حبیب آرین
گروه بورس

بورس تهران در معاملات روز گذشته با فشار سنگین عرضه آغاز کرد. شاخص کل بورس تهران در پایان معاملات با کاهش ۱۰۴,۲۳۶ واحدی، معادل ۲.۶۲ درصد افت کرد و در سطح 3 میلیون و 888 هزار واحدی قرار گرفت. گرچه برخی انتظار داشتند مرز روانی ۴ میلیون واحدی بتواند نقطه حمایتی باشد، اما افت روز گذشته، تمام سود بورس تهران در زمستان را دود کرد و شاخص کل به کمترین مقدار خود از پایان آذر رسید. شاخص کل هم‌وزن نیز با پیروی از جو کلی بازار، ۱۹,۳۲۴ واحد (معادل ۱.۹۳ درصد) عقب‌نشینی کرد و مرز روانی یک میلیون واحد را از دست داد؛ اتفاقی که نشان‌دهنده فراگیری روند نزولی در تمامی صنایع بورس تهران بود. به نظر می‌رسد ریسک‌های غیراقتصادی بر انگیزه بنیادی و ارزندگی سهام غلبه کرده و آنهایی را که به امید بهبود اوضاع در سوی خرید وارد شده بودند یکی پس از دیگری مأیوس می‌کند. شاید از مهم‌ترین ریسک‌های غیر اقتصادی و ‌آنچه اکنون ترمز بورس را کشیده است، نااطمینانی بزرگی است که بسیاری را به فاز «صبر و انتظار» فرو برده است. در نبود تقاضای معنادار، هرگونه عرضه‌ای باعث افت دسته‌جمعی بازار سهام می‌شود؛ در غیر این صورت، صف فروش حدود ۳۵۰۰ میلیارد تومانی رقمی نیست که بتوان از آن برداشت هراس در بازار سهام را داشت؛ مسأله نبود خریدار جدی است که نتیجه آن را در کاهش ارزش معاملات شاهد هستیم. افت بورس در شرایطی رقم می‌خورد که بازارهای رقیب و به طور خاص طلا، به طور پیوسته در یکی دو سال اخیر بازدهی خوبی نصیب سرمایه‌گذاران خود کرده است. مسأله‌ای که بر روزهای کم‌رمق بورس تهران سایه افکنده و شدت آن را افزایش داده است. با این حال، برخی قدیمی‌های سرمایه‌گذاری همچنان نسبت به بازگشت بازار سهام به مدار صعودی همچنان امیدوارند و هرگونه افت قیمتی را فرصتی برای خرید بیشتر ارزیابی می‌کنند. آنها معتقدند بورس تهران تمام ریسک‌ها را در خود دیده است و قیمت‌های پایین صرفاً ناشی از بدبینی افراطی است و منطق بنیادی ندارد. این گروه معتقدند احتمال توقف قریب‌الوقوع افت بازار سهام بسیار بالاست.
 
متغیرهای کلان و محرک‌های بیرونی
یک فاکتور اثرگذار بر روند معاملات دیروز، روند قیمت‌ها در بازارهای موازی بود. نرخ دلار در بازار آزاد با عبور از مرز ۱۵۹هزار تومان، تقاضای احتیاطی را در بازارهای دارایی افزایش داد. طلا در بازارهای داخلی و جهانی روندی صعودی را تجربه کرد. این دو متغیر همسو، منجر به بازنگری سریع معامله‌گران در وزن سبد دارایی‌های ریالی و تمایل به خروج از بازار سهام به سمت دارایی‌های مبتنی بر طلا شد.
 
تحلیل وضعیت جریان نقدینگی و ارزش معاملات
ارزش معاملات خرد در پایان ساعت معاملاتی به عدد ۸۳۷۲ میلیارد تومان رسید. نکته قابل‌ تأمل، تداوم خروج نقدینگی حقیقی برای پنجمین روز متوالی بود (با حذف ورود پول مربوط به یک سهم بانکی که بازگشایی شد)؛ به طوری که برآیند معاملات امروز منجر به خروج ۱۳۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از جریان اصلی سهام شد. با احتساب این رقم، مجموع خروج نقدینگی در  هفت روز اخیر به ۴۹۶۴ میلیارد تومان رسیده است. این روند نشان‌دهنده کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران خرد به پایداری بازار سهام در کوتاه‌مدت است.
 صندوق‌های درآمد ثابت که به طور سنتی در روزهای منفی بازار جذب نقدینگی دارند، دیروز نوسان رفتاری عجیبی را ثبت کردند. در ابتدای بازار، این صندوق‌ها با خروج ۱۶۲ میلیارد تومانی مواجه بودند، اما در انتهای معاملات با تغییری معنادار، جذب نقدینگی مثبت را ثبت کردند که نشان‌دهنده ترجیح معامله‌گران به نقدشوندگی و پارک پول در ابزارهای با درآمد ثابت است.
 
وضعیت صنایع 
و نمادهای شاخص‌ساز
 فشار عرضه دیروز به طور مشخص بر نمادهای بزرگ و صادرات‌محور تمرکز داشت. نمادهای «فملی»، «فارس» و «فولاد» بیشترین تأثیر منفی را بر نماگر اصلی بازار داشتند. بررسی نقشه بازار نشان می‌دهد که ۸۷ درصد از نمادهای بورسی و فرابورسی در محدوده منفی معامله شدند. در این میان، گروه خودرویی با ثبت ارزش معاملات ۷۵۹ میلیارد تومان، بیشترین گردش نقدینگی را به خود اختصاص داد. گروه‌های فلزات اساسی و کانه‌های فلزی به ترتیب با ۳۶۶ و ۳۴۶ میلیارد تومان در رتبه‌های بعدی ارزش معاملات قرار گرفتند.
 
