مهسا قوی قلب
گروه اجتماعی

بیش از یک ماه از حملات وحشیانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک مقدس وطن می‌گذرد. اما از همان روزهای اول جنگ آنچه قدرتمندتر از هر چیزی در سراسر کشور خود را نمایان کرد، همدلی و همبستگی یکایک ایرانیان بود؛ از شمال تا جنوب، قلب هر ایرانی در این روزهای سرنوشت‌ساز، در بافتی یکپارچه از صلابت و امید پیچیده شده است. در جاده‌ها، بیمارستان‌ها، شهرها ، روستاها و همه خانه‌ها، صدای با صلابت اتحاد شنیده می‌شود. این بار هم ایرانیان نه تنها به یکدیگر بلکه به همه دنیا نشان دادند که سلاحی قوی  در دل‌ها دارند؛ مهربانی، همدلی و همبستگی ملی که نشان می‌دهد چگونه می‌توان در طوفان تهاجم دشمن آمریکایی - صهیونی، به‌هم پیوست و با اقتدار ایستادگی کرد.
فهیمه نظری جامعه‌شناس و استاد دانشگاه با اشاره به این که  در تاریخ این سرزمین لحظاتی بوده که بیش از هر سند و روایت دیگری، روح جمعی ایرانیان را نشان داده است، به «ایران» می گوید: « در این لحظات   حساس مردم ایران با نیرویی از جنس انسانیت و همراهی کنار هم ایستاده‌اند.  همدلی در فرهنگ ایرانی نه یک رفتار مقطعی، بلکه بخشی از حافظه تاریخی ماست. چه در روزگار هجوم بیگانگان، چه در قحطی‌ها و چه هنگام بلایای طبیعی، مردم این دیار همواره راهی برای حمایت از یکدیگر پیدا کرده‌اند.»
به گفته این پژوهشگر اجتماعی، اسناد تاریخی دوره صفوی و قاجار تا عصر معاصر نشان می‌دهد که نهادهای مردمی، اصناف، انجمن‌ها و خانواده‌ها در زمان سختی‌ها ستون‌های اصلی حمایت اجتماعی بوده‌اند. در خشکسالی‌ها، بازارها به یاری روستاها می‌شتافتند. در دوره بیماری‌های واگیردار، شبکه‌های محلی مردم از بیماران مراقبت می‌کردند. در زلزله‌های بزرگ مانند بوئین‌زهرا، رودبار، بم و کرمانشاه، آنچه جامعه را دوباره برپا کرد، پیش از هر چیز موج همبستگی مردمی بود.

