کادر درمان فراتر از انتظار ظاهر شد

دکتر حامد قاسمی
رئیس انجمن علمی چشم پزشکی ایران

وقتی کشورمان زیر آتش بمباران‌های دشمن صهیونیستی_ آمریکایی بود، فرزندان همین آب و خاک زیر آواری از خستگی، امید را زنده نگه داشتند. کادر درمان، نه‌تنها در بیمارستان‌ها، بلکه در جبهه‌ای از جنس انسانیت جنگیدند تا مشکلی برای مردم ایجاد نشود. همه مردم کشور در این 40 روز جنگ فراتر از انتظار ظاهر شده‏اند بویژه کادر سلامت و بهداشت، چون هم باید نگران خانواده‎هایشان باشند، هم نگران جان هموطنانشان، اما باز هم مثل دیگر مشکلاتی که کشورمان پشت سر گذاشته است میدان را ترک نکردند و فراتر از شیفت‎ها و زمانبندی کاری، برای حضور در مراکز درمانی و ارائه خدمات درمان به مردم حاضر شدند. عملکرد پزشکان و کادر سلامت در جنگ رمضان از عملکرد نظام سلامت جدا نیست. وقتی می‎گویم کادر سلامت فوق‌العاده عمل کرده، یعنی نظام سلامت و مجموعه وزارت بهداشت عملکرد خوبی در این روزهای بحرانی داشته است. اگر بخواهیم نگاهی کلی به این روزهای جنگی کشور بیندازیم، شاهد عملکرد خوب وزارت بهداشت و زیر مجموعه‎هایش هستیم. به عنوان جراح و متخصص چشم همواره در میدان سلامت و مراکز درمانی به طور مستقیم حضور داشته‌ام، به همین دلیل می‎دانم مردم هم از خدمات این روزهای بحرانی راضی هستند و این موضوع نشان دهنده همدلی و همراهی مردم و کادر درمان است. وقتی صدای خمپاره و موشک در آسمان شهر به صدا در می‎آید، همه در لحظه به فکر نجات جانشان هستند و این امر کاملاً طبیعی است، اما برای کادر درمان اولویت نجات جان مردم است. زمانی که مراکز درمانی مورد اصابت مستقیم و غیر مستقیم موشک‎های دشمن سفاک قرار می‎گرفتند، همه شاهد بودیم کادر درمان با جانفشانی غیر قابل توصیف بیماران را همراهی می‎کردند تا در مکانی امن قرار بگیرند. یا بر سر بالین آنها می‎ماندند تا شرایط اضطراب جنگ و موج موشکها دردی بر درد بیماریشان اضافه نکند و در شرایط سختی و وحشت حس تنهایی نداشته باشند. نمی‎دانم چه رخ‎داده بود که چنین همدلی‌ای میان مردم و کادر درمان شکل گرفته بود، اما هر چه بود انسجام ملی را به همراه داشت. در دوران جنگ تحمیلی سوم مردم ایران به شکل عام و کادر درمان به شکل خاص عملکرد درخشانی از خودنشان داده‎اند و همین موضوع دست برتر میدان را به مردم می‎داد. در این روزهای سخت هیچ مشکلی در ارائه خدمات درمانی به مردم نداشتیم و هیچ کمبودی هم در تعداد نیروهای سلامت احساس نشد. شهادت می‎دهم، در ایام جنگ همه پزشکان در محل خدمت حضور داشتند و هیچ غیبتی احساس نشد. حتی افرادی داوطلب می‎شدند فارغ از شیفت‎هایشان در مراکز درمانی حاضر شوند که بار دیگر جلوه‎های فداکاری و ایثار کادر درمان را ثابت می‌کند. به همین دلیل می‎توان گفت، کل نظام سلامت در دوران بحران همیشه پای کار ملت ایران و کشور ایستاده است.

