موزه ها چگونه میتوانند روایتگر جنگ باشند ؟
روایت حمـاسی مــوزهها
رضا دبیری نژاد
موزهدار
تمدنهای بزرگ مثل ایران تجربه جنگهای بسیار دارند و در ادوار مختلف شاهد تهاجمها و درگیریهای بسیار بودهاند که به قصد تصاحب یا ویرانی سرزمینشان انجام شده است. حاصل هر تهاجم و یورش تخریب تمدنی بوده است و هر مهاجم بخشی از ساختهها را ویران کرده است. این گونه است که ما از سلسلههای مختلف با جنگها و یورشها یاد میکنیم وهرچه عقبتر میرویم تاریخ را با تاریخ جنگها و یورشها میشناسیم و نشانهگذاری میکنیم. از این رو وقتی به سراغ میراثهای فرهنگیمان می رویم و آثار آنها را در موزهها یا کتیبهها و سایتهای باستانشناسی مشاهده میکنیم بسیاری روایتها از جنگها و رزمها میبینیم، جنگهای ویرانگری که ارزشهای ملی تبدیل به حماسه و قهرمانی شدهاند چرا که حماسهها از نابودی تمدنی ایرانی جلوگیری کردهاند و دستاوردهای تمدنی را حفظ و نگذاشتهاند تعلق هویتی و ملی از بین برود و از این رو میراث حماسی را باید ازمهمترین ضمانتهای هویت ملی دانست که هر بار تکرار آن مدام به تعلق ملی اشاره می کند و رابطه جامعه را با مفهوم وطن حفظ میکند. این میراث حماسی در قالب میراثهای ملموس و ناملموس تجلی یافته است که میتوان از لابلای نسخ خطی با روایتهای ادبی، نگارگری، نقاشیها و اشیای تزئین شده موجود در گنجینهها و موزهها مشاهده کرد.
همه موزههای فرهنگی و هنری به طور مستقیم و غیرمستقیم آثاری دارند که راوی جنگها و حماسهها هستند و هر کدام نشان میدهند که در ادوار مختلف چگونه به این جنگها نگریسته شده است و حتی میتوان سیر تحول نگرش فرهنگی به جنگ و حماسه را در همین آثار هنری و فرهنگی مشاهده کرد. قطعاً برای ملتی که از همه این تلاطمها عبور کرده و هویت و تمدن خود را حفظ کرده است یادآوری هر تجربه تاریخی و همه احساس مشترکی که در همه این میراثها به یادگار مانده است یا تفاوت هر کدام از این تجربههای تاریخی میتواند تذکری برای امروز باشد و همه دستاوردها و تجربههای فرهنگی برای کمک به امروز به کار آید و میان گذشته و امروز پلی ساخت. آثار موزهای و خود موزهها با این تذکرها میتوانند نقش امروزی و معاصر خود را ایفا کنند
و زنده باشند. امروز که مفهوم و هویت ایران و تصویر آن مورد هجمه قرار گرفته است موزهها باید با روایت خود مدافع هویت ملی باشند و میان داشتههای خود و امروز جامعه رابطه بسازند تا تجربهها فراموش نشوند و در کنار حماسه میدان اندیشه و فرهنگ نیز به دفاع از جنس
خود بپردازد.
