محدثه جعفری
گروه اجتماعی

فریز کردن تخمک یکی از روش‌های نوین حفظ باروری در زنان است. زنان در طول عمرشان با تعدادی تخمک مشخص به دنیا می‎آیند و بعد از گذشت زمان و بالا رفتن سن، تعداد این تخمک‎ها و البته کیفیت‎شان کاهش پیدا می‎کند تا در نهایت به دوران یائسگی می‎رسند. به همین دلیل سن مناسب باروری زنان 20 تا 35 سال در نظر گرفته شده است. با تغییر شرایط جامعه با افزایش سن ازدواج و به‌ تبع آن افزایش سن باروری روبه‌رو هستیم، همین موضوع می‎تواند زمینه ناباروری در زنان را افزایش دهد. البته افرادی هم هستند که به دلیل ابتلا به بیماری‎های خاصی مثل سرطان نمی‎توانند باردار شوند، این افراد می‎توانند قبل از شروع شیمی‌درمانی تخمک‎هایشان را حفظ کنند. به همین دلیل متخصصان بر فریز کردن تخمک‎ در افرادی که به هر دلیل شرایط باروری ندارند، تأکید می‎کنند. با این اقدام، زنان می‎توانند در سنین بالاتر هم باردار شوند. با این اوصاف، در حال حاضر نوزادان بسیاری که حاصل روش فریز تخمک هستند، متولد می‎شوند. تصمیم‌گیری برای بچه‎دار شدن یکی از مهم‌ترین انتخاب‎های زندگی است اما زمان‌بندی آن همیشه در کنترل ما نیست. دکتر لادن کاشانی فلوشیپ ناباروری و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اینکه فریزکردن تخمک این امکان را به افرادی که می‎خواهند قدرت باروریشان را حفظ کنند می‌دهد، به «ایران» می‎گوید: «هر زنی با دو میلیون تخمک متولد می‎شود، البته فیزیولوژی بدنشان به این شکل است که هر ماه تعداد بسیار زیادی تخمک را از دست می‎دهند. بنابراین هنگامی که زنان به 38 سالگی می‎رسند، این تعداد تخمک به چندصد هزار می‎رسد و بسیار کاهش پیدا می‎کند. اکنون با پیشرفت علمی که در حوزه باروری روی داده است، این امکان را به آنها می‎دهند، تعدادی از تخمک‎هایشان را فریز کنند تا زمانی که می‎خواهند اقدام به بارداری داشته باشند، از تخمک‎های جوان و با‌کیفیت برای باروری استفاده کنند.»
 
برای باروری
حداقل 15 تخمک فریز کنید
او توضیح می‎دهد: «با افزایش سن ازدواج، شاهد افزایش سن بارداری هم در زوجین شده‎ایم. هر خانمی که شرایط ازدواج ندارد، دچار بیماری‎هایی مثل انواع سرطان‎ شده یا حتی ازدواج کرده اما شرایط فرزندآوری را به هر دلیل مثل ادامه تحصیل، اشتغال و شرایط اقتصادی و... ندارد، می‎تواند در سنین 30 تا 37 سالگی تخمکش‎ را فریز کند. اما چرا این بازه سنی مطرح شده است، چون در این سنین هم تعداد و هم کیفیت خوب و مطلوبی از تخمک در بدنشان وجود دارد. یعنی زمانی که برای بارداری تصمیم می‌گیرند، احتمال بالاتری هست با این تخمک‎ها باروری اتفاق بیفتد و بچه‌دار شوند. اینکه در هر سیکلی که برای فریز کردن تخمک اقدام می‎کنیم چند تخمک به دست بیاید، بستگی به ذخیره تخمدان زنان دارد که با توجه به تفاوت شرایط جسمانی افراد، تعدادش متفاوت است. اگر زنی در خانواده‎اش سابقه یائسگی زودرس دارد یا دچار بیماری سرطان شده است و می‎خواهد شیمی‌درمانی کند، حتی قبل از 30 سالگی هم توصیه می‌شود که به فکر ذخیره تخمک 
باشد.»
دکتر کاشانی با اشاره به اینکه چه تعداد تخمک باید فریز شود تا شانس باروری را برای زنان ایجاد کند، می‎گوید: «خانمی که در بازه سنی 37 سال است، برای بیشتر شدن شانس باروری حداقل باید 15 تخمک را فریز کند. زنانی که در سیکل فریز کردن تخمک قرار می‎گیرند هر بار 5 تا 6 تخمک به دست می‌آورند، بنابراین باید یکبار دیگر هم در سیکل فریز کردن تخمک قرار بگیرند تا تعداد تخمک بیشتری داشته باشند.»
 
