سیدعلی عباس
کارشناس پژوهشی در مرکز مطالعات راهبردی بین‌المللی اسلام‌آباد

۱ آوریل ۲۰۲۶، هیأت‌هایی از آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان در اسلام‌آباد برای مذاکره مستقیم گرد هم آمدند. پاکستان که در ۷ آوریل آتش‌بس را میان دو طرف برقرار کرده بود، به بازیگر اصلی یکی از مهم‌ترین تلاش‌های دیپلماتیک تاریخ تبدیل شد. پذیرفتن نقش پاکستان توسط واشنگتن و تهران در بحبوحه درگیری نظامی حاد و دشمنی عمیق، نشان‌دهنده همگرایی عواملی است که این کشور را به تنها طرف مورد اعتماد هر دو تبدیل کرده است.

بنیان اعتبار پاکستان
توانایی پاکستان در میانجیگری بین ایالات متحده و ایران اساساً بر ماهیت روابط دوجانبه آن با هر دو طرف استوار است که به راحتی توسط سایر میانجیگران بالقوه قابل تکرار نیست.
روابط پاکستان با ایالات متحده در سال‌های اخیر دستخوش تحول قابل توجهی شده است. تعاملات دیپلماتیک و نظامی در سطح بالا، از جمله تماس‌های مستقیم بین رهبری ارشد پاکستان و دولت ترامپ، کانال ارتباطی را ایجاد کرد که زمانی که واشنگتن به یک میانجیگر معتبر برای تعامل با تهران نیاز داشت، ضروری بود. رفتار پاکستان در خلال درگیری دوجانبه خود با هند در می‌۲۰۲۵، بویژه ترجیح آشکار آن برای تنش‌زدایی و اذعان عمومی آن به تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا در پایان دادن به آن بحران، جایگاه آن را در واشنگتن به میزان قابل توجهی تثبیت کرد.
روابط پاکستان با ایران هم بر مبنایی کاملاً متفاوت اما به همان اندازه اساسی عمل می‌کند. دو کشور مرز طولانی و سابقه همکاری دوجانبه‌ای دارند که از نظر ابعاد فرهنگی و تمدنی مقدم بر نظام دولتی معاصر است. ایران از جمله اولین کشورهایی بود که استقلال پاکستان را به رسمیت شناخت و آن حرکت بنیادین از آن زمان به بعد کیفیت روابط دوجانبه را شکل داده است. 
پاکستان و ایران روابط دیپلماتیک سازنده‌ای را در دوره‌های تلاطم قابل توجه منطقه‌ای حفظ کرده‌اند و اسلام‌آباد همواره با تهران به عنوان یک کشور همسایه شایسته احترام و تعامل برخورد کرده است. فراتر از مبانی تاریخی خود، تعامل پاکستان با ایران بر یک بعد نهادی مشخص نیز استوار است. پاکستان به عنوان کشوری که نماینده منافع دیپلماتیک ایران در واشنگتن است، دارای کانالی عملی بود که هیچ میانجیگر بالقوه دیگری به آن دسترسی نداشت. هنگامی که درگیری در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، پاکستان توانست این کانال را فعال کند، ظرف چند روز با چندین پایتخت تعامل کند و چهارچوب مشخصی برای آتش‌بس شامل توقف فوری خصومت‌ها، یک بازه دوهفته‌ای برای مذاکره و اقدامات اعتمادساز ارائه دهد.
موضع پاکستان در درگیری کنونی کاملاً ریشه در حقوق بین‌الملل و اصول حاکمیت دولتی داشته و همواره خواستار راه‌حلی از طریق مذاکره و حفاظت از جمعیت غیرنظامی بوده است. این موضع‌گیری منعکس‌کننده یک ویژگی کلی‌تر و دیرینه در سیاست خارجی پاکستان است، مبنی بر اینکه هنگامی که کشورهای مسلمان با یکدیگر یا با قدرت‌های خارجی دچار درگیری می‌شوند، نقش پاکستان جانبداری نیست، بلکه تلاش فعالانه برای صلح و ثبات است.

بعد منطقه‌ای
جایگاه پاکستان در چشم‌انداز منطقه‌ای نیز قابل توجه است. مشارکت دیرینه با عربستان و تعامل با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، دسترسی مستقیم به دیدگاه کشورهای عربی متأثر از درگیری را فراهم کرد. پاکستان توانست وزرای خارجه عربستان، مصر و ترکیه را در اواخر مارس ۲۰۲۶ در اسلام‌آباد برای رایزنی به سمت تنش‌زدایی گرد هم آورد. این بعد چندجانبه در ایجاد شرایط سیاسی برای آتش‌بس ضروری بود. علاوه بر این، مشارکت پاکستان با چین اهمیت دیگری را به تلاش میانجیگری اضافه کرد. رایزنی‌های مستقیم میان مقامات ارشد پاکستان و چین در جریان بحران تضمین کرد که رابطه دیرینه پکن با تهران و منافع قابل توجه آن در ثبات منطقه‌ای هماهنگ می‌شود. 
در نهایت مذاکرات اسلام‌آباد، اگرچه هنوز نتایج فوری به همراه نداشته است، دقیقاً همان نوع صبر و پشتکار لازم در دیپلماسی را منعکس می‌کند. پاکستان همچنان امیدوار است که گفت‌و‌گو ادامه یافته و در نهایت به راه‌حلی قطعی منجر شود.