها توانست نیروی عظیم و فداکاری را به نمایش بگذارد، بلکه این امکان را برای افراد مختلف فراهم کرد تا در شرایط بحرانی، آمادگی خود برای کمک به تحقق یک هدف بزرگ یا حفظ یک آرمان بزرگ را اعلام کنند. یکی از نکات مهم این پویش، حضور فعال مردم در سازماندهی امور مختلف کشور، چه در شرایط بحران و چه در زمان‌های عادی است. مشارکت مستقیم مردم در مسائل اجتماعی و سازماندهی‌هایی که برای پیشبرد امور کشور نیاز است، به‌شدت حائز اهمیت می‌باشد و می‌توان از این ظرفیت‌های جمعی بهره‌برداری گسترده‌ای داشت. یکی از موضوعاتی که آقای پزشکیان به‌طور خاص به آن توجه داشتند، «محله‌محوری» بود. بسیاری از افرادی که در این حوزه مشغول به فعالیت هستند، می‌توانند از همین افراد فداکار و میهن‌دوست در آغاز کار استفاده کنند. برای مثال، کمیته امداد که یکی از اولویت‌های اصلی آن شناسایی خانواده‌ها و افراد نیازمند به حمایت مالی است، می‌تواند از این ظرفیت‌های مردمی بهره ببرد. افرادی که حاضرند جان خود را برای وطن فدا کنند، می‌توانند در زمینه فقرزدایی و کمک به افراد نیازمند در محله‌های خود، همکاری مؤثری با کمیته امداد داشته باشند. علاوه بر این، در میان این افراد، افراد متخصص و توانمندی نیز وجود دارند که می‌توانند با بهره‌برداری از بانک‌های اطلاعاتی خود، کمک بزرگی به نهادهای مختلف کنند. دستگاه‌های اجرایی می‌توانند از این داده‌ها و اطلاعات استفاده کرده و در جهت رفع مشکلات جامعه از این منابع انسانی با انگیزه و فداکار بهره‌برداری کنند. نمونه مهم‌تری که رئیس‌جمهوری هم بر آن تأکید دارند، تغییر الگوی مصرف و رفع ناترازی‌ها با کمک مردم است. قاعدتاً همین 30 میلیون نفری که برای پویش جان‌فدا اعلام آمادگی کرده‌اند، می‌توانند در امر کم هزینه‌تری مثل صرفه‌جویی در مصرف انرژی پیش گام شوند و این مهم را به دیگران هم پیشنهاد کنند. بنابراین استفاده بهینه از این ظرفیت‌ها و پویش‌های مردمی می‌تواند در حل بحران‌های مختلف و ارتقای کیفیت زندگی اجتماعی مؤثر واقع شود. باید توجه داشت که مشارکت فعال مردم در مسائل اجتماعی، نه‌تنها در بحران‌ها، بلکه در شرایط عادی نیز امری حیاتی است که می‌تواند به‌طور شگرفی جامعه را پیش ببرد.

بهره‌گیری از سرمایه فداکاری ملی در پسا جنگ

حمیدرضا ترقی
عضو شورای مرکزی  حزب مؤتلفه

آنچه از این کنش سیاسی-اعتقادی (پویش جان فدا برای ایران)مشاهده می‌شود، شکل‌گیری سرمایه‌ای عمیق از فداکاری، ایثار و ازخودگذشتگی در میان مردم است؛ سرمایه‌ای که ریشه در باورهای دینی، غیرت ملی و درک واقع‌بینانه از شرایط کشور دارد. مردمی که در چنین پویش‌هایی مشارکت می‌کنند و آمادگی خود را برای فدا کردن جان و هستی‌شان در مسیر دفاع از کشور و آرمان‌هایشان اعلام می‌کنند، در حقیقت بالاترین سطح تعهد را به نمایش می‌گذارند. این ویژگی، یک امتیاز کم‌نظیر و حتی منحصر‌به‌فرد در میان ملت‌هاست. با این حال، نکته کلیدی آن است که این سرمایه عظیم نباید تقلیل یابد و به سطح مسائل روزمره و نیازهای صرفاً مادی فروکاسته شود. آنچه مردم در این مسیر «سرمایه‌گذاری» کرده‌اند، صرفاً اقتصادی نیست؛ بلکه سرمایه‌ای معنوی، اعتقادی و وجودی است. بنابراین، بهره‌برداری از این ظرفیت، نیازمند زمان‌بندی درست و درک شرایط است. بویژه در مقاطع ابتدایی پس از پایان جنگ یا برقراری آتش‌بس، طرح مطالبات مادی و روزمره می‌تواند زودهنگام و حتی آسیب‌زا باشد. استفاده صحیح از این ظرفیت، زمانی معنا پیدا می‌کند که کشور به ثبات، امنیت و تحقق اهداف کلان خود دست یافته باشد. در چنین شرایطی، می‌توان این روحیه ایثار و مشارکت را به حوزه‌های دیگر، از جمله اداره کشور و اصلاحات اجتماعی مانند الگوی مصرف، منتقل کرد. بدیهی است که در دوران پس از جنگ نیز این آمادگی در میان مردم وجود دارد؛ به‌شرط آنکه عملکرد مسئولان با همان روحیه صداقت، عدالت و همبستگی همراه باشد. اگر مردم احساس کنند که این سرمایه عظیم در مسیر درست و در جهت منافع عمومی به کار گرفته می‌شود، همراهی آنها تداوم خواهد داشت. در غیر این صورت، خطر فرسایش این سرمایه اجتماعی جدی خواهد بود.

