سمیه افشین‌فر
گروه اجتماعی

مریم شاکری، مدیر بهزیستی شهر تهران در گفت‌و‌گو با «ایران» با بیان اینکه بیش از دو سال از اجرای طرح میزبان می‌گذرد، می‌گوید: «هدف طرح میزبان خانواده محور، نگهداری از کودکان است. یعنی نگهداری که در مراکز شبانه‌روزی از کودکان داریم، به این صورت که کودکان در خانواده میزبان نگهداری می‌شوند.» او با اشاره به اینکه تعداد بسیاری از کودکان بهزیستی در این طرح شرکت داده شده‌اند، توضیح می‌دهد: «کودکانی که به خانواده‌های میزبان می‌روند تا زمانی که تعیین تکلیف شوند در این خانواده‌ها می‌مانند.» به گفته شاکری تعیین تکلیف کودکان هم یعنی به این شکل است که یا باید بازپیوند بچه‌ها با خانواده‌ها انجام ‌شود یا وارد روند فرزندخواندگی شوند. او می‌گوید: «گاهی امکان بازپیوند وجود ندارد یعنی یا خانواده آنها شناسایی نمی‌شوند یا فرآیند صلاحیت خانواده‌ها تأیید نمی‌شود. در این شرایط کودک وارد روند فرزندخواندگی می‌شود، بنابراین فرآیند میزبانی موقتی است. بچه‌ها در این فرآیند موقت کنار خانواده‌ها می‌مانند.»

جنگ و حضور کودکان بهزیستی
 در خانواده‌های میزبان
مدیر بهزیستی شهر تهران با تأکید بر اینکه روند میزبانی روندی کاملاً تخصصی است، توضیح می‌دهد: «وقتی کودکی به خانواده میزبان می‌رود تیم کارشناسی سازمان که متشکل از کارشناسان روان‌شناسی و مددکاری است، به صورت مستمر اوضاع او را بررسی و رصد می‌کنند تا مشکلی برای کودک ایجاد نشود. در جنگ تحمیلی اخیر هم با توجه به شرایط سختی که در تهران وجود داشت تعداد بسیاری از بچه‌هایی که داخل مراکز بودند وارد خانواده میزبان شدند.» او با بیان اینکه فرآیند نگهداری بچه‌ها در خانواده بسیار بهتر از فرآیند نگهداری در مراکز بهزیستی است می‌گوید: «تعداد بچه‌ها در مراکز زیاد است به همین دلیل مربیان نمی‌توانند، به همه بچه‌ها به اندازه کافی توجه کنند. طبیعی است که بچه‌ها در خانواده‌ها توجه بیشتری جذب می‌کنند. روابط یک خانواده به یک بچه را نمی‌توانیم با رابطه یک مربی با 20 بچه مقایسه کنیم. بنابراین هدف اول و آخر سازمان بهزیستی ورود بچه‌ها به خانواده است. در سال‌های گذشته فرآیندها طولانی و سخت بود و فرهنگ‌سازی مناسبی در خانواده‌ها پیرامون این موضوع ایجاد نشده بود، بنابراین استقبالی از این طرح وجود نداشت.» به گفته شاکری در سال‌های اخیر فرهنگ‌سازی انجام و همین باعث شده تا متقاضیان فرزندخواندگی در همه مدل‌ها هم بیشتر شود. او می‌گوید: «البته روی بازپیوند بچه‌ها به خانواده‌های زیستی خودشان هم اقدامات تخصصی برای خانواده‌ها انجام می‌شود تا بتوانند دوباره فرزندانشان را به آغوش خودشان برگردانند.»

