غزل رضایی ثانی
گروه اجتماعی 

اختتامیه شانزدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی در دانشگاه تهران در حالی برگزار شد که وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در این مراسم به ضرورت اصلاح حکمرانی بر پایه علم و جبران خطاها به سود ذی‌نفع اصلی سیاست‌ها یعنی مردم تأکید کرد و امیدآفرینی را در گرو حکمرانی علمی، پاسخگویی و توجه به منافع عمومی دانست. حسین سیمایی در این مراسم که با حضور رئیس‌جمهوری برگزارشد، با تأکید بر اینکه ایران بیش از هر زمان دیگر نیازمند همدردی، امید انسجام و توسعه است، گفت: «موضوع توسعه، انسان است نه اشیاء. انسان با همه نیازها، علایق و ارزش‌های گوناگون و متکثر. چه زیان‌بار است رویکردهای تک‌بعدی که توسعه را صرفاً در اعداد، شاخص‌ها و مثبت شدن آمار خلاصه می‌کنند و به لایه‌های فرهنگی، اجتماعی و انسانی آن توجه نمی‌کنند. سال‌هاست که در مناقشه تقدم و تأخر توسعه اقتصادی یا سیاسی و در دوگانه عدالت یا آزادی، از آبادانی جا مانده‌ایم. برای آبادانی نیازمند فهم مشترک و امید هستیم. امید با حکمرانی علمی و اصلاح خطاها به سود ذی‌نفع اصلی سیاست‌ها (یعنی مردم) به وجود می‌آید.»
او با تأکید بر همبستگی مردم گفت: «با گام‌های مؤثر در اصلاح حکمرانی و با عذرخواهی صادقانه و عملی، می‌توان همه را در همبستگی که به تعبیر رهبر معظم انقلاب، قیمتی‌ترین چیزهاست شریک ساخت. امیرالمؤمنین علی(ع)در نامه خود به مالک اشتر می‌فرمایند: «إِنْ ظَنَّتِ الرَّعِیةُ بِک حَیفًا فَأَصْحِرْ لَهُمْ بِعُذْرِک وَاعْدِلْ عَنْک ظُنُونَهُمْ بِإِصْحَارِک. اگر مردم گمان ستم درباره تو بردند، عذر خود را آشکارا بیان کن (شفاف توضیح بده)، تا سوء‌ظن آنان به تو برطرف شود. فَإِنَّ فِی ذَلِک رِیاضَةً مِنْک لِنَفْسِک، وَرِفْقًا بِرَعِیتِک، وَاعْتِذَارًا تَبْلُغُ بِهِ حَاجَتَک مِنْ تَقْوِیمِهِمْ عَلَی الْحَقِّ. این توضیح و شفافیت، هم ریاضت نفس است برای تو و هم مهر و مدارا با مردم است و این عذرخواهی و شفاف‌سازی، تو را به هدفت که سوق دادن مردم به حقیقت است، یاری می‌رساند.»

