تازه‌ترین گزارش وزارت راه و شهرسازی از روند اجرای طرح تأمین مسکن کارگران نشان می‌دهد برای ساخت بیش از ۱۸۳ هزار واحد مسکونی ویژه کارگران و کارکنان شاغل در صنایع، در هشت استان کشور برنامه‌ریزی شده است. این طرح با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مشارکت صنایع بزرگ، در استان‌های خراسان رضوی، خوزستان، سمنان، فارس، کرمان، کرمانشاه، یزد و هرمزگان در حال پیگیری است. بر اساس این گزارش، پروژه‌ها در استان‌های هدف در مراحل متفاوتی از شناسایی زمین تا آغاز عملیات ساختمانی قرار دارند و در برخی استان‌ها، اجرای طرح وارد فاز عملیاتی شده است. با این حال، بررسی‌ها حاکی از آن است که پیشرفت پروژه‌ها یکسان نبوده و در کنار اقدامات انجام‌شده، چالش‌هایی نیز در مسیر اجرا وجود دارد.
 
تفاهم دو وزارتخانه
نقطه شروع مسکن کارگری
آغاز اجرای طرح مسکن کارگری به امضای تفاهم‌نامه‌ای میان وزارت راه و شهرسازی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در ۱۷ شهریور ۱۴۰۴ بازمی‌گردد. هدف این تفاهم‌نامه، استفاده از ظرفیت اراضی دولتی، مشارکت صنایع و تسهیل فرآیندهای تأمین زمین و ساخت مسکن برای کارگران عنوان شده است. طبق این توافق، مسئولیت تأمین زمین و هدایت فرآیندهای شهرسازی برعهده وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته و وزارت تعاون نیز موظف به معرفی متقاضیان از طریق واحدهای صنعتی، معدنی و تعاونی‌های کارگری شده است. گزارش حاضر، عملکرد طرح در مرحله نخست اجرا و در استان‌های پیشگام را بررسی می‌کند.
 
پروژه‌ها در چه مرحله‌ای هستند؟
بر اساس داده‌های تجمیع‌شده، پروژه‌های مسکن کارگری در استان‌های هدف در مراحل مختلفی از بررسی‌های اداری، تأمین و تحویل زمین، تصویب طرح‌های آماده‌سازی تا اجرای عملیات ساختمانی قرار دارند. 
بخش عمده این پروژه‌ها با مشارکت صنایع بزرگ صنعتی و معدنی و در قالب تفاهم‌نامه‌های استانی یا موردی تعریف شده‌اند.
بررسی توزیع ظرفیت واحدپذیری نشان می‌دهد تمرکز اصلی طرح در استان‌های دارای صنایع پیشران و معدنی است؛ موضوعی که بر روند پیشرفت پروژه‌ها نیز اثرگذار بوده است. 
کرمان در صدر ظرفیت واحدپذیری
بر اساس اطلاعات موجود، استان کرمان بیشترین ظرفیت تعریف‌شده در طرح مسکن کارگری را به خود اختصاص داده است. پس از آن، استان‌های یزد و هرمزگان در رتبه‌های بعدی قرار دارند. در مقابل، استان‌هایی مانند خراسان رضوی، خوزستان، فارس، کرمانشاه و سمنان سهم محدودتری از مجموع واحدهای پیش‌بینی‌شده دارند.
این توزیع نشان می‌دهد تمرکز طرح مسکن کارگری متناسب با پراکندگی صنایع بزرگ کشور طراحی شده، هرچند میزان پیشرفت پروژه‌ها در استان‌ها متفاوت است.
 
خراسان رضوی؛ ۷ هزار واحد 
در مسیر اجرا
در استان خراسان رضوی، پروژه‌های مسکن کارگری عمدتاً در شهرستان خواف و با محوریت صنایع معدنی منطقه سنگان تعریف شده‌اند. بر اساس تفاهم‌نامه‌های منعقدشده با شرکت‌هایی از جمله اوپال پارسیان، فولاد سنگان و توسعه فراگیر سناباد، ظرفیت ساخت حدود ۷ هزار و ۷ واحد مسکونی پیش‌بینی شده است.
 