به تیم ملی سلامت نمره قبولی می‌دهم

دکتر محمد رئیس‌زاده
رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشور

معیار نظرسنجی و رضایتمندی از ارائه و دریافت خدمات بهداشتی و درمانی در دوران جنگ، قطعاً نظر مردم است؛ آنها باید اعلام کنند که خدمات سلامت را چطور، چگونه و با چه کیفیتی دریافت کرده‎اند. اما نظام سلامت طی این مدت هیچ مشکلی در عرصه مداوای مجروحان و مصدومان نداشته و درمان بیماران اورژانسی هم به شکل روتین انجام شده است. حتی در شهرهایی که مسافرپذیر بودند و طی این مدت حجم عظیمی از مردم دیگر شهرها را پذیرش کردند هم در ارائه دریافت خدمات درمانی و سلامت‌محور به مردم محلی و مسافران هیچ مشکلی پیدا نکردند. این موضوع نشان‌دهنده عملکرد قابل قبول وزارت بهداشت و درمان کشور و کادر ارائه‌دهنده خدمات همچون جامعه پزشکی، پرستاری و نهاد‎های حوزه سلامت است. البته تمهیدات لازم از قبیل ذخیره دارو، تجهیزات پزشکی و کالاهای سلامت‌محور در چنین شرایطی دیده شده بود. نکته بعدی، حضور مستقیم شخص وزیر بهداشت در عرصه میدان سلامت است. دکتر ظفرقندی و سایر معاونین‌اش با حضور مداوم در مراکز درمانی به طور مستقیم ارائه خدمات درمانی به مردم و مجروحان را زیر نظر داشتند تا مشکلی برای مردم ایجاد نشود. حتی پیام اخیر دکتر پزشکیان، رئیس‌جمهوری در تقدیر از عملکرد وزارت بهداشت و درمان هم نشان‌دهنده عملکرد مناسب این وزارتخانه و تیم ملی سلامت است. همین انتظار را از نظام سلامت کشور داشتیم، چون در جنگ تحمیلی هشت ساله، دوران همه‌گیری کرونا، جنگ 12 روزه و جنگ رمضان، نظام بهداشت و درمان و جامعه پزشکی عملکرد درخشانی از خود نشان دادند. علاوه بر تمام این نکاتی که گفتم، حضور جامعه پزشکی در میادین شهر کنار مردم در این 40 شب، نشان از همدلی و همراهی این گروه از جامعه با مردم و کشور دارد. جامعه پزشکی کشور و مسئولانش هر شب در ضلع جنوب غربی میدان ونک حضور پررنگی داشتند و غرفه‎هایی برای ارائه خدمات درمانی به مردم در تمام این شب‎ها برپا کرده بودند، البته هنوز هم این غرفه به قوت خود باقی است. در مجموع می‎توان گفت در چنین شرایطی ارائه خدمات به مجروحان و مردم، همدلی، همراهی و انسجام جامعه پزشکی با مردم بی‎نظیر بود و نشان‌دهنده عملکرد موفق وزارت بهداشت است.