وظیفه پاسخ دهی به افکار عمومی
وزیر علوم باتأکید بر اینکه باید با مردم شفاف و پاسخگو بود، می‌گوید: «جالب است که امام(ع) از واژه «اِصْحار» استفاده کرده که به معنای آشکار کردن چیزی مانند یک صحرای باز و بدون پرده است. این تعبیر نشان‌دهنده عمق شفافیتی است که یک حاکم باید در برابر مردم داشته باشد. براساس این فرمان، صرفاً درست عمل کردن کافی نیست؛ پاسخ‌دهی به افکار عمومی نیز وظیفه اوست. حتی حرکت به سمت حقیقت و عدالت بدون قناعت وجدان مردم بر طبق این بیان شریف ممکن نیست.»
او با اشاره به اینکه رخدادهایی چون تجاوز ظالمانه رژیم صهیونیستی، همبستگی‌آفرین بوده است، گفت: «این همبستگی حس تعلق جمعی میان مردم را زنده و تقویت کرد. اکنون با تصمیم‌های مؤثر و سیاست‌های فراگیر که همه ایرانیان با هر‌نژاد، زبان، فکر، سلیقه و عقیده را دربر بگیرد، می‌توان آن همبستگی را تداوم بخشید. همه نهادهای قدرت باید نشان دهند که ایران با همه تنوع‌های فرهنگی و عقیدتی خانه مشترک همه ماست.»
سیمایی با تأکید بر اینکه هیچ گروهی نباید احساس طرد شدگی کند، گفت: «اگر می‌خواهیم همه پای کار ایران بایستند، راه آن است که هیچ گروهی احساس طردشدگی نکند و خود را سهیم در آبادانی بداند. به تعبیر یکی از اندیشمندان برجسته علوم انسانی که دور از وطن است باید از گذشته‌گرایی دست برداریم؛ نباید اسیر گذشته شد. گروهی خام‌خیال اندیش، سعی کردند تا با نوستالژی‌سازی و اسطوره‌پردازی از گذشته و یا تحریف و البته با سوءاستفاده از برخی ناکامی‌های موجود، نسل جوان را در حسرت گذشته فرو ببرند. علوم انسانی به ما می‌آموزد، اگر تاریخ را نه با حسرت و نه با نفرت، بلکه منصفانه با همه قوت‌ها و ضعف‌ها روایت کنیم، مجالی برای اسطوره‌سازی‌های تحریف‌آمیز باقی نمی‌ماند.»
وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره بر اینکه باید همه صداها شنیده شود، گفت: «شنیده شدن همه صداها مهم است، زیرا سیاست‌گذاری بدون شنیدن، به حدس زدن تبدیل می‌شود و حدس زدن برای اداره جامعه راهزن است، وای بر صداهایی که شنیده نشوند. در همین راستا، مأموریت رئیس‌جمهوری به وزارت علوم و دانشگاه‌ها برای بررسی اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ و ارائه راهکار به دولت، اقدامی از همین جنس است. البته که دولت می‌توانست صرفاً به گزارش‌های اجرایی نهادهای دخیل و سازمان‌های وابسته به خود بسنده کند، اما به «نهاد علم» مسئولیت داد. هنگامی که برای فهم یک پدیده اجتماعی پیچیده و ذوابعاد، «نهاد علم» به عنوان مرجع تحقیق و بررسی انتخاب می‌شود، در واقع تصمیم گرفته می‌شود که کشور با واقعیت‌های موجود و درونی خود گفت‌وگو کند، نه آنکه صرفاً پیامدهای آن را مدیریت کند. این رویکرد، حاکی از بلوغ در حکمرانی است که معضل اصلی از نظر او، «مدیریت رویداد» نیست؛ «شناخت فرآیند» است.»

برش

 اعتراض، نشانه یک فرآیند اجتماعی است
به گفته وزیر علوم، اعتراض یک نشانه برای فرآیندهای اجتماعی است، سیمایی با بیان اینکه نباید با اعتراض به مثابه یک حادثه برخورد کرد، بلکه اعتراض یک نشانه است، گفت: «اعتراض را اگر صرفاً رخدادی در خیابان ببینیم، ناچار با آن همچون یک حادثه برخورد خواهیم کرد. در این صورت، بعد از مهار حادثه، گزارش‌ها نوشته شده و پرونده بسته می‌شود تا روزی دیگر و حادثه‌ای دیگر. اما اعتراض در ذات خود یک نشانه است؛ نشانه‌ای از یک فرآیند در مناسبات اجتماعی، و علم، نشانه‌شناس آگاه و امین است. باید به نشانه‌شناسی و درمانگری او اعتماد کرد و در عمل هم التزام داد؛ و الا حادثه‌ها در پی یکدیگر تکرار خواهند شد.»
او با تأکید بر فهم و زبان مشترک میان مردم گفت: «گرچه در حادثه اخیر، توطئه دشمن بدسَرشت و بدخواهی معاندان کینه‌توز بیش از هر زمان دیگری آشکار و علنی بود؛ اما لایه‌های گوناگون حادثه را باید از یکدیگر تفکیک کرد تا نشانه‌ها گم نشوند و درمان به انحراف کشیده نشود. اعتراض زمانی به بحران تبدیل می‌شود که جامعه زبان مشترک برای بیان اختلافات نداشته باشد. علم می‌تواند این زبان مشترک را فراهم کند. وظیفه دانشگاه در این مأموریت، فهم و پیشنهاد است نه داوری و توجیه. دعوا و ورود زبان نهاد دانشگاه این روزها چنین است.»