معمولاً کتاب‌هایی با موضوعات گسترده و پیچیده برای مخاطب کتابخوان دارای جذابیت بیشتری است، از آن دست کتاب‌هایی که زندگی یک خانواده، همسایه‌ها، آشنایان و نسل‌های قبل‌ترشان را بازگو می‌کند و بالا و پایین‌های زندگی را به نمایش می‌گذارد. وقتی کتاب به یک دوره خاص از تاریخ یک کشور هم بپردازد دیگر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چون داستان‌هایی از تاریخ کشورها و چگونگی به تمدن رسیدن آنها معمولاً برای همه و به خصوص علاقه‌مندان به تاریخ و گذشتگان جذاب خواهد بود.
رمان «گاوآهن شکسته» نوشته ایتاوار ویرا جونیور از زبان پرتغالی توسط محمدرضا امیری ترجمه و نشر خزان آن را به چاپ رسانده است. این رمان در سه بخش و توسط سه راوی روایت می‌شود. بیبیانا، دختر خانواده فضا را آماده می‌کند و مخاطب را با محیط و سبک زندگی، افراد خانواده و آشنایان، مزرعه، همسایه‌ها و... آشنا می‌کند، بلونیزیا، خواهر بیبیانا در بخش دیگر تمام تغییرات، آمدن‌ها و رفتن‌هایی را که در طول سال‌ها در داستان رخ داده است، توصیف می‌کند. در نهایت بخش پایانی غیرمعمول‌تر است چرا که توسط یک روح سرگردان روایت می‌شود و وقایع دراماتیک‌تر و جزئی‌تر بیان می‌شود، انگار که وظیفه کامل کردن و پاسخ دادن به سؤالات خوانندگان از بخش اول و دوم را به گردن دارد. این کتاب موضوعات گسترده‌ای همچون زندگی و مرگ، خشونت خانگی، شکست در ازدواج، تسخیر روح توسط بیگانگان، مراسم‌های مسیحی، برده‌داری نوین و استثمار، کار روی زمین‌های دیگران بدون مزد و حقوق، حق و ناحق شدن‌ها، مبارزه برای گرفتن و اعاده حق و... را به تصویر می‌کشد.
این کتاب روایتگر داستان زندگی دو خواهر از خانواده کارگران مزرعه در یکی از فقیرترین ایالت‌های برزیل (باهیا) است. نویسنده با مهارت هرچه تمام‌تر با داستانی جذاب و گیرا سعی دارد تصویری تلخ از دوره برده‌داری معاصر، در یکی از مزارع وسیع ناحیه شاپاد دیامانتیناو در شمال شرق برزیل را پیش روی خواننده به تصویر بکشد. برخی از ویژگی‌های باهیا و توصیفات دقیقی از وضعیت آن مناطق، در این اثر به خوبی تصویر شده است؛ مثل آیین‌ها و مناسک جاره (یک عمل مذهبی با منشأ آفریقایی که منحصراً در منطقه شاپاد دیامانتیناو، منطقه مرکزی ایالت باهیا در برزیل رایج است) و اعمال مذهبی آفریقایی مربوط به منطقه شاپاد دیامانتیناو  که به مراتب کمتر از ادیان آفریقایی برزیلی کاندومبله و اومباندا شناخته شده است، اما در این داستان نقش بسیار پررنگی دارد.
داستان با موضوع دلخراشی شروع می‌شود، دو خواهر با کنجکاوی کودکانه خود، خنجری قدیمی و رازآلود را داخل چمدان مادربزرگ‌شان پیدا می‌کنند و مسحور آن می‌شوند، این خنجر چنان درخشندگی دارد که آنها می‌خواهند طعم آن را با زبان بچشند اما این شیطنت برای‌شان گران تمام می‌شود، یکی زبانش را از دست می‌دهد و تا آخر عمر تاوان سنگینی برای او به همراه دارد. این شیطنت کودکانه اما تلخ تا ابد زندگی این دو خواهر را تحت‌تأثیر خود قرار می‌دهد و آنها را باهم مرتبط می‌کند، چنان که همزیستی خواهرانه میان این دو برای برقراری ارتباط و فهم یکدیگر، اهمیت بیشتری پیدا کرد و درک عمیق‌تر و دقیق‌تری از هم پیدا کردند. توانایی تشخیص احساسات و خواندن حرکات چشم‌ها و ژست‌های خواهرانه با دقت بالاتری انجام می‌شد؛ باید مثل دو نیمه مساوی می‌شدند، کسی که صدایش را قرض می‌داد باید حرکات و زبان بدن کسی را که خاموش شده بود به خوبی دنبال می‌کرد و کسی که خاموش شده بود باید توانایی انتقال مفاهیم توسط حرکات بدنش را یاد می‌گرفت؛ حتی ابراز احساسات و عبارات ظریفی که قصد گفتنش را داشت. این همزیستی سال‌ها بعد از این حادثه ادامه پیدا می‌کند تا اینکه دایی‌شان به همراه خانواده برای کار و زندگی به آن مزرعه می‌آیند و ساکن می‌شوند و پس از آن، زندگی این دو خواهر دستخوش تغییرات بسیاری می‌شود.