فعالیت مراکز بهزیستی زیر بمباران ادامه داشت

سهیل معینی
فعال مدنی، کارشناس حوزه افراد دارای معلولیت و مدیرعامل انجمن باور

قضاوت کردن باید بر مبنای ارائه همه آمار و اطلاعات باشد. بر اساس اطلاعاتی که دارم، در برخی از حوزه‌ها، مسئولان سازمان بهزیستی عملکرد خوبی داشته‌اند. در مورد مراکز شبه‌خانواده‌ای آسیب دیده بودند، به سرعت آنها را در مراکز امن ساکن کردند. 
مثلاً وقتی مرکز سالمندانی در خیابان طالقانی تهران مورد تهاجم قرار گرفت و آسیب دید، بلافاصله سالمندان مرکز را به ساختمان‌ جدیدی بردند که هنوز افتتاح نشده بود اما سریعاً ساختمان تجهیز شد و سالمندان را در آنجا مستقر کردند. همچنین سازمان بهزیستی در روزهای جنگ با فوریت اقدام به جا‌به‌جایی چند مرکز مرتبط با کودکان بی‌سرپرست کرد و از خیرین خواستند سرپرستی کودکان را در قالب طرح میزبان به عهده بگیرند تا تکلیف شرایط جنگ مشخص شود و مراکز امن شوند. 
همچنین در برخی از مراکز برای مصون‌سازی، اقدامات اولیه‌ای انجام داده بودند؛ اقداماتی مانند چسب زدن شیشه‌ها یا دور کردن تخت‌ها از پنجره‌ها و مواردری از این قبیل انجام شده بود. این‌طور که اطلاع دارم، تیم‌های سازمان بهزیستی در این روزها فعال بودند و حتی در یک هفته‌ای که کشور تعطیل عمومی بود، بخش مدیریتی بهزیستی فعال بود و برآوردها را در زمینه بودجه و پیش‌بینی تعرفه‌های ۱۴۰۵ انجام می‌دادند که به دولت ارائه کنند تا از فرآیند عقب نمانند.
ادارات بهزیستی‌های استان‌ها حتی زیر بمباران هم فعال بوده و فعالیت داشته‌اند. البته مراکز توانبخشی روزانه در این ایام تعطیل بودند که به نظرم اقدام درستی بود. درباره این تعطیلی‌ها ایرادی به سازمان بهزیستی وارد نیست؛ چون اولاً این مراکز خصوصی هستند، علاوه بر این، زیر بمباران تهران و سایر شهرها چه کسی می‌توانست سلامت و امنیت افراد مراجعه‌کننده را تضمین کند؟ امیدوارم با اتمام جنگ این مراکز بتوانند فعالیت‌شان را از سر بگیرند. یکی دیگر از اقدامات مفیدی که در این چند روز جنگ انجام شد، تشکیل کارگروه‌های مختلف حمایتی در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با محوریت سازمان بهزیستی بود.
همچنین قرار بود یک‌سری از اقلام بهداشتی مورد نیاز خانواده‌ها را در قالب کمک‌هزینه‌ها به آنها پرداخت کنند. حتی برنامه‌ریزی‌ها برای سطح دوم خدمات هم با وزارت صمت، کارخانه‌های تولید‌کننده اقلام بهداشتی‌-‌مصرفی معلولان جسمی-حرکتی و ضایعه نخاعی آغاز شده بود تا خانواده‌های این افراد ساماندهی شوند و نیازهایشان را مستقیم از تولیدکننده دریافت کنند تا گرفتار بازار سیاه یا کمبود نشوند. سازمان بهزیستی در شرایط جنگی برخی از افراد دارای معلولیتی را که خانواده‌ها به دلیل شرایط موجود توان نگهداری‌شان را نداشتند، در مراکز شبانه‌روزی به شکل موقت و تا عادی شدن شرایط پذیرش کرد .
با این اوصاف، اگر بخواهیم عملکرد سازمان بهزیستی را در این جنگ 40 روزه نقد کنیم، به نظرم خدمات سازمان در حد توانش خوب بود، اما اینکه در بعد خدمات مراقبتی و ویزیت در منزل برای افرادی که نیازمند خدمات ضروری هستند، آیا توانستند به این افراد خدمات ارائه کنند یا نه و اینکه نیروهای داوطلبی که سازمان جذب کرده بیشتر در چه زمینه‌هایی فعالیت می‌کنند و مثلاً توانسته‌اند فیزیوتراپ داوطلب هم جذب کنند یا نه، از مواردی است که باید مسئولان سازمان در مورد آن توضیح دهند. به نظر می‌رسد عمده خدماتی که انجام شده، خدمات ضروری مربوط به مراکز شبانه‌روزی بوده است و سایر موارد در صف اول ضرورت قرار نداشته‌اند.