همه تخمک‎ها
به جنین تبدیل نمی‎شوند
فریز نگه‌داشتن تخمک نامحدود است. این فلوشیپ ناباروری با بیان این موضوع توضیح می‎دهد: «درست است تا هر زمان که بخواهیم می‎توانیم تخمک‎ها را فریز نگه داریم، اما باید بدانیم همه تخمک‎ها تبدیل به جنین نمی‎شوند. چون پروسه IVF به همین شکل است و همه جنین‎ها کیفیت خوبی ندارند. اینکه فردی فکر کند 10 تخمک دارد و این به معنی 10 جنین است، درست نیست.»

فراگیری یائسگی زودرس در دنیا
به گفته این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، کاهش ذخیره تخمدان در دنیا فراگیر شده و فقط مختص زنان ایرانی نیست. در کل دنیا زنان نسبت به گذشته زودتر دچار کاهش تعداد تخمک می‎شوند و بحث یائسگی در دنیا اکنون در سنین پایین‎تری اتفاق می‎افتد که چندین علت دارد: سبک زندگی ناسالم، خواب ناکافی و بی‌کیفیت و استرس شدید و طولانی می‎توانند ذخیره تخمدان را کاهش دهند. همچنین آلودگی هوا که مشکل جهانی است هم در کاهش ذخیره تخمدان مؤثر است. حتی غذایی که می‌خوریم با وجود مواد افزودنی که دارد، می‎تواند در این کاهش اثر‌گذار باشد. بنابراین همه جای دنیا زنان به نسبت مادران‎شان زودتر دچار یائسگی می‎شوند.

خطر بارداری در سنین بالا

دکتر لادن کاشانی فلوشیپ ناباروری و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه کاهش ذخیره تخمک در ابتدا هیچ نشانه‎ای در بدن فرد ندارد، توضیح می‎دهد: «فقط آزمایش و سونوگرافی است که می‎تواند ذخیره تخمدان را مشخص کند. درست است که تخمک‎های فریز شده نگهداری نامحدود دارند، اما هنگامی که سن زنان به بالای 40 یا 45 سال می‎رسد، بارداری پرخطر می‎شود چون بارداری فشار زیادی روی سیستم قلبی و عروقی ایجاد می‎کند. به همین دلیل براساس این موارد، بارداری بعد از 49 سال ممنوع است چون می‎تواند خطر جانی برای مادر به همراه داشته باشد، به همین دلیل تخمک‎های فریز شده را حداکثر تا 49 سالگی می‎توانند استفاده کنند.» دکتر کاشانی درباره هزینه‎های فریزکردن تخمک می‎گوید: «اطلاع دقیقی از ریز هزینه‎ها ندارم، اما این اقدام در دو بخش دولتی و خصوصی انجام می‎شود که طبیعتاً بخش دولتی هزینه کمتری برای فرد به همراه دارد. اما آنچه بیشتر برای بیماران سؤال است، هزینه نگهداری از تخمک‎هاست. در بخش خصوصی برای نگهداری تخمک‎های فریز شده سالانه حدود دو میلیون تومان دریافت می‎شود که در مراکز دولتی این هزینه کمتر است.»
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه بهترین سن برای باروری بین 20 تا 35 سال است، توضیح می‎دهد: «با توجه به اینکه در دنیا سن ازدواج بالا رفته است اقدام به بارداری هم در سنین بالاتری انجام می‎شود، حالا هر چه سن باروری افزایش پیدا کند، احتمال ناباروری هم بیشتر می‎شود. به طوری که در حال حاضر حدود 20 درصد جمعیت کشور مشکل ناباروری دارند اما اگر این بخش را در سنین بالا در نظر بگیریم، این عدد بیشتر هم می‎شود. زنی که در 42 سالگی ازدواج می‎کند، اگر 10 سال قبل یعنی در 32 سالگی ازدواج می‎کرد، نابارور نبود، اما اکنون فقط به علت عامل سن به جمعیت نابارورها پیوسته است. به تعویق انداختن باروری و تلاش برای باردار شدن در سنین بالا امری کاملاً شخصی است، اما باید روح و روان کودکان را هم در نظر بگیریم. کودکان والدین جوان می‎خواهند. کودکی که 10 سال سن دارد و مادرش 50 ساله است، چگونه با وجود 5 دهه اختلاف نسلی با مادرش ارتباط برقرار کند، به همین دلیل این موضوع از لحاظ روحی و روانی به بچه‎ها آسیب وارد می‎کند. همه متخصصان همواره بر بارداری در سنین مناسب تأکید دارند، اما گاهی شرایط آن‌طور که ما می‎خواهیم پیش نمی‎رود، به همین دلیل «علم» راه را برای فرزند‌آوری هموار کرده تا زوجین برای این تغییر مهم زندگی‎شان در بهترین زمان اقدام کنند.»