مهسا قوی‌قلب
گروه اجتماعی

حدود ۴۰ درصد جمعیت کشور که در سنین جوانی قرار دارند با راه‌اندازی مجلس مشورتی جوانان، فرصت پیدا می‌کنند به‌طور مستقیم در فرآیند تصمیم‌گیری‌های ملی و استراتژیک مشارکت داشته باشند. این نهاد جدید که از سال آینده آغاز به کار می‌کند، با هدف شنیدن صدای نسل جوان در حوزه‌هایی مانند اشتغال، ازدواج، رفاه اجتماعی و مسائل فرهنگی شکل گرفته است. بر اساس آخرین آمار، فقط حدود ۳۵ درصد جوانان موفق به دریافت وام ازدواج شده‌اند و بیش از نیمی از آنها تاکنون در هیچ‌ یک از سمن‌ها یا نهادهای مشورتی مشارکت نداشته‌اند. راه‌اندازی این مجلس مشورتی، پاسخی به نیاز روزافزون جامعه برای تقویت نقش جوانان در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی‌های کلان کشور محسوب می‌شود.
علیرضا رحیمی، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با تشریح جزئیات شکل‌گیری مجلس مشورتی جوانان به «ایران» می‌گوید: «این مجلس با هدف نهادینه‌سازی مشارکت جوانان در فرآیند سیاستگذاری، تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور طراحی شده و قرار است از سال آینده به‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کند. رویکردها در حوزه سیاستگذاری جوانان باید تغییر کند. یکی از نقدهای جدی که همواره از سوی جامعه جوانان، نخبگان و فعالان اجتماعی مطرح می‌شد، نمادین بودن نقش جوانان در تصمیم‌گیری‌ها و محدود شدن مشارکت آنها به مشورت‌های مقطعی و غیرمستمر است. مجلس مشورتی جوانان پاسخی به این مطالبه جدی است تا جوانان نه در حاشیه، بلکه در متن فرآیند سیاستگذاری قرار گیرند.»
او توضیح می‌دهد: «باور ما این است که بدون شنیدن صدای واقعی جوانان، هیچ سیاستی در حوزه جوانان به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. به همین دلیل، شکل‌گیری این مجلس به‌گونه‌ای طراحی شده که ترکیبی واقعی از نمایندگان طیف‌های متنوع جوانان کشور در آن حضور داشته باشند و بتوانند دیدگاه‌ها، مطالبات و دغدغه‌های خود را به‌صورت سازمان‌یافته و مستمر منتقل کنند.»

ساختار مجلس مشورتی جوانان
مجلس مشورتی متشکل از نمایندگان جوانان در حوزه‌های مختلف از جمله فعالان اجتماعی، نخبگان علمی، کارآفرینان، نمایندگان سازمان‌های مردم‌نهاد، دانشجویان، ورزشکاران، هنرمندان جوان و نمایندگان تشکل‌های فرهنگی و جهادی خواهد بود.
به گفته رحیمی، تلاش شده ترکیب این مجلس منعکس‌کننده تنوع جغرافیایی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور باشد تا جوانان از استان‌های مختلف، مناطق کمتر برخوردار و اقوام گوناگون بتوانند در این ساختار نقش‌آفرینی کنند. سازوکار انتخاب اعضای مجلس مشورتی جوانان هم به‌گونه‌ای طراحی شده که شفاف، رقابتی و مبتنی بر شایستگی باشد و فرآیند انتخاب صرفاً به معرفی‌های محدود اداری خلاصه نشود. در این چهارچوب، فراخوان عمومی، معرفی از سوی تشکل‌ها و ارزیابی‌های تخصصی در دستور کار قرار دارد.
رحیمی با اشاره به زمان‌بندی اجرای این طرح می‌گوید: «پس از طی مراحل تدوین آیین‌نامه، طراحی ساختار اجرایی و انجام هماهنگی‌های بین‌دستگاهی، مجلس مشورتی جوانان از سال آینده به‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. در حال حاضر، مراحل نهایی تدوین دستورالعمل‌ها در حال انجام است و هم‌زمان رایزنی با دستگاه‌های اجرایی، نهادهای قانونگذار و مراکز تصمیم‌گیر کشور انجام شده تا جایگاه این مجلس در فرآیند سیاستگذاری به رسمیت شناخته شود و خروجی‌های آن قابلیت اجرایی داشته باشد.»
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با تأکید بر اینکه این مجلس نباید به نهادی صرفاً تشریفاتی تبدیل شود، می‌گوید: «یکی از آسیب‌های ساختارهای مشورتی در کشور، محدود شدن نقش آنها به صدور توصیه‌نامه‌های غیرالزام‌آور است. ما تلاش کرده‌ایم جایگاه مجلس مشورتی جوانان به‌گونه‌ای تعریف شود که خروجی‌های آن مستقیماً در تصمیمات اجرایی و سیاستگذاری‌ها اثرگذار باشد. ارتباط منظم این مجلس با وزارتخانه‌ها، کمیسیون‌های تخصصی مجلس شورای اسلامی، شوراهای عالی کشور و نهاد ریاست‌جمهوری در دستور کار قرار دارد تا نظرات جوانان در سطح تصمیمات کلان شنیده شود. هدف ما این است که جوانان احساس کنند صدایشان شنیده می‌شود و می‌توانند در مسیر اصلاح سیاست‌ها نقش واقعی داشته باشند، نه اینکه صرفاً در قالب جلسات نمایشی حضور یابند.»