از همبستگی ملی تا پیشبرد اهداف بلندمدت کشور

محمد عطریانفر
عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت

«پویش جان فدا» که در قالب یک پویش ملی و سراسری در ایران شکل گرفته، از لحاظ مفهومی بسیار ارزشمند است. اهمیت این حضور میلیونی بویژه در قشر جوان و زنان که با وجود تمام سختی‌ها و گرفتاری‌ها، شبانه در صحنه حضور دارند، نه تنها پشتوانه‌ای قدرتمند برای نظام سیاسی کشور است، بلکه قوام واقتدار ایران را در افکار عمومی جهان تثبیت می‌کند. این واقعیت روایت صادقانه‌ای را ارائه می‌کند و آن این است که جامعه ایران جامعه‌ای قوی و مقاوم است. از این رو، پیام مهمی از درون این حرکت‌ به‌طور جدی به گوش می‌رسد: «ایران یک جامعه قوی است.» در تحلیل جامعه شناختی، اگر بخواهیم مختصات و استحکام جامعه و دولت را در کنار یکدیگر بررسی کنیم، می‌توان درمقام حصر منطقی به چهار گزینه اشاره کرد؛  «جامعه قوی، دولت قوی»، «جامعه ضعیف، دولت قوی»، «جامعه قوی دولت ضعیف» «جامعه ضعیف، دولت ضعیف».  یک جامعه قوی می‌تواند در درون خود دولت ضعیف»  داشته باشد، یا جامعه‌ای ضعیف تحت سلطه دولت قوی باشد. همچنین، ممکن است هم جامعه و هم دولت، درکنارهم قوی باشند. قلمروهای جمعیتی که جامعه‌ای قوی است و دولت‌هایشان ضعیف است با استناد ناتوانی دولت در پاسخگویی به مطالبات شهروندان، معمولاً به‌سوی شورش و نارضایتی جهت پیدا می‌کنند. برعکس، آن هنگام‌‌ که‌ جامعه‌ ضعیف بود و دولت‌ قدرتمند خواهی نخواهی حکومت‌ها خود را بی‌نیاز از پاسخ گفتن به انتظارات مردم می‌دانند و در نهایت ممکن است به خواسته‌های مردم پاسخی ندهند. اما آنچه که در ایران در این شرایط به‌وضوح قابل مشاهده است، این است که با وجود بحران‌ها، فشارها و مشکلات اقتصادی، هم جامعه و هم دولت قوی است. جامعه ایران نشان‌ داده از موضع قدرت و اقتدار علاوه بر پشتیبانی بی‌حد وحصر از حاکمیت بطور معنادار جریان ساز است و متقابلاً به‌رغم حملات و تهدیدات خارجی بویژه از سوی آمریکا و اسرائیل، حاکمیت ایران در مقام اقتدار و دفاع از سرزمین و قلمرو ملی به غایت خوب عمل کرده و پشتیبانی مردمی گسترده‌ای را به همراه دارد. این نشان‌دهنده وجود یک جامعه قوی و همچنین دولتی مقتدر است. 
جوامعی که چنین اقتداری دارند، می‌توانند بر مشکلات فائق آیند و در برابر چالش‌های داخلی و خارجی ایستادگی کنند. حضور میلیونی شبانه مردم و ثبت‌نام گسترده چند ده میلیونی پویش «جان‌فدایان» نیز قبل از آنکه کارکردهای خرد و جزئی داشته باشد، پیامی مهم به دنیا مخابره می‌کند. این پیام به‌روشنی به جهان نشان می‌دهد که «با این جامعه نمی‌توان مقابله کرد». ایران، با جامعه‌ای مقتدر و دولتی قوی، در برابر تهدیدات و تجاوزات دشمن ایستاده است. این اقتدار نه‌تنها طمع‌ دشمن را پس می‌زند، بلکه عزت و امنیت کشور را حفظ می‌کند. 
با این حال، اگرچه ممکن است در کنار این نمایش اقتدار که ارزش ذاتی آن عزت مفهومی است، حسب نظر مؤکد ریاست محترم جمهوری مبنی بر کاربست توان بپاخاسته مردم در سیر حل برخی گرفتاری‌ها، بتوان از ظرفیت‌های آنان برای حل مشکلات اجرایی، اقتصادی و معیشتی خودشان نیز استفاده کرد. به عنوان مثال، دعوت مردم به همبستگی ملی در شرایط بحرانی و کمک به کاهش مطالبه‌های شخصی، می‌تواند در رفع مشکلات روزمره مؤثر باشد. اما نکته قابل تأمل اینکه بهره‌گیری از این ظرفیت بزرگ را نباید تنها به مسائل روزمره تقلیل داد. باید از توان کارساز این نیروها برای پیشبرد اهداف بلندمدت و سازندگی و پایداری سیاسی مدنی کشور بهره‌برداری کرد.