کلاس‌های آنلاین سخت و زمانبر بود

علی امرایی
کارشناس حوزه آموزش عالی

نخستین دوره‌ای که همه دستگاه‌ها ناچار شدند فعالیت‌های خود را در بستر آنلاین ادامه بدهند، دوران شیوع کرونا بود. 
انتظار می‌رفت پس از آن تجربه، در زمان بروز حوادث و شرایط خاص، تازه به فکر ارتقای زیرساخت‌های آموزش مجازی نیفتیم. در واقع انتظار می‌رفت آمادگی برای برگزاری آموزش‌های آنلاین بیش از وضعیت فعلی باشد.
با این حال، در برخی از سامانه‌های دانشگاهی حتی ورود به کلاس‌ها و تشکیل آنها با دشواری همراه بود. درست است که مخاطبان این فضا عمدتاً دانشجویان و جامعه علمی هستند، اما حتی برای این گروه نیز ورود و حضور در کلاس‌های آنلاین گاهی سخت و زمانبر بوده است.
 مشکلات ناشی از کلاس‌های آنلاین در دانشگاه‌های ذیل وزارت علوم بیشتر اما در دانشگاه‌های آزاد کمتر بود و به نظر من دانشگاه آزاد زیرساخت‌های بهتری برای آموزش آنلاین داشت.
وزارت علوم باید به این موضوع توجه کند که آیا می‌تواند در حوزه آموزش مجازی نقش مثبت و مؤثری ایفا کند یا نه. همچنین لازم است مشخص شود که در صورت عدم حضور دانشجویان در این کلاس‌ها چه پیامدهایی متوجه آنها خواهد بود.
وضعیت فعلی تا حدی شبیه ساختن یک جاده یا بزرگراه بدون عبور خودرو از آن است؛ اگر برای حضور دانشجویان در کلاس‌های آنلاین الزام و سازوکار مشخصی وجود نداشته باشد، عملاً سرمایه‌گذاری انجام‌شده در این حوزه بی‌ثمر خواهد بود.
بنابراین وزارت علوم باید در کنار صدور بخشنامه‌های مرتبط با آموزش مجازی، پیامدهای عدم حضور دانشجویان در این کلاس‌ها را نیز به‌طور شفاف اعلام کند. همچنین توسعه زیرساخت‌های آموزش مجازی نباید صرفاً محدود به شرایطی مانند جنگ، بیماری یا آلودگی هوا باشد. 
لازم است برنامه‌ریزی جدی و بلندمدتی برای تقویت و گسترش این زیرساخت‌ها در نظام آموزش عالی انجام شود.

بروز مشکلات کوچک عملکرد خوب را زیر سؤال می‎برد

دکتر بهمن صبور
عضو هیأت مدیره انجمن داروسازان ایران

حدود 40 روز پیش شرایط جنگی به کشور و همه مردم تحمیل شد. جنگ و شرایط خاص آن می‌توانست ارائه خدمات سلامت‌محور را دچار چالش کند، اما به‌راستی ارائه خدمات سلامت‌محور به هموطنانمان از طرف وزارت بهداشت و سازمان‎های زیرمجموعه این وزارتخانه مثل غذا و دارو بدون مشکل جدی انجام شد.
وزارت بهداشت با توجه به تدابیری که از قبل و همچنین جنگ 12 روزه در نظر گرفته بود، از لحاظ تأمین و تدارک دارو، تجهیزات پزشکی و ارائه شیرخشک به مردم مشکل حادی نداشت و کالاهای سلامت‌محور بموقع در دسترس مردم و کادر سلامت قرار می‎گرفت. 
همچنین داروخانه‎ها هم به خوبی مدیریت شدند، اما نمی‌توان گفت همه چیز صددرصد بی‎نقص بوده است، به هر حال در برخی روزها مشکلاتی در سامانه‎های بیمه پایه و سامانه تیتک -‌رهگیری، ردیابی و کنترل اصالت فرآورده‌های سلامت‌محور سازمان غذا و داروی کشور- داشتیم.
 ارائه خدمات در بستر سامانه‎ها برای چندین روز در ایام جنگ با اختلال مواجه شد که همین موضوع می‎توانست نارضایتی مردم را به همراه داشته باشد؛ موضوعی که ما به‌عنوان انجمن از قبل پیش‌بینی کرده بودیم و برای حل آن‌هم راهکارهای عملیاتی داشتیم. البته بروز اختلال در سامانه‎ها در همه روزهای جنگ نبود و فقط برخی روزها با آن سروکار داشتیم. مثلاً سامانه تیتک برای ارائه شیرخشک به نوزادان در مواقعی با اختلال مواجه بود. 
البته اگر از قبل با هماهنگی بین‌بخشی این مورد را پیش‌بینی می‎کردند، می‎توانستند جلوی بروز چنین مشکلاتی را بگیرند. اما هنوز دیر نیست و می‎توانیم برای روزهای پیش رو جلوی تکرار چنین اختلال‌هایی را در سامانه‌های ارائه‌کننده خدمات بگیریم. هنوز برای بررسی پیشنهادهایی که انجمن‌ها برای حل چنین مشکلاتی دارند، دیر نیست.
امیدواریم  آتش بس دائمی برقرار شود و دیگر شاهد روزهای جنگی در کشور عزیزمان نباشیم، اما در روزهایی که هنوز شرایط به حالت عادی برنگشته، در این دو هفته آتش‌بس ضروری است برای رفع بروز چنین مشکلاتی تمهیداتی در سامانه‎ها اندیشیده شود تا اگر دوباره به روند قبلی جنگ بازگشتیم، شاهد چنین نارضایتی‌ای از طرف مردم و ارائه خدمت به آنها نباشیم.
 عملکرد خوب سازمان غذا و دارو در این روزها بر هیچ کس پوشیده نیست، اما چنین مشکلاتی می‎تواند این عملکرد مثبت را زیر سؤال ببرد.

