بشر سال‌هاست که در جست و جوی حیات در مریخ است و حالا در تازه‌ترین پژوهش‌ها، به نظر می‌رسد تلاش ناسا برای یافتن حیات در این سیاره سرخ، به نقطه عطفی رسیده است. تازه‌ترین اطلاعات کاوشگر «کنجکاوی» ناسا در دهانه «گیل»، نشان می‌دهد سنگ‌ماسه‌های ۳.۵میلیارد ساله مریخ، میزبان مجموعه‌ای متنوع از ترکیبات آلی هستند که نشانه‌هایی از پیش‌سازهای شیمیایی DNA و RNA در آنها دیده می‌شود؛ مولکول‌هایی که به‌عنوان اجزای اولیه شکل‌گیری حیات شناخته می‌شوند و همین امر، فرضیه وجود حیات در مریخ در سال‌های دور را قوت می‌بخشد.
کشف 20 ترکیب شیمیایی جدید در مریخ
این مطالعه که در نشریه علمی
Nature Communications منتشر شده، نشان می‌دهد در میان بیش از ۲۰ ترکیب شیمیایی شناسایی‌شده در سنگ‌های مریخی، دو ماده آلی اهمیت ویژه‌ای دارند. یکی از آنها مولکولی حاوی نیتروژن است که ساختاری شبیه پیش‌سازهای DNA دارد؛ ماده ژنتیکی که در سلول‌های تمام موجودات زنده روی زمین یافت می‌شود. چنین ترکیبی پیش از این در مریخ شناسایی نشده بود و کشف آن، پرسش‌های تازه‌ای مطرح کرده است.
ترکیب مهم دیگر «بنزوتیوفن» نام دارد؛ مولکولی بزرگ، دوحلقه‌ای و حاوی گوگرد که اغلب در شهاب‌سنگ‌ها یافت می‌شود. دانشمندان معتقدند موادی از این دست ممکن است از طریق برخورد شهاب‌سنگ‌ها به سیارات منتقل شده باشند. ویلیامز در این باره می‌گوید: «همان موادی که از شهاب‌سنگ‌ها بر مریخ باریده‌اند، احتمالاً در گذشته‌های بسیار دور به زمین نیز رسیده‌اند و شاید در فراهم کردن مواد اولیه لازم برای شکل‌گیری حیات نقش داشته‌اند.»

شاهکار«کنجکاوی» با ابزار علمی پیشرفته
مرکز اصلی این کشف، مجموعه ابزار علمی پیشرفته‌ای به نام «SAM» یا «تجزیه و تحلیل نمونه در مریخ» است که روی کاوشگر «کنجکاوی» نصب شده است. این مجموعه ابزار که بخشی از آن زیر نظر دانشمندان مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا توسعه یافته، در بسیاری از مهم‌ترین کشفیات کنجکاوی، درباره ترکیب شیمیایی مریخ نقش داشته است.
در این آزمایش خاص، از ماده‌ای شیمیایی به نام TMAH استفاده شده است. این ماده با شکستن مولکول‌های بزرگ آلی به قطعات کوچک‌تر، شناسایی و تحلیل آنها را امکانپذیر می‌کند؛ فرآیندی که دانشمندان آن را شبیه شکستن یک جمله پیچیده به واژه‌های ساده‌تر برای درک بهتر معنا توصیف می‌کنند. البته کاوشگر«کنجکاوی»، مقدار کمی از این ماده را در اختیار دارد به همین دلیل برای هر بار استفاده از آن باید با دقت بسیار زیاد برنامه‌ریزی شود. همین امر سبب شده است که دانشمندان، زمان زیادی را صرف بررسی داده‌ها و ارزیابی علمی برای انتخاب محل‌های نمونه‌برداری ‌کنند.

تقابل دو نگاه
دانشمندان می‌گویند کشف کنونی نشان می‌دهد زیرسطح کم‌عمق مریخ می‌تواند مولکول‌های آلی پیچیده را برای میلیاردها سال حفظ کند. این موضوع امیدها را برای یافتن نشانه‌هایی از حیات باستانی افزایش می‌دهد. این گروه معتقدند، احتمالاً مریخ قبلاً محیط شیمیایی فعال و غنی داشته و از نظر فراهم کردن مواد اولیه لازم برای شکل‌گیری حیات، شباهت‌هایی با زمین اولیه داشته است. اما اینکه آیا این شرایط هرگز به حیات منجر شده یا نه، پرسشی است که پاسخ آن، احتمالاً تنها با بازگشت نمونه‌های مریخی به زمین و بررسی آنها در آزمایشگاه‌های پیشرفته مشخص خواهد شد.
البته برخی دانشمندان هم معتقدند کشف مولکول‌های آلی به معنای کشف حیات نیست چراکه این ترکیبات می‌توانند از فرآیندهای غیرزیستی نیز به وجود آمده باشند؛ به عنوان مثال این مواد آلی می‌توانند در نتیجه واکنش‌های مختلف در سنگ‌ها ایجاد یا حتی توسط شهاب‌سنگ‌ها به سطح مریخ منتقل شده باشند. این پژوهشگران معتقدند، ابزارهای فعلی کاوشگر«کنجکاوی» نمی‌توانند به طور قطعی مشخص کنند که منشأ این مواد، زیستی بوده یا خیر و پاسخ قطعی، تنها زمانی به دست خواهد آمد که نمونه‌های سنگی مریخ به زمین بازگردانده شده و در آزمایشگاه‌های پیشرفته بررسی شوند.
«امی ویلیامز»، استاد علوم زمین‌شناسی دانشگاه فلوریدا و از دانشمندان ارشد مأموریت‌های کاوشگرهای «کنجکاوی» و «پشتکار»، در این باره می‌گوید: «این یافته‌ها نشان می‌دهد که سطح مریخ توانایی حفظ مولکول‌هایی را دارد که می‌توانند نشانه‌هایی از حیات باستانی باشند. به گفته او، شناسایی قطعی نشانه‌های حیات گذشته مستلزم بازگرداندن نمونه‌ها به زمین است تا بتوان آنها را با دقت بسیار بیشتری بررسی کرد.