خوزستان؛ پیشرفت 
در کنار چالش تعهدات صنایع
در استان خوزستان، پروژه‌های مسکن کارگری در شهرهایی نظیر اهواز، بهبهان و بندر ماهشهر تعریف شده‌اند. برخی پروژه‌ها از جمله تعاونی مسکن کارگران ساختمانی بهبهان وارد فاز اجرا شده‌اند، اما در برخی موارد، عدم ایفای تعهدات از سوی صنایع موجب کندی روند اجرا شده است. در مواردی نیز با وجود تحویل زمین و انجام عملیات آماده‌سازی، به دلیل توقف عملیات ساخت، موضوع بازپس‌گیری زمین از سوی اداره کل راه و شهرسازی استان در دستور کار قرار گرفته است.
 
سمنان؛ پروژه ۱۵۰۰ واحدی شاهرود
در استان سمنان، پروژه مسکن کارگری شاهرود با ظرفیت حدود ۱۵۰۰ واحد مسکونی پس از تأمین زمین، وارد فاز اجرایی شده و به‌عنوان پروژه اصلی این طرح در استان شناخته می‌شود.
 
فارس؛ ۹۰۰ واحد در نی‌ریز
در استان فارس، پروژه مسکن کارگری نی‌ریز با مشارکت مجتمع فولاد غدیر تعریف شده است. زمین مورد نیاز این پروژه به مساحت ۹ هکتار تأمین شده و ظرفیت ساخت حدود ۹۰۰ واحد مسکونی برای آن پیش‌بینی شده است.
 
کرمان؛ برنامه‌ریزی 
برای بیش از ۱۰۰ هزار واحد
استان کرمان گسترده‌ترین حجم پروژه‌های مسکن کارگری را در کشور دارد. پروژه‌هایی در شهرهای سیرجان، زرند، رفسنجان، بم، راور، بافت و شهربابک تعریف شده که برخی از آنها ظرفیت‌های بسیار بالایی دارند. بر اساس این گزارش، مجموع برنامه‌ریزی انجام‌شده در این استان از هدف‌گذاری برای ساخت حدود ۱۰۷ هزار واحد مسکونی حکایت دارد.  بسیاری از پروژه‌ها در مرحله تأمین زمین یا تصویب طرح‌های آماده‌سازی قرار دارند.
 
کرمانشاه؛ آغاز عملیات 
همزمان با امور اداری
در استان کرمانشاه، پروژه‌های شهید حشمتی و شهید کشفی با ظرفیت مجموع ۱۰۸۰ واحد مسکونی تعریف شده‌اند. هر دو پروژه زمین تأمین‌شده دارند و در مرحله تصویب طرح آماده‌سازی هستند. در پروژه شهید حشمتی، عملیات گودبرداری و آرماتوربندی همزمان با طی مراحل اداری آغاز شده است.
 
یزد؛ پیشرفت تا ۵۰ درصد 
در برخی پروژه‌ها
استان یزد از استان‌های پیشرو در اجرای طرح مسکن کارگری محسوب می‌شود. پروژه‌هایی با مشارکت شرکت‌هایی نظیر چادرملو، فولاد آلیاژی ایران و اتحادیه تولیدکنندگان کاشی و سرامیک تعریف شده‌اند. در برخی پروژه‌ها عملیات اجرایی آغاز شده و در یکی از پروژه‌ها، پیشرفت فیزیکی اسکلت ساختمان به حدود ۵۰ درصد رسیده است. مجموع برنامه‌ریزی انجام‌شده در این استان، ساخت حدود ۵۰ هزار واحد مسکونی را هدف‌گذاری کرده است.
 
هرمزگان؛ ۱۱ هزار و ۵۰۰ واحد 
در برنامه
در استان هرمزگان، پروژه‌های مسکن کارگری با مشارکت صنایعی همچون فولاد هرمزگان و پالایش نفت بندرعباس تعریف شده‌اند. ظرفیت پیش‌بینی‌شده این پروژه‌ها حدود ۱۱ هزار و ۵۰۰ واحد مسکونی اعلام شده است.
 
پیشرفت 
همراه با موانع اجرایی
بررسی وضعیت پروژه‌های مسکن کارگری نشان می‌دهد اگرچه در حوزه تأمین زمین و آغاز عملیات آماده‌سازی، پیشرفت‌هایی حاصل شده اما چالش‌هایی نظیر عدم ایفای تعهدات صنایع، معارضات ملکی، استعلام‌های زیست‌محیطی و کمبود زیرساخت‌ها همچنان روند اجرای طرح را با کندی مواجه کرده است. بر اساس گزارش وزارت راه و شهرسازی، جلسات پایش و بررسی وضعیت مسکن کارگری با حضور دستگاه‌های ذی‌ربط و صنایع در حال برگزاری است تا برای رفع موانع و تسریع اجرای پروژه‌ها تصمیم‌گیری شود.