بازار جهانی نفت در روزهای اخیر بار دیگر تحت تأثیر افزایش ریسک‌های ژئوپلتیک قرار گرفته و واکنشی نشان داده که برای فعالان اقتصادی چندان غافلگیرکننده نیست. تحولات اخیر در خاورمیانه، هرچند هنوز به اختلال فیزیکی در عرضه نفت منجر نشده، اما باعث شده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی با نوسانات قابل توجهی همراه شود و انتظارات تورمی بار دیگر در کانون توجه معامله‌گران قرار گیرد.
بر اساس گزارش رسانه‌های معتبر بین‌المللی، قیمت نفت خام برنت در واکنش اولیه به این تحولات، با افزایش چنددلاری همراه گردید و به محدوده ۸۸ تا ۹۲ دلار در هر بشکه نزدیک شد. نفت خام آمریکا (WTI) نیز در همین بازه زمانی، بار دیگر به سطوح ۸۵ دلار رسید. تحلیلگران بازار انرژی معتقدند، این افزایش قیمت، بیش از آنکه ناشی از کاهش واقعی عرضه باشد، بازتاب مستقیم افزایش نااطمینانی و بازگشت «پرمیوم ریسک ژئوپلتیک» به قیمت‌هاست.

بازگشت پرمیوم ریسک به معادلات بازار نفت
در ماه‌های گذشته، بازار نفت عمدتاً تحت تأثیر عوامل بنیادینی مانند سیاست‌های اوپک‌پلاس، سطح ذخایر تجاری و چشم‌انداز تقاضای جهانی قرار داشت. با این حال، تحولات اخیر نشان داد که ریسک‌های بیرونی همچنان می‌توانند به‌سرعت اولویت‌های بازار را تغییر دهند. به گزارش وب‌سایت‌های تخصصی بازار انرژی، اضافه شدن حتی ۳ تا ۵ دلار پرمیوم ریسک (تفاوت میان بازده مورد انتظار کل بازار و نرخ بازده بدون ریسک) به قیمت نفت در چنین شرایطی، پدیده‌ای غیرمنتظره نیست. این ریسک معمولاً زمانی وارد قیمت‌ها می‌شود که بازار احتمال اختلال در عرضه یا حمل‌ونقل انرژی را در نظر بگیرد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که این مؤلفه می‌تواند در کوتاه‌مدت نوسانات شدیدی ایجاد کند، هرچند در صورت فروکش کردن تنش‌ها، به‌سرعت از قیمت‌ها تخلیه می‌شود.

حساسیت بازار به خاورمیانه؛ عددها چه می‌گویند؟
خاورمیانه همچنان نقش کلیدی در بازار جهانی انرژی دارد. حدود ۳۰ درصد تولید نفت جهان و نزدیک به یک‌سوم تجارت دریایی نفت به این منطقه وابسته است. به همین دلیل، هرگونه افزایش تنش در این جغرافیا، حتی در حد تهدید، به‌سرعت در قیمت‌ها منعکس می‌شود. تحلیلگران هشدار می‌دهند که در سناریوهای پرریسک‌تر، نگرانی درباره امنیت مسیرهای انتقال انرژی می‌تواند قیمت نفت را در بازه‌ای کوتاه به سطوح بالاتری سوق دهد. برخی برآوردها نشان می‌دهد که در صورت تشدید بحران، قیمت نفت می‌تواند ۱۰ تا ۲۰ دلار بالاتر از سطوح فعلی معامله شود، هرچند این ارقام بیشتر جنبه سناریویی دارند تا پیش‌بینی قطعی.

واکنش معامله‌گران؛ نوسان بالا، افق کوتاه‌تر
بررسی رفتار بازار مشتقات نفت نشان می‌دهد که معامله‌گران در شرایط فعلی، افق تصمیم‌گیری خود را کوتاه‌تر کرده‌اند. افزایش حجم معاملات کوتاه‌مدت و رشد شاخص‌های نوسان‌پذیری، نشانه‌ای از احتیاط  فعالان بازار است. به گزارش CNBC، در چنین شرایطی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ترجیح می‌دهند بخشی از سبد خود را در دارایی‌های امن نگه دارند و از تعهدات بلندمدت فاصله بگیرند.  این تغییر رفتار، خود عاملی برای تشدید نوسان قیمت‌هاست و می‌تواند بازار را در بازه‌های زمانی کوتاه با جهش‌ها یا اصلاح‌های سریع مواجه کند.
 