پویش «جان‌فدا»؛ سرمایه عظیم سازندگی

روح‌الله لک علی‌آبادی
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی

حمله ناجوانمردانه دشمن در جنگ تحمیلی رمضان که با هدف تهدید و تضعیف بنیان‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی تمامیت ارضی و حاکمیت ملی ایران عزیز طراحی شده بود، نه‌تنها به شکست انجامید، بلکه به لطف هوشمندی، شجاعت و غیرت مردم این سرزمین، به فرصتی طلایی برای تحکیم هرچه بیشتر انسجام اجتماعی و تولد یک همبستگی اثرگذار ملی تبدیل شد. امروز، پویش «جان‌فدا برای ایران» که از مرز ۳۰ میلیون نفر عبور کرده، همراه با تجمعات مستمر و پرشور مردم در میادین و خیابان‌ها، به‌روشنی نشان داده است که چگونه یک تهدید بزرگ می‌تواند به بزرگ‌ترین ظرفیت برای وحدت و همدلی ملی بدل شود. این همان روحیه‌ای است که سال‌ها سرمایه عظیم اجتماعی این مرزوبوم را تضمین کرده و هر توطئه‌ای را به فرصتی برای خوداتکایی و پیشرفت تبدیل کرده است. تاریخ معاصر ایران بارها ثابت کرده که مردم ما در مقاطع حساس، همواره میدان‌دار همیاری و حل مسائل کشور بوده‌اند. هنوز یادمان نرفته که در دوران همه‌گیری کرونا، چگونه نه فقط کادر درمان با ایثارگری مثال‌زدنی جان‌فشانی کردند، بلکه آحاد مردم با رعایت دقیق پروتکل‌ها، کمک‌های مؤمنانه، تولید ماسک و تجهیزات بهداشتی و راه‌اندازی پویش‌های همدلی، ثابت کردند که در بحران‌ها هرگز یکدیگر را تنها نمی‌گذارند. 
در جنگ دوازده‌روزه و حوادث اخیر نیز به محض حمله به هر نقطه از کشور، شاهد بودیم که مردم بی‌درنگ برای نجات آسیب‌دیدگان، امدادرسانی شبانه‌روزی، اسکان موقت و بازسازی خرابی‌ها پیشقدم شدند. 
این مشارکت‌های بی‌چشمداشت، نماد واقعی «جان‌فدایی» برای ایران است. اکنون که بستر چنین مشارکت عظیم و بی‌سابقه‌ای فراهم شده، ایده هوشمندانه رئیس‌جمهوری مبنی بر استفاده از این ظرفیت چندین ده میلیونی برای سازندگی، صرفه‌جویی و مدیریت منابع ملی، ایده‌ای کاملاً بجا، هوشمندانه و قابل تأمل است. پویش «جان‌فدا برای ایران» اما نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، علمی و مستمر است؛ برنامه‌ریزی برای آنکه پویایی، امید و انگیزه آن حفظ شود و این ظرفیت عظیم مردمی در خدمت حل مسائل واقعی کشور قرار گیرد. ایجاد شبکه‌ای از داوطلبان مردمی برای مدیریت و نظارت محلی بر مصرف آب و برق، بویژه در پیک‌های فصلی، یکی از کارآمدترین راهکارهاست. همچنین راه‌اندازی کمپین‌های مردمی برای کاشت درخت، احیای قنوات خشکیده، بازسازی مدارس روستایی، آموزش همگانی مهارت‌های اولیه امداد و نجات، تفکیک زباله از مبدأ و بهینه‌سازی مصرف سوخت در زمستان، نمونه‌هایی ملموس از بهره‌گیری از همین سرمایه عظیم است.  
فرصت ارزشمند «جان‌فدا برای ایران» را هرگز نباید دست‌کم گرفت. اگر دشمن قصد تفرقه و ناامیدی داشت، این پویش، فتنه او را به نمایشی باشکوه از همبستگی ملی بدل ساخت. اکنون نوبت نهادهای اجرایی، رسانه‌های جمعی، تشکل‌های مردم‌نهاد و شوراهای محلی است که این داوطلبان مشتاق و حاضر در صحنه را به بازوانی توانمند و همیشگی برای سازندگی، پیشرفت و اقتدار ایران عزیز 
تبدیل کنند.