پاسخ به مطالبه تاریخی جوانان
معاون امور جوانان با اشاره به سابقه طرح این ایده در سال‌های گذشته می‌گوید: «مطالبه تشکیل یک نهاد فراگیر برای نمایندگی واقعی جوانان، سال‌هاست در میان فعالان این حوزه مطرح است. بسیاری از جوانان معتقد بودند که سیاست‌ها اغلب بدون شناخت دقیق از واقعیت زندگی جوانان تدوین می‌شود و همین موضوع باعث شکاف میان برنامه‌ها و نیازهای واقعی شده است. مجلس مشورتی جوانان قرار است این شکاف را کاهش دهد و پلی ارتباطی میان بدنه جوان جامعه و ساختارهای تصمیم‌ساز کشور باشد.»
رحیمی درباره حوزه‌های مأموریتی این مجلس نیز توضیح می‌دهد: «موضوعات مورد بررسی در مجلس مشورتی جوانان بسیار گسترده خواهد بود و شامل اشتغال، ازدواج، مسکن، تحصیل، سلامت روان، آسیب‌های اجتماعی، هویت فرهنگی، سبک زندگی، مشارکت اجتماعی، فعالیت‌های داوطلبانه و عدالت اجتماعی می‌شود. این مجلس می‌تواند پیشنهادهای مشخص و عملیاتی برای اصلاح قوانین، تدوین برنامه‌های حمایتی و طراحی پروژه‌های ملی ارائه کند و وزارت ورزش و جوانان موظف است این پیشنهادها را در دستور کار خود قرار بدهد.»
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان یکی از مهم‌ترین کارکردهای مجلس مشورتی جوانان را تقویت سرمایه اجتماعی کشور می‌داند و می‌گوید: «مشارکت جوانان در تصمیم‌سازی‌ها باعث افزایش حس تعلق اجتماعی، اعتماد عمومی و مسئولیت‌پذیری خواهد شد. این موضوع نه‌تنها به بهبود سیاست‌ها کمک می‌کند، بلکه سرمایه اجتماعی نظام حکمرانی را نیز تقویت خواهد کرد. جوانانی که احساس کنند در تصمیمات کشور سهیم هستند، با انگیزه بیشتری در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی حضور پیدا می‌کنند و این مسأله به افزایش پویایی جامعه منجر می‌شود.»
به اعتقاد رحیمی یکی از اولویت‌ها در طراحی ترکیب مجلس مشورتی جوانان، حضور پررنگ نمایندگان استان‌های کمتر برخوردار است. جوانان این مناطق با مسائل و چالش‌هایی روبه‌رو هستند که گاه در سطح سیاستگذاری‌های ملی کمتر دیده می‌شود. حضور فعال این نمایندگان کمک می‌کند سیاست‌ها عادلانه‌تر، واقع‌بینانه‌تر و متوازن‌تر طراحی شوند.
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان همچنین بر اهمیت شفافیت در عملکرد این مجلس تأکید می‌کند: «عملکرد مجلس مشورتی جوانان به‌صورت دوره‌ای گزارش‌دهی عمومی خواهد داشت تا جامعه بداند چه پیشنهادهایی مطرح شده و چه میزان از آنها به مرحله اجرا رسیده است. شفافیت و پاسخگویی، ضامن پویایی این ساختار و جلوگیری از تبدیل شدن آن به نهادی کم‌اثر خواهد بود. مجلس مشورتی جوانان علاوه بر نقش سیاستگذاری، می‌تواند بستر تربیت نسل جدید مدیران و تصمیم‌سازان کشور باشد. جوانانی که در این ساختار فعالیت می‌کنند، با فرآیندهای حکمرانی، گفت‌وگوی بین‌بخشی، چالش‌های اجرایی و پیچیدگی‌های مدیریت عمومی آشنا می‌شوند و این تجربه می‌تواند پشتوانه‌ای مهم برای آینده مدیریتی کشور باشد.»
معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان می‌گوید: «تشکیل مجلس مشورتی جوانان را باید نقطه‌عطفی در مسیر تقویت مشارکت اجتماعی جوانان دانست. این مجلس می‌تواند زمینه‌ساز تحولی جدی در سیاستگذاری‌های حوزه جوانان باشد، به شرط آنکه همه دستگاه‌ها به خروجی‌های آن احترام بگذارند و آن را در فرآیند تصمیم‌گیری لحاظ کنند. اگر این مسیر به‌درستی طی شود، مجلس مشورتی جوانان می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نهادهای مشورتی کشور تبدیل شود و نقش مؤثری در بهبود کیفیت زندگی جوانان و ارتقای سرمایه اجتماعی جامعه ایفا کند.»