تنگه هرمز؛ شاهرگ نفت دنیا
تنگه هرمز تقریباً ۱۶۱ کیلومتر طول و در باریک‌ترین نقطه ۳۳ کیلومتر عرض دارد. عمق کم این آبراه، کشتی‌ها را در برابر مین‌ها آسیب‌پذیر می‌کند، در حالی که نزدیکی تنگه به ​​خشکی - بویژه ایران - کشتی‌ها را در معرض حمله موشک‌های مستقر در ساحل یا رهگیری توسط قایق‌های گشتی و بالگردها قرار می‌دهد. طبق کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها، تا ۲۲ کیلومتر از خط ساحلی خود - فاصله‌ای کمتر از باریک‌ترین نقطه تنگه هرمز - جزو آب‌های سرزمینی محسوب می‌شوند. آنها باید به کشتی‌های خارجی اجازه «عبور بی‌ضرر» از این آب‌های سرزمینی را بدهند و نباید مانع «تردد بی‌خطر» یا «عبور ترانزیتی» از تنگه‌های مورد استفاده از ناوبری بین‌المللی شوند. در حالی که ایران این پیمان را در سال ۱۹۸۲ امضا کرد، اما هنوز توسط مجلس ایران تصویب نشده است. بسته شدن کامل این آبراه برای بیش از چند روز، سناریوی کابوس‌واری برای بازارهای انرژی است. مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در شرکت کپلر لیمیتد، در ماه ژوئن تخمین زد که مسدود شدن تنگه توسط ایران تنها برای یک روز می‌تواند باعث افزایش قیمت نفت به ۱۲۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه شود. نفت خام برنت، معیار بین‌المللی، از ابتدای سال تاکنون، تا ۲۰ فوریه، به طور متوسط ​​۶۶ دلار در هر بشکه بوده است.

طلا؛ عددها از افزایش تقاضا خبر می‌دهند
همزمان با نوسان بازار نفت، بازار طلا نیز واکنش نشان داده است. قیمت هر اونس طلا در روزهای اخیر بار دیگر به محدوده 5200 دلار نزدیک شده و در برخی معاملات حتی از این سطح هم عبور کرده است. تحلیلگران بازار فلزات گرانبها معتقدند که افزایش ریسک ژئوپلتیک، یکی از عوامل اصلی تقویت تقاضا برای طلا در کنار سیاست‌های پولی انبساطی در اقتصادهای بزرگ است.
تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد که در دوره‌های افزایش تنش‌های ژئوپلتیک، همبستگی میان رشد قیمت نفت و تقویت طلا افزایش می‌یابد؛ الگویی که این‌بار نیز نشانه‌های آن در بازار دیده می‌شود.

پیامدهای قیمتی برای اقتصاد جهانی
افزایش قیمت نفت به محدوده‌های بالاتر از ۹۰ دلار می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای اقتصاد جهانی داشته باشد. برای بسیاری از اقتصادهای واردکننده انرژی، هر ۱۰ دلار افزایش قیمت نفت می‌تواند فشار تورمی قابل توجهی ایجاد کند و معادلات سیاست پولی را پیچیده‌تر سازد. از سوی دیگر، تداوم نوسان بالا می‌تواند برنامه‌ریزی بنگاه‌های اقتصادی را با دشواری بیشتری مواجه کند.
در همین حال، بازارهای سهام نیز معمولاً در چنین شرایطی واکنش محتاطانه‌تری نشان می‌دهند و بخشی از سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های کم‌ریسک‌تر حرکت می‌کند.
 
سناریوهای پیش‌روی بازار نفت
کارشناسان بازار انرژی سه سناریوی اصلی را برای ماه‌های آینده ترسیم می‌کنند. سناریوی اول؛ فروکش کردن تنش‌هاست. در این حالت، ریسک به‌تدریج تخلیه می‌شود و قیمت نفت می‌تواند به بازه ۸۰ تا ۸۵ دلار بازگردد. سناریوی دوم؛ تداوم تنش کنترل‌شده است. در این سناریو، نفت در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار نوسان می‌کند و بازار با نوسان‌پذیری بالا اما قابل مدیریت مواجه خواهد بود. اما سناریوی سوم؛ تشدید بحران است که در بدبینانه‌ترین حالت، احتمال جهش قیمت نفت به بیش از ۱۰۰ دلار مطرح می‌شود؛ سناریویی که می‌تواند فشار تورمی جهانی و افزایش تقاضا برای طلا و سایر دارایی‌های امن را به‌دنبال داشته باشد.