وزارت بهداشت نگاه ویژه‌ای  به مادران باردار داشت

دکتر سودابه کاظمی
 رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران

در ایام بحران و جنگ تحمیلی سوم، کارکنان فداکار نظام سلامت کشور با وجود فشارها و آسیب‌های وارد شده، ارائه خدمات بهداشتی را متوقف نکردند و همچنان در خط مقدم خدمت‌رسانی به مردم بویژه مادران باردار حضور داشتند. 
این امر نشان‌دهنده هماهنگی خوب دانشگاه‌های علوم پزشکی برای ارائه خدمات سلامت‌محور و درمانی به مادران و کودکان بود. در تکمیل این خدمات، سامانه‌ها و شماره‌هایی هم برای دریافت مشاوره به شکل تلفنی در نظر گرفته بودند که تمام این موارد موجب ایجاد آرامش به مادران در شرایط بحرانی می‎شود. مثلاً سامانه تلفنی ۴۰۳۰ و سامانه ۱۹۰ را برای ارائه خدمات مشاوره و راهنمایی‌های بهداشتی و درمانی، بویژه در حوزه مراقبت‌های مادر و کودک ایجاد کردند که به شکل شبانه‌روزی پاسخگوی شهروندان است. با توجه به شرایط ویژه کشور و ضرورت ارائه خدمات مؤثر و ایمن به مادران باردار در دوران بحران، معاونت‌های بهداشت و درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در نامه‌ای خطاب به رؤسای دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور، بر لزوم اجرای تمهیدات فوری و ویژه برای حفظ سلامت مادران و نوزادان تأکید کردند که نشان‌دهنده اهمیت این گروه خاص برای حوزه بهداشت و درمان کشور است.
 با وجود سایه جنگ بر سر کشور و مجروحانی که در بمباران‎های دشمن کودک‎کش به مراکز درمانی فرستاده می‎شدند، هیچ زمانی ارائه خدمت به مادران و کودکان متوقف نشد و همواره در اولویت کادر درمان قرار داشتند. قطعاً این امر نیازمند برنامه‌ریزی منسجم از طرف مسئولان نظام سلامت کشور است که شخصاً به عنوان متخصص زنان و زایمان این عملکرد را مثبت ارزیابی می‎کنم.
 چون هیچ مادری در این مدت بدون دریافت خدمات از مراکز درمانی خارج نشده است. حتی در مواردی که بیمارستان‌ها مورد حمله دشمن قرار می‎گرفتند، شاهد بودیم که چطور نوزادان را از بخش مراقبت‎های ویژه خارج می‎کردند تا آسیبی به آنها وارد نشود، موضوعی که در شرایط عادی کشور به سختی انجام می‎شود چه برسد به بحران‎هایی مثل جنگ. در این شرایط نظام سلامت و تمام زیرمجموعه آن یعنی پزشکان و پرستاران برای مردم سنگ‌تمام گذاشتند.

