رئیس گروه سلامت و بلایای دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتوگو با «ایران»:
پمپاژ ناامیدی مهمترین تاکتیک جنگ روانی است
سمیه افشینفر
گروه اجتماعی
در دنیای امروز، ما در عصر ارتباطات و اطلاعات زندگی میکنیم، هر روز هزاران خبر، عکس، ویدیو و پیام به ذهن ما سرازیر میشوند، که حامل اهداف مختلف و متفاوتی هستند. بویژه در شرایط امروز کشور به نظر میرسد که دشمنان صهیونی-آمریکایی نه تنها در میدان نبرد که در عرصه پیام هم امنیت روانی، فرهنگی و اطلاعاتی مردم کشورمان را هدف قرار دادهاند، حجم بیشمار اخبار متناقض و متفاوتی که از سوی دشمنان منتشر میشود گویای این موضوع است، برای همین شناخت ابعاد دقیق جنگ روانی از اهمیت بسیاری برخوردار است. دکتر عباس استادتقیزاده رئیس گروه سلامت و بلایای دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتوگو با «ایران» در تعریف این نوع جنگ میگوید: «جنگ روانی معمولاً به عنوان یک ابزار برای تسلط بر طرف مقابل از طرف دشمنان استفاده میشود، یعنی مجموعهای از اقدامات کاملاً برنامهریزی شده و هدفمند است که به جای اینکه جسم شهروندان را هدف قرار دهد. افکار، احساسات و باورها و رفتارهای آنها را هدف قرار میدهد.» در این نوع جنگ سلاح دشمن رسانه است، او میگوید: ««دشمن با این سلاح سعی میکند، سلامت روان افراد را تحت تأثیر قرار دهد بنابراین در این نوع جنگ دشمن به جای سلاح از ابزارهای رسانه استفاده میکند تا روحیه طرف مقابل را تضعیف کند.» رئیس گروه سلامت و بلایای دانشگاه علوم پزشکی تهران در تشریح اهداف این نوع جنگ توضیح میدهد: «دشمن با اهداف سیاسی، نظامی، اجتماعی، اقتصادی، قومیتی و مذهبی این نوع جنگ را آغاز میکند تا روحیه شهروندان تضعیف شود، ایجاد ترس و نگرانی و تردید و دلهره، القای شکست و نا امیدی در طرف مقابل و تقویت روحیه نیروها از جمله اهداف این نوع جنگ به شمار میآیند.»
بازار داغ شایعه و گمانهزنی
با این اوصاف از کجا باید متوجه شویم یک خبر، گزارش یا یک رویداد با هدف جنگ روانی در حال انجام است؟ استادتقیزاده در پاسخ به این سؤال میگوید: «زمانی رسانههای خودی برای تقویت روحیه نیروها این اقدمات را انجام میدهند که خوب است، اما تأکید اصلی ما زمانی است که دشمن از این تاکتیک استفاده میکند. مثلاً در جنگهای قبلی مانند ۸ سال دفاع مقدس میشنیدیم که هواپیماها برگههایی را روی زمین میریختند تا مردم را ناامید و مأیوس کنند حالا دیگر از این تاکتیکها استفاده نمیشود، معمولاً از رسانههای گفتاری شنیداری و در سالهای اخیر از هوش مصنوعی و امکانات آن برای تولید خبر، عکس، تصویر و حتی تقلید صدای افراد استفاده میکنند و این موضوع بسیار شدت گرفته است.»
یکی از تاکتیکهای بسیار شایع در جنگ روانی و ایجاد دلهره و ناامیدی بین شهروندان، انتشار شایعه و گمانه زنیهای کاملاً هدفمند است، استادتقیزاده میگوید: «در زمانی که مناقشهای وجود دارد یا حادثهای طبیعی اتفاق افتاده یا شرایط جنگی است وقتی یک خبرگزاری و روزنامهای خبری که منبع خبرش مشخص نیست، منتشر میکند، یعنی در خبر مینویسد به نقل از منابع آگاه یا فردی که نخواست نامش فاش شود و مواردی از این دست، یعنی منبع خبر مشخص نیست. بنابراین طبیعتاً باید شک کنیم که این خبر با هدف جنگ روانی و تأثیر بر سلامت روانی شهروندان منتشر شده و این نوع نوشتن خبر یکی از تاکتیکهای جنگ روانی است. معمولاً در اکثر اوقات جنگهای روانی با جنگهای مسلحانه همزمان میشوند و بنابراین شاهد جنگهای ترکیبی هستیم. تاکتیک دومی که دشمن در جنگهای ترکیبی استفاده میکند این است که وقتی خبرهایی میبینید یا میخوانید احساس میکنید دارد ترسی به شما القا میشود یا برخی از خبرهایی که منتشر میشوند باعث وحشت جمعی در مردم میشود بنابراین یکی از تاکتیکهایی که دشمن استفاده میکند انتشار خبرهایی است که ترس ایجاد میکند.» این استاد دانشگاه با بیان اینکه در جنگهای روانی از گمانهزنیها استفاده میکنند و میتوانند باعث ترس و اضطراب جمعی شوند، میگوید: «برای اینکه دچار این موقعیت نشویم بهتر است به رسانههای خودی اعتماد و خبرها را فقط از رسانههای خودی دریافت کنیم. باید سعی کنیم با اخبارمنطقی برخورد کنیم.» او معتقد است اگر منابع خبری ما رسانههای خارجی است باید احتمال جنگ روانی را بدهیم و به خبرهایی که آن رسانهها منتشر میکنند، حساس باشیم.»
استفاده از گروههای خاص در جنگهای روانی
رئیس گروه سلامت و بلایای دانشگاه علوم پزشکی تهران توضیح میدهد: «باید در برابر خبرهایی که نسبت به نهادهای مختلف در جامعه پمپاژ ناامیدی میکنند و احساس ناامیدی و بیاعتمادی را در افراد جامعه تقویت میکنند یا نهادها و ارکان کشور را ناکارآمد جلوه میدهند، حساس باشیم.» او به تاکتیک دیگر دشمن جنگ روانی اشاره میکند: «استفاده از گروههای خاص یکی دیگر از تاکتیکهای دشمن در جنگ روانی است. در هرجامعهای با توجه به فرهنگ و شرایط اقتصادی و اجتماعی بعضی از گروههای اجتماعی گروههای خاص هستند. مثلاً در جامعه ما زنان و اقوام مختلف جزو گروههای خاص هستند یا جامعه ما به خبری که به آسیب رسیدن به یک مادر یا کودک اشاره میکند حساستر است. بنابراین وقتی میبینیم در خبری به شکلی اغراقآمیز نسبت به یک گروه یا قومیت خاص خبرهایی مطرح میشود باید حواسمان جمع باشد که این کار توسط دشمن انجام میشود و این موضوع یکی از تاکتیکهای جنگ روانی است.»