کودکان بزرگ‌تر در مراکز می‌مانند
 شاکری با بیان اینکه در حال حاضر تعداد کمی از کودکان در مراکز بهزیستی ماندگار می‌شوند، می‌گوید: «ماندگاری کودکان هم دلایل مختلفی دارد. مثلاً بعضی از بچه‌ها شرایط خاص دارند. بعضی نیازمند درمان هستند و نگهداری برخی از آنها از عهده خانواده‌هایشان خارج است. در جنگ اخیر هم بچه‌هایی که پیش ما مانده بودند بیشتر بچه‌های پیگیر درمان بودند یعنی کودکانی که باید حتماً پزشک یا پرستار کنارشان حضور داشته باشد.»
مدیر بهزیستی تهران درباره کمپین فراتر از نوزاد به حضور کودکان بالای سه سال و رغبت کمتر خانواده‌ها برای به سرپرستی گرفتن آنها اشاره می‌کند و می‌گوید: «بچه‌های بزرگ‌تر زمانی که داخل مراکز هستند دائم عوض شدن مربی‌ها را تجربه می‌کنند. مربی‌ها شیفتی در مراکز هستند یعنی در عمل بچه‌ها در داخل مراکز چند نوبت تغییر را احساس می‌کنند. به همین دلیل این کودکان با تغییر بیگانه نیستند. نکته مهم این است که کودک در خانواده محبت و آرامش یک خانواده را کامل احساس می‌کند. در خانواده پدر، مادر، خواهر، برادر، عمه، خاله، دایی، پدربزرگ و مادربزرگ حضور دارند اینها چیزهایی است که بچه‌های ما در مراکز از آنها دور هستند. کودکان مراکز هیچ‌گاه تجربه یک میهمانی‌خانوادگی را ندارند. همه این موارد باعث می‌شود تا این کودکان شرایط خاص‌تری پیدا کنند. 
برای همین وقتی وارد خانواده می‌شوند با چیزهای جدید مواجه می‌شوند و شرایط‌شان بهتر می‌شود. ولی هم خانواده و هم کودک مخصوصاً وقتی که در سنین بالاتر باشند باید آموزش ببینند. این آموزش‌ها از طرف همکاران ما به خانواده‌ها ارائه می‌شود تا در فرآیند میزبانی نه کودک و نه خانواده دچار مشکل نشوند.» شاکری در مورد این آموزش‌ها توضیح می‌دهد: «خانواده باید این آمادگی را داشته باشد که با بچه چطور رفتار کند، تا زمانی که جدایی انجام می‌شود برایش سخت نباشد. بچه‌ها حتی وقتی در مراکز هستند هم آموزش می‌بینند تا اگر قرار باشد روزی وارد فرآیند فرزندخواندگی شوند، بتوانند به محیط جدید عادت کنند. ما آموزش‌های لازم را می‌دهیم که رفتارها و روش‌های مراقبت باید چگونه باشد تا کمترین آسیب برای خانواده و فرزند وجود داشته باشد.» او می‌گوید: «همه نگران آسیب به کودک هستند، ولی خانواده‌های میزبانمان هم ممکن است آسیب ببینند. وقتی قرار است از یک انسان نگهداری ‌کنید چه بخواهید و چه نخواهید جدایی از او بسیار سخت است. ما خانواده‌هایی داریم که تاکنون میزبان یازده کودک بوده‌اند و برگرداندن این کودکان واقعاً نیازمند قلب‌های بزرگی است. آنها مجبورند هر بار جدایی را تجربه کنند و تا یکی دو روز نیازمند ترمیم خودشان هستند تا بتوانند دوباره به حالت عادی برگردند. برای همین همکاران ما در کنار خانواده‌ها هستند. تیم‌های تخصصی سازمان با حضور مددکار و روان‌شناس تقریباً روی پرونده‌ها به شکل تخصصی کار می‌کنند. در هر ساعتی از شبانه‌روز هر مشکلی برای خانواده‌ها وجود داشته باشد همکاران ما آمادگی پاسخگویی دارند. حتی برای کارهای پزشکی و دارویی بچه‌ها، پزشک و پرستار دائماً با خانواده‌ها در تماس هستند و همه اقدامات پزشکی بچه‌ها با نظارت سازمان بهزیستی انجام می‌شود.» مدیر بهزیستی شهر تهران با اشاره به موفقیت اجرای این طرح می‌گوید: «براساس تجربه‌ای که در مورد خانواده میزبان داشته‌ایم با اینکه طرح جدیدی است که در کشورمان اجرا می‌شود تاکنون به بهترین نحو اجرا شده است. بر اساس تجربیات ما نگهداری بچه‌ها در خانواده هم در رشدشان هم در اخلاق و رفتارشان واقعاً کمک کننده بوده و تأثیر خوبی داشته است. امیدواریم به کمک مردم بتوانیم این طرح را گسترش بدهیم و ان‌شاءالله روزی برسد که اصلاً هیچ کودکی از خانواده جدا نشود تا مجبور به نگهداری از او در مراکز شبانه‌روزی باشیم.»

چه طور میزبان کودکان بهزیستی شویم؟

به گفته مدیر بهزیستی شهر تهران متقاضیان برای خانواده میزبان باید ابتدا در سامانه فرزند خواندگی سازمان بهزیستی مراجعه و در قسمت میزبان ثبت‌نام کنند. 
همکاران ما با این افراد تماس می‌گیرند و فرآیند شروع می‌شود. او در مورد این فرآیند می‌گوید: «یک مصاحبه داریم، بعد مراحل روان‌شناسی‌ طی می‌شود و پزشک معتمد هم باید آنها را تأیید کند. همه این موارد مراحل اولیه برای تشکیل پرونده است. بعد از اینکه تشکیل پرونده انجام شد افراد وارد فرآیند خانواده‌های میزبان می‌شوند و می‌توانند در کنار ما به نگهداری بچه‌ها کمک کنند.»