شتاب برنامههای دوره تنظیمات در دوران عبدالحمید
از منظر داخلی، تأکید عبدالحمید بر پیوندهای اسلامی، هدفی آشکار داشت: تضمین وفاداری پایدار ساکنان عرب امپراطوری. بسیاری از خانوادههای برجسته مسلمان عرب در دوران سلطنت او به جایگاههای بالاتری دست یافتند و راه برای حضور در مناصب اداری مهم برایشان هموار شد؛ برخی از علمای ممتاز عرب نیز به جمع نزدیکان دربار پیوستند. نماد مادی و نهایی پاناسلامیسم، راهآهن حجاز بود؛ خطی که از دمشق تا مدینه کشیده شده و در سال ۱۹۰۸ افتتاح شد. این راهآهن، که برای تسهیل سفر سالانه حج ساخته شده بود، با مشارکت مالی مسلمانان سراسر جهان و بدون وابستگی به سرمایههای اروپایی تأمین شد و بدین ترتیب از هرگونه آلایش به نفوذ استعماری اروپا، پاک نگاه داشته شد.
با وجود نمایش بیرونی ضدغربگرایی و پایبندی به دینداری سنتی، دهه اول سلطنت عبدالحمید، شاهد شتاب گرفتن برخی برنامههای دوره تنظیمات بود، بویژه در حوزه آموزش و پرورش. سلطان و دیوانسالاران او برنامهای گسترده برای توسعه آموزش دولتی به اجرا گذاشتند، تا هم به طور کلی در برابر نفوذ فزاینده بیگانگان مقاومت کنند و هم به طور خاص با مدارس مبلغین مسیحی در جذب اتباع عثمانی رقابت کنند. تأکید اصلی در این طرح بر نظام آموزش متوسطه بود، که در دوران تنظیمات کمتر بدان توجه شده بود. نمونهای از وسعت این پروژه آموزشی آن است که دولت عثمانی بین سالهای ۱۸۸۲ تا ۱۸۹۴، پنجاه و یک دبیرستان جدید تأسیس کرد، عمدتاً در ایالات آسیایی امپراطوری. برنامه درسی این مدارس که توسط مقامات دولتی طراحی و نظارت میشد، از روشهای آموزشی اروپایی برای تدریس علوم مدرن بهره میبرد، در حالی که همزمان میکوشید اصول اخلاق اسلامی، هویت عثمانی و وفاداری به سلطان را در ذهن دانشآموزان نهادینه کند. به بیان دیگر، دولت عثمانی نظام آموزشی با سبک غربی را پذیرفت، اما آن را بر پایه تلقین ارزشهای بنیادین عثمانی بنا نهاد. این نظام آموزشی کاملاً متمرکز بود و عوامل سلطان با دقتی ویژه بر مدارس و معلمان آنها نظارت میکردند. دامنه و جهتگیری این پروژه، نشانهای از نوعی کنشگری مدبرانه در دوران عبدالحمید است و گواه آن که هدف سلطان، بیش از بازگرداندن نظام آموزشی پیش از تنظیمات، «عثمانیسازی» آموزش مدرن متوسطه بود. شواهد دیگری از پیشرفت آموزش مدرن را میتوان در تأسیس دانشگاه استانبول در سال ۱۹۰۰ مشاهده کرد، که جلوهای دیگر از نگاه عبدالحمید به، به همآمیختگی سنت و مدرنیته است.
افزون بر این، دوران سلطنت عبدالحمید، شاهد توسعه سریع نظامهای ارتباطی و حملونقل امپراطوری بود. در سال ۱۸۸۳، استانبول از طریق راهآهن به وین متصل شد و اندکی بعد، قطار معروف «اورینت اکسپرس» خدمات منظم خود را از پاریس آغاز کرد. خطوط راهآهن دیگر نیز شهرها و مناطق مختلف اروپا و آناتولی عثمانی را به استانبول نزدیکتر کردند و شبکهای گسترده از تلگراف، دورافتادهترین نقاط امپراطوری را به هم پیوند داد. این پیشرفتها، قدرت دولت مرکزی را در کنترل مناطق پیرامونی و دورافتاده بهطور چشمگیری تقویت کرد.