بهزیستی بزرگ‌ترین خانواده ایران است

یوسف اصلانی
مدیرعامل مؤسسه غیردولتی بهشت امام رضا (ع)

سازمان بهزیستی یکی از بزرگ‌ترین خانواده‌های ایران است. تعداد زیادی از فرزندان ایتام، معلولان و سالمندان در خیریه‌ها زندگی می‌کنند. یعنی در مراکز پرجمعیت، زندگی شبانه‌روزی را تجربه می‌کنند. به همین دلیل زندگی در مراکز در شرایط خاص سخت‌تر است. در چنین شرایطی، استرس و فشار بسیار زیادی که به این مراکز تحمیل می‌شود، چند‌برابر یک خانواده عادی و کم‌جمعیت است. خیلی از فعالیت‌هایی را که خانواده‌ها می‌توانند انجام دهند، ما نمی‌توانیم در مراکز انجام دهیم.  مثلاً نمی‌توانیم به‌راحتی بچه‌ها را برداریم و به جای دیگری ببریم، چون بیشتر بچه‌ها مشکلاتی دارند و سالمندانمان نیز بیمار هستند، از طرف دیگر تعدادشان زیاد است، مثلاً ما از ۳۰۰ سالمند نگهداری می‌کنیم.  اما من با همه این سختی‌ها، به پشتیبانی سازمان بهزیستی در دوران جنگ نمره ۲۰ می‌دهم. مدیر کل بهزیستی استان تهران در این ۴۰ روز، هر روز در مراکز حضور داشت.  پیگیری‌ها از نداشتن برق ،گازوئیل، آرد و موتور برق گرفته تا پیگیری وضعیت بچه‌ها که در قالب طرح میزبان به خانواده‌ها ملحق شوند، جز با همکاری مدیران و مسئولان سازمان ممکن نبود. آنها همیشه پای کار بوده‌اند و هنوز هم هستند. به‌عنوان یک مجموعه غیردولتی، همواره در این مدت از پشتیبانی آنها برخوردار بوده‌ام.

سامانه شاد باید تقویت شود

فروغ تیموریان
کارشناس حوزه آموزش و پرورش

وقتی در جامعه بحرانی رخ می‌دهد، آموزش و پرورش به سرعت آموزش حضوری را در فضای مجازی ادامه می دهد.  با این اوصاف در دوره‌ای که کشور درگیر جنگ می‌شود شرایط آموزش با زمان‌های دیگر تفاوت زیادی دارد. آموزش آنلاین زمانی می‌تواند کارآمد باشد که زیرساخت‌های لازم، به‌ویژه پهنای باند کافی برای اینترنت، فراهم باشد. با این حال، شبکه شاد با وجود تقسیم‌بندی ساعات آموزشی نتوانست به طور صد درصد پاسخگوی نیاز دانش‌آموزان باشد.  آموزش و پرورش باید سامانه شاد را به اندازه‌ای تقویت و به‌روزرسانی کند که امکان برگزاری کلاس‌های پخش زنده با حضور کامل دانش‌آموزان در آن فراهم شود. موضوع دیگری که دانش‌آموزان و خانواده‌ها را با چالش جدی روبه‌رو کرد، افزایش قابل توجه قیمت بسته‌های اینترنت بود که تهیه آن برای بسیاری از خانواده ها دشوار بود.  من دانش‌آموزان زیادی را دیده‌ام که به دلیل هزینه بالای اینترنت، ترجیح می‌دهند فقط در کلاس‌هایی شرکت کنند که اهمیت بیشتری دارد و از حضور در درس‌هایی که ضریب یا تأثیر کمتری در معدل آنها دارد صرف‌نظر می کنند تا بسته اینترنتشان زودتر تمام نشود.