یک درام خانوادگی چند نسلی
«گاوآهن شکسته» را می‌توان یک درام خانوادگی چند نسلی دانست که زندگی سخت چند نسل را به تصویر در می‌آورد، انسان‌هایی که از حداقل‌ترین حقوق خود محروم هستند، کل هفته بی‌هیچ جیره و مواجبی روی زمین‌های کشاورزی که هیچ سهمی از آن ندارند به سختی کار می‌کنند و حتی حق ساختن خانه‌هایی محکم با سنگ‌های تراش خورده و تزئینی را هم ندارند و فقط می‌توانند در خانه‌هایی ساخته شده از خشت سر کنند، چرا که نامحکمی بنا به آنها یادآور ‌شود که همه چیز موقت است و صاحب اصلی آن خانه و کاشانه نیستند و نخواهند شد. آنها نسل به نسل این‌گونه سپری کرده‌اند، حال نسل جوان به فکر تغییر این روند می‌افتند.
خواننده در طول خواندن این کتاب گاهی به فکرش می‌رسد که برخی از موضوعات اگر از داستان حذف شوند آسیبی به محتوای آن نمی‌زند. شاید این حجم از موضوعات گسترده برای کتابی در این حجم بیش از اندازه باشد یا بخش‌هایی از کتاب ممکن است، حوصله خواننده را سر ببرد. شکل‌گیری شخصیت‌ها در ذهن خواننده به خوبی صورت می‌گیرد، به گونه‌ای که خواننده کنجکاو است تا سرنوشت هرکدام از آنها را بداند. البته در طول داستان اشاره می‌شود که بعد از بیبیانا و بلونیزیا، دو فرزند دیگر با نام‌های زه زه و دومینگاس هم متولد شده‌اند، در روند قصه هم از این اسامی نام برده می‌شود اما آنطور که باید درباره آنها گفته نمی‌شود و شخصیت‌پردازی مناسبی برایشان نشده است، شاید هم گستردگی موضوعات مختلف داستان دیگر جایی برای پردازش آنها باقی نگذاشته باشد.
در این داستان پیچیدگی‌ها و بالا و پایین‌های زندگی به خوبی پیش روی خواننده به تصویر کشیده می‌شود و این نشان از نگاه واقعی نویسنده به موضوعات اجتماعی دارد. همان‌طور که گفته شد کتاب با سه راوی روایت می‌شود و در هر بخش که راوی جدیدی ادامه روایت داستان را به دست می‌گیرد، زمام داستان از دست خواننده در می‌رود و زمان می‌برد که با راوی جدید ارتباط بگیرد و روند داستان پیش برود. گاهی راوی از یک داستان به داستان دیگری می‌پردازد و باز هم برمی‌گردد به همان داستان اول، از این شاخه به آن شاخه پریدن شاید برای خواننده کلافگی به دنبال داشته باشد اما این چیزی از جذابیت قصه کم نمی‌کند. این کتاب با نثری روان و ترجمه مناسب، داستان زندگی و مرگ، مبارزه، رستگاری و مقاومت و پایداری را روایت می‌کند، به گونه‌ای که مخاطب به خوبی می‌تواند با داستان و شخصیت‌هایش ارتباطی عمیق و عاطفی برقرار کند.
 
جوایزی برای گاوآهن شکسته
«گاوآهن شکسته» ابتدا در کشور پرتغال منتشر شد و جایزه ادبی سال این کشور را نیز از آن خود کرد، پس از آن هم در برزیل به چاپ رسید. علاوه بر دریافت جایزه ادبی لیا (مربوط به کشور پرتغال) توانست در سال 2020 برنده جوایز مشهور ادبی جابوتی (مهم‌ترین جایزه در برزیل) و اوسئانوس (از مهم‌ترین جوایز ادبی در بین کشورهای پرتغالی زبان) شود. در سال 2021 عنوان پرفروش‌ترین کتاب در برزیل را از آن خود کرد و در سال 2022 نیز اطلاعیه‌ای از پلتفرم جهانی اچ‌بی‌او مکس منتشر شد که سریالی با اقتباس از این اثر در این شبکه نمایش خانگی و در قالب سه فصل به نمایش عمومی در خواهد آمد. قرار گرفتن در لیست نامزدی بهترین کتاب سال بوکر در سال 2024 دستاورد مهم بعدی این رمان بود که تحسین بسیاری از منتقدان ادبی اروپایی را نیز برانگیخت. این کتاب در مدت زمان کوتاهی پس از انتشار، همچنان با سرعت بالا در حال ترجمه به بیشتر زبان‌های دنیاست که موفقیتی دیگر برای این نویسنده جوان و شناخته شده محسوب می‌شود.
ایتاوار ویرا جونیور پیش از خلق این اثر، دو مجموعه داستان کوتاه را با نام‌های «روزها» در سال 2012 و «دعای جلاد» در سال 2017 به چاپ رسانده و برای مجموعه داستان کوتاه دوم خود، نامزد جایزه ادبی جابوتی شده است. جدیدترین اثر این نویسنده پس از گاوآهن شکسته، با عنوان «نجات آتش» در سال 2024 برنده جایزه ادبی جابوتی شد.

گاوآهن شکسته

 نویسنده: ایتاوار ویرا جونیور
 مترجم: محمدرضا امیری
 انتشارات: خزان
 تعداد صفحه: 439
 قیمت: 430000 تومان