تحلیل اختصاصی 
گروه صندوق‌های طلا
برخلاف وضعیت منفی در بازار سهام، صندوق‌های مبتنی بر طلا و سکه روز خوبی را پشت سر گذاشتند. ورود پول هوشمند به این گروه بیش از ۱۶۰۰ میلیارد تومان ثبت شد. ارزش معاملات این گروه حوالی ۱۰هزار میلیارد تومان بود که نشان‌دهنده تمرکز بالای نقدینگی در این بخش است. تمامی ۲۷ نماد فعال در این گروه با بازدهی مثبت به کار خود پایان دادند.
 
شکاف عرضه و تقاضا و وضعیت صف‌های خرید و فروش
در میانه روز، بازار سهام شاهد عدم تعادل شدیدی در سمت تقاضا بود؛ به گونه‌ای که ارزش صف‌های فروش حدود ۱۵ برابر قدرت خرید برآورد می‌شد. با این حال، در ساعات پایانی معاملات، از شدت این شکاف کاسته شد. ارزش صف‌های فروش که در مقطعی به ۴۹۹۰ میلیارد تومان رسیده بود، در انتهای بازار تا سطح ۳۲۴۱ میلیارد تومان تعدیل شد. در سمت مقابل، ارزش صف‌های خرید از سطوح حداقلی به ۷۲۶ میلیارد تومان رسید. این بهبود نسبی در نسبت‌های سفارش‌گذاری، می‌تواند ناشی از فعال شدن خریداران در سطوح قیمتی کف روزانه و شناسایی فرصت خرید در برخی نمادهای بنیادی باشد.
واکاوی رفتار معامله‌گران حقیقی 
و تغییر استراتژی در نیمروز دوم
یکی از کلیدی‌ترین رویدادهای معاملاتی دیروز، تغییر فاز معنادار در رفتار معامله‌گران حقیقی از ساعت ۱۲:۰۰ به بعد بود. بررسی نمودارهای جریان نقدینگی نشان می‌دهد تا پیش از این ساعت، صندوق‌های درآمد ثابت با خروج پول مواجه بودند، اما با تشدید ریزش شاخص کل، جریانی معکوس شکل گرفت و نقدینگی با هدف حفظ ارزش اصل سرمایه، به سمت این صندوق‌ها تغییر مسیر داد. این جابه‌جایی منجر به ثبت ورود نقدینگی مثبت ۲۲۰.۲ میلیارد تومانی در این صندوق‌ها شد که نشان‌دهنده غلبه رویکرد «ریسک‌گریزی» در ساعات پایانی است.
 
صندوق‌های اهرمی
 دماسنج معکوس بازار
در حالی که صندوق‌های طلا روزی صعودی را تجربه کردند، صندوق‌های اهرمی به عنوان نماد تقاضای ریسک‌پذیر در بورس، با فشار سنگین عرضه مواجه شدند. آمار معاملات نشان می‌دهد که ۴۴.۶ میلیارد تومان نقدینگی حقیقی از این صندوق‌ها خارج شده و قدرت خرید در این نمادها به عدد منفی ۳.۰۴ رسیده است. این شکاف عمیق بین تقاضا در صندوق‌های طلا و عرضه در صندوق‌های اهرمی، تفاوت دیدگاه معامله‌گران نسبت به «دارایی‌های مبتنی بر ارز» در مقابل «دارایی‌های مبتنی بر سهام» را به وضوح عیان می‌سازد.

برش

توزیع نمادها و بن‌بست نقدشوندگی

نمودار توزیع قیمت‌ها در پایان معاملات، تصویری از رکود حاکم بر کلیت بازار را ارائه می‌دهد. بر این اساس، ۶۴۹ نماد در بازه قیمتی منفی ۱ تا ۳ درصد به ثبات رسیدند که نشان‌دهنده تمایل عمومی فروشندگان برای خروج از بازار حتی در قیمت‌های حداقلی است. در مقابل، تنها ۷۹ نماد موفق به حفظ محدوده مثبت قیمتی شدند که بخش عمده‌ای از آنها را نمادهای گروه طلا و سکه تشکیل می‌دادند. این موضوع نشان می‌دهد بازار در حال حاضر از کمبود محرک‌های تقاضا در بخش سهام رنج می‌برد.
کاهش ارزش صف‌های فروش از ۴۹۹۰ میلیارد تومان به ۳۲۴۱ میلیارد تومان در دقایق پایانی، اگرچه لزوماً به معنای بازگشت روند صعودی نیست، اما نشان‌دهنده فروکش کردن موج اولیه هیجان و فعال شدن خریداران در محدوده حمایتی شاخص کل است. انتظار می‌رود در روز معاملاتی آتی، بازار تحت تأثیر تداوم نوسانات نرخ ارز در بازار آزاد، همچنان با تقاضای بالا در گروه طلا مواجه باشد، اما در بخش سهام، تثبیت قیمت‌ها منوط به واکنش بازار به سطوح حمایتی جدید و توقف خروج پول حقیقی خواهد بود.