سعیده احسانی راد
گروه فرهنگی

هفته هنر انقلاب اسلامی امسال چه تفاوتی با سال‌های پیش داشت؟
سال گذشته ما به نوعی شاهد سه جنگ تحمیلی و نبرد ترکیبی نظامی-امنیتی-رسانه‌ای صهیونیزم جهانی علیه ایران و ملت ایران بودیم، یکی جنگ دوازده روزه، دوم کودتای دی ماه و سوم هم جنگ فعلی که پیش از این با عنوان جنگ رمضان خوانده می‌شد. قطعاً ایران ما و منطقه و جهان، پس از جنگ تحمیلی سوم، با پیش از آن قابل قیاس نیست، بنابراین آثار و هنرمندانی مورد تجلیل و انتخاب قرار می‌گیرند که در بهترین موضع نسبت به این تغییر اوضاع، واکنش داشته‌اند یا در راستای امیدبخشی به مردم در شرایط جنگ کوشیده‌اند و مسأله وطن و ملیت در آثار آنها پررنگ‌تر بوده است.

در طراحی پوستر امسال، تندیس «انتظار» به‌عنوان یکی از عناصر ثابت ادوار گذشته، همچنان مبنای شکل‌گیری اثر قرار گرفته، اما با روایتی متفاوت. درباره پرداختن به مفهوم انتظار و ضرورت آن توضیح دهید؟
تندیس «انتظار» اثر استاد علی اصغر یوزباشی البته به نیت هفته هنر انقلاب خلق نشده بوده و از آثار ارزشمند ایشان در دهه هشتاد شمسی است، ولی این اثربه عنوان نشانه‌ای تصویری و نمادی تجسمی، نگاه مطلوب هنر انقلاب اسلامی را نمایندگی می‌کند. طبق سنتی نانوشته، در طراحی پوسترها و اقلام تبلیغاتی این رویداد از این تندیس استفاده می‌شد.
عدم پیچیدگی‌های بیانی و بی‌پیرایگی این تندیس و وجه شاعرانه اثر و فرم‌های سیال و دلپذیر آن با تأکید بر شمعی که در قلب تندیس در جان پناه دست‌ها قرار گرفته به نوعی بیانگر حفظ این نور معرفت در دل و در مصونیت از آفات زمانه و آسیب‌های بیرونی است و طبق توصیفات شخصیت‌های دینی ما، شاید شکلی هنرمندانه از توصیف وضعیت وجود مؤمن در آخرالزمان است و هنرمندان هم  می‌توانند حامل این پیام نورانی و الهی باشند. در طراحی و تصویرسازی پوستر امسال با درنظرگرفتن شرایط سیاسی و اجتماعی به نظرم رسید می‌توان با جانبخشی به تندیس، حالت فیگوراتیو آن را بر اساس تصاویر پربسامد امروز تغییر داده و مقاومت تاریخی مردم ایران را در قالب مشت گره کرده و دستان رو به آسمان نمایش دهم تا یادی از مجاهدت‌های رهبرشهیدمان و مقاومت تاریخی ملت ایران را بازنمایی کنم و گزاره انتزاعی انتظار از امری درونی به امری برون‌گرا و فعال و قابل رؤیت همراه با فضاسازی رنگی و میزانسن بانشاط و امیدبخش، تبدیل شد.

به نظر شما هفته هنر انقلاب اسلامی چقدر می‌تواند به بازگشت هنرمندان به ریشه‌های دینی و ملی‌شان و پیوند دادن این بازگشت با تجربه‌های هنری طی حدود پنج دهه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و نمایش هویت ایرانی-اسلامی در آثارهنری تأثیر‌گذار باشد؟
رویداد «هفته هنر انقلاب» صرفاً یک یادآوری و تأکید نمادین برای ارزش‌گذاری امر اصلی است. قطعاً هر اثر هنری که برپایه ریشه‌های ایرانی و دینی ایران اسلامی عزیز ما باشد، هنر انقلابی محسوب می‌شود حتی اگر پیش از انقلاب اسلامی ایران خلق شده باشد. این بازگشت و ارجاع نباید به سنت‌گرایی صرف تعبیر شود. چنانچه امام راحل فرمودند: «هنر در مدرسه عشق نشان‌دهنده نقاط کور و مبهم معضلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، نظامی است. هنر در عرفان اسلامی ترسیمِ روشن عدالت و شرافت و انصاف، و تجسیم تلخکامی گرسنگانِ مغضوبِ قدرت و پول است» که این مواضع نه تنها محدود به ایران عزیز، بلکه فراتر از مرزهای جغرافیایی و در نسبت با جهان و تمام انسان‌های زمین است و قطعاً هنرمند امروز با اندوخته‌های پنج دهه انقلاب اسلامی، با میدان وسیع‌تری از مضامین و عرصه کنشگری و مخاطبان مواجه است. البته که پیچیدگی‌های حوادث جهان امروز نیز بر جهانِ آثار هنری و جهت گیری‌ها بی‌تأثیر نبوده و مدام در حال تغییر و تحول است.