میراثی که همیشه زنده است
میراث همبستگی ایرانی امروز نیز زنده است و در شرایط  دشوار این روزها دوباره خود را نشان داده است. نظری می گوید: « بیش از یک ماه است که کشور در فضای سنگین، پراضطراب و پیچیده‌ جنگ قرار دارد؛ شرایطی که فارغ از منشأ آن بر زندگی همه سایه انداخته است.  با این‌ حال مردم ایران بار دیگر ثابت کرده‌اند که در سخت‌ترین لحظات، بزرگ‌ترین نیروی آنان «کنار هم بودن» است. در حال حاضر نیز، نمونه‌های فراوانی از این همدلی در سطح جامعه دیده می‌شود. خانواده‌هایی که خود با مشکلات اقتصادی روبه‌رو هستند، بدون چشمداشت برای همسایگان بسته حمایتی تهیه می‌کنند. صاحبان مغازه‌ها در برخی محله‌ها قیمت‌ها را ثابت نگه داشته‌اند تا فشار کمتری به مردم وارد شود. گروه‌های محلی برای سالمندان و خانواده‌های آسیب‌پذیر شبکه‌های پشتیبانی تشکیل داده‌اند؛ از رساندن دارو و مواد غذایی تا کمک در رفت‌وآمد و مراقبت.»
به اعتقاد او،  در این میان نقش نیروهای داوطلب و امدادی به‌ویژه هلال‌احمر ایران  پررنگ‌تر از همیشه است. نیروهای هلال‌احمر چه مرد و چه زن در این روزها با شجاعت و ازخودگذشتگی در صحنه‌های امدادی، پشتیبانی روانی، انتقال کمک‌ها و ساماندهی امور ضروری حضور دارند. بسیاری از جوانان داوطلب نیز بدون هیچ‌گونه توقعی به این مجموعه پیوسته‌اند و نشان داده‌اند که سرمایه انسانی کشور در زمان بحران چقدر قدرتمند و آماده خدمت است. حضور همزمان و هماهنگ زنان و مردان در این شبکه بزرگ نشانی از همدلی است.
نظری توضیح می‌دهد : «زنان در محله‌ها برای خانواده‌های نیازمند غذا یا بسته‌های ضروری تهیه می‌کنند، در کنار نیروهای درمانی و امدادی فعالیت دارند و فضای خانه‌ها را آرام‌تر می‌کنند. مردان نیز در انتقال کمک‌ها، هماهنگی‌های محلی، تعمیرات ضروری، حفاظت از محلات و رسیدگی به انجمن‌های حمایت، گرایش پررنگی نشان داده‌اند. این مشارکت دوشادوش، تصویری روشن از جامعه‌ای است که حتی در سختی‌ها پیوندهایش را محکم‌تر می‌کند.»
نظری می‌گوید: «همبستگی اجتماعی فقط در کنش‌ها و رفتارهای بزرگ دیده نمی‌شود، بلکه در جریان‌های ساده‌تر هم جاری است. تماس‌های کوتاه تلفنی پی درپی برای احوالپرسی، در لبخندی که هنگام خرید رد و بدل می‌شود، پیام‌های آرام‌کننده در شبکه‌های اجتماعی و معلمانی که با وجود فشارها تلاش می‌کنند بچه‌ها را امیدوار نگه دارند، همه این‌ها نمونه‌هایی کوچک اما حیاتی از یک ساختار همدلانه بزرگ‌ترند. نسل جوان که گاه تصور می‌شود از سنت‌ها فاصله گرفته‌اند، در این روزها یکی از فعال‌ترین نیروها هستند. نوجوانان و جوانانی که برای سالمندان خرید می‌کنند، اطلاعات علمی و درست را میان مردم منتشر می‌کنند یا در فعالیت‌های هلال‌احمر و گروه‌های محلی مشارکت دارند، ثابت کرده‌اند که همدلی نسل به نسل ادامه یافته و فقط شکل بروز آن تغییر کرده است.»
 
احساس مسئولیت، باور ایرانی است
سرمایه اجتماعی شاید مهم‌ترین پشتوانه یک ملت در لحظه بحران باشد. این را نظری می‌گوید و معتقد است که اعتماد، حمایت، احساس مسئولیت نسبت به دیگران و باور به اینکه رنج یک نفر، رنج همه است در این روزها پررنگ تر از همیشه دیده می‌شود. این سرمایه در ایران نه‌تنها همچنان وجود دارد، بلکه در روزهای اخیر فعال‌تر از همیشه نیز هست.
این استاد دانشگاه می‌گوید: «برای تقویت این همدلی و کمک به عبور جامعه از این دوران سخت، چند پیشنهاد عملی برای گروه‌های مختلف جامعه قابل طرح است. صاحبان مغازه‌ها و کسبه در این شرایط حساس تا حد امکان از افزایش قیمت‌های غیرضروری کالاها و خدمات خود به مردم عزیز کشورمان خودداری کنند و برای خانواده‌های آسیب‌پذیر یا سالمندان تخفیف‌های کوچک اما مؤثر در نظر بگیرند. همچنین کاسبان محترم در صورت امکان فروش نسیه محدود و مدیریت‌شده را دوباره فعال کنند. یادمان باشد مردم ایران در زمره باوفاترین و مهربان‌ترین و همدل‌ترین مردم دنیا هستند. آنها امتحان خود را بارها و بارها پس داده‌اند و قدرشان را باید دانست.»