در هفته هنر انقلاب اسلامی موضوع مقاومت با توجه به جنگ تحمیلی سوم چقدر در آثار هنری هنرمندان مورد توجه قرار گرفت و رسالت هنرمندان نسبت به دوره‌های قبل چه تفاوتی داشت؟
در سالی که گذشت این عبارت از آن عالم آگاه و زنده دل آیت‌الله حائری را زیاد شنیدیم؛ «هرزه‌های ما برای شما و پاکانِ عالم برای ما!» این صحبت ایشان برای بیش از سی سال پیش است، اما این روزها صف بندی پاکان و هرزگان عالم را بر اساس شفافیت مرز حق و باطل شاهد بودیم. پس از«طوفان الأقصی» مردم دنیا دیدند در این دو سوی میدان، یکی ظلم و تاریکی مطلق است و سوی دیگرمظلومیت و مقاومت و شکستن سکوت تحمیلی جهان استکباری. هنر متعهد ما به پشتوانه خون‌های پاک رزمندگان اسلام با نشر پیام نورانی انبیا در اقصی نقاط عالم، تمام انسان‌های متعهد را کنار ما خواهد آورد و این حقیقتی است انکارناپذیر. متأسفانه در روزهای جنگ تحمیلی سوم بر خلاف خروش و تجلی غیرت ملت، سکوت بی‌شرمانه بسیاری از هنرمندنماها را شاهد بودیم همچنان‌که امثال این سکوت پیشگان که به هر مناسبت و بی‌مناسبت زبان به گلایه می‌گشودند نه تنها این جنگ تحمیلی و مهاجمان به ایران را محکوم نکردند حتی جنایت‌های بزرگی مثل حملات به دبستان شجره طیبه میناب و دانشجویان دریایی ناوچه دنا را هم محکوم نکردند. بازتاب هنر مقاومت در آثار هنرمندان یک موضوع فانتزی و ضمنی و تشریفاتی و مناسبتی حتی محدود به تاریخ و وقایع نیست، یک زیست پیوسته و آگاهانه و مسئولانه را‌ طلب می‌کند تا هنرمند با صداقت و آزادگی تمام به پرورش آن بپردازد. هنرمندان با هر زمینه فکری و هنری می‌توانند آزادانه و متعهدانه، آثاری را خلق کنند که حتی بدون برچسب انقلاب و انقلابی‌گری، «در سمت درست تاریخ، ایرانی و وطن پرستانه» باشد تا سلطه رسانه‌ای مهاجم و اندیشه تجزیه یا تضعیف ایران عزیز را به عقب براند.

به نظر شما هنرمندانی که علاقه به موضوعات مقاومت دارند و در این زمینه کار می‌کنند به چه حمایت‌هایی نیاز دارند؟ هنرمندان عرصه تجسمی چه مسئولیتی در مقایسه با هنرمندان دیگر در زمینه مقاومت و هنر انقلاب اسلامی دارند؟
هرچند که در همه جای دنیا، تولید آثار همسو با ستون‌های اندیشه حاکمیت مورد حمایت متولیان امر قرار می‌گیرند، متأسفانه در وطن عزیزمان این مسأله خیلی محسوس نیست بنابراین پرداختن به هنر مقاومت خود نوعی جهاد بی‌دریغ و عاشقانه برای اسلام و ایران تبدیل شده است.از این رو تنها مسئولیتی که بر دوش هنرمندان متصور هستم، بارِ وجدان و حقیقت و حفظ کرامت انسان و ارزش‌های الهی درقبال این میراثی است که با مظلومیت‌های فراوان خوبان خدا در طول تاریخ به دست ما رسیده است. امیدوارم همگی برای اعتلا و اقتدار و شکوه ایران عزیزمان و وحدت دل‌های معطوف به وطن، بیش از پیش مؤثر باشیم.

بــــرش

ما کربلایی هستیم

اثر گرافیکی جدید صابر شیخ‌رضایی با عنوان «کربلا» در مورد حوادث اخیر منطقه و لبنان منتشر شد. این پوستر در مورد حوادث اخیر منطقه و لبنان است که در فضای کشورهای عربی بسیار پرمخاطب بوده است. در توضیح پوستر «کربلا»، بخشی از سخنان شیخ نعیم قاسم دبیرکل حزب‌الله لبنان آمده است که به شرح زیر است: «کربلا؛ شهادت و پیروزی ما پیروزمندان از طریق شهادت و فداکاری هستیم، برخی از ما شهید می‌شویم و برخی دیگر ادامه می‌دهیم. اینجا کربلاست، سرزمین شهادت و ادامه مبارزه. بله، ما کربلایی هستیم. کربلایی یعنی ما تسلیم ذلت نمی‌شویم، بلکه تا رسیدن به شهادت و پیروزی می‌جنگیم. نه فقط شهادت، بلکه شهادت و پیروزی، زیرا برخی شهید می‌شوند و برخی دیگر به خواست خدا پیروز می‌شوند. این همان چیزی است که با امام حسین(ع) اتفاق افتاد. کسانی که با او بودند شهید شدند و ملت از زمان او تاکنون پیروز بوده است. ما از پیروان و شاگردان او هستیم.»