معاون رئیسجمهور میگوید، آینده انرژی با مدیریت تقاضاست
۳ برنامه دولت برای اصلاحات انرژی
حدیث حدادی
گروه اقتصادی
در رویداد تخصصی «چرخه انرژی» که روز گذشته در محل نمایشگاه بینالمللی تهران برگزار شد، مقامات دولتی و فعالان حوزه انرژی، «ناترازی انرژی» را یکی از مهمترین چالشهای راهبردی اقتصاد ایران توصیف کردند و بر ضرورت تغییر رویکرد در حکمرانی انرژی، مدیریت تقاضا و مشارکت فعال مردم و بخش خصوصی تأکید داشتند.
اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیسجمهور در امور انرژی، در پیامی به این رویداد، برگزاری چنین نشستهایی را در شرایط فعلی کشور اقدامی قابلتقدیر دانست و گفت: «ناترازی انرژی به یکی از کلیدیترین چالشهای اقتصادی و راهبردی کشور تبدیل شده و این رویداد نشاندهنده دغدغهمندی بدنه فنی و اجرایی کشور نسبت به صیانت از سرمایههای ملی است.
وی با تأکید بر اینکه آینده پایدار انرژی صرفاً با افزایش تولید و عرضه محقق نخواهد شد، تصریح کرد: «راهکار بنیادین عبور از وضعیت فعلی، در مدیریت تقاضا و ارتقای بهرهوری نهفته است.»
سه محور دولت
برای عبور از ناترازی انرژی
معاون رئیسجمهور در امور انرژی، حل مسأله ناترازی را مستلزم تغییر ریلگذاری از رویکردهای سنتی به الگوهای نوین دانست و اظهار کرد: «نقشه راه دولت در مواجهه با شرایط کنونی بر سه رکن «اقتصادیسازی بهینهسازی انرژی»، «مردمیسازی اقتصاد انرژی» و «گذار دولت از تصدیگری» استوار است.»
سقاب اصفهانی با اشاره به اهمیت نگاه اقتصادی به صرفهجویی در مصرف انرژی گفت: «صرفهجویی نباید صرفاً یک توصیه اخلاقی یا اقدام ترویجی تلقی شود. بهینهسازی انرژی باید از منظر اقتصادی دیده شود و ما متعهدیم با ایجاد بازار بهینهسازی و طراحی سازوکارهای مالی جذاب، کاهش مصرف انرژی را به یک کسبوکار سودآور برای مردم و بخش خصوصی تبدیل کنیم. به گونهای که سرمایهگذار سود خود را در کاهش مصرف بیابد و شهروندان نیز منافع ملموس خود را در مصرف بهینه مشاهده کنند.»
مردم؛ حلقه مفقوده پایداری انرژی
معاون رئیسجمهور در امور انرژی با تأکید بر نقش مردم در مدیریت پایدار انرژی گفت: «پایداری در این حوزه بدون مشارکت فعال مردم امکانپذیر نیست. مردمیسازی یعنی تبدیل شهروندان از مصرفکننده صرف، به کنشگر فعال انرژی؛ بهگونهای که مردم بتوانند در تصمیمگیری، پایش مصرف، انتخاب الگوی استفاده و حتی تولید و بهینهسازی انرژی نقش مستقیم ایفا کنند.»
به گفته وی، «دولت موظف است با توسعه زیرساختهای اطلاعاتی، ابزارهای هوشمند، سازوکارهای شفاف و پلتفرمهای مشارکتی، زمینه نقشآفرینی واقعی خانوارها، صنایع و کسبوکارهای محلی را در زنجیره ارزش انرژی فراهم کند.»
سقاب اصفهانی تصریح کرد: «دولت مصمم است از تصدیگری فاصله بگیرد و امور را به صاحبان اصلی آن، یعنی مردم و بخش خصوصی توانمند واگذار کند. نقش دولت، سیاستگذاری، تنظیمگری و رفع موانع است تا بستر حضور پررنگ شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی در میدان فراهم شود.»
ضعف حکمرانی و غفلت از
خلق ارزش افزوده؛ ریشه ناترازی
در ادامه این مراسم، مریضه جدا، معاون برنامهریزی و هماهنگی معاونت امور زنان و خانواده ریاستجمهوری، با اشاره به ابعاد عمیقتر بحران انرژی گفت: «مسأله اصلی در حوزه انرژی فقط کمبود تولید یا افزایش مصرف نیست، بلکه ریشه ناترازی را باید در رویکرد و حکمرانی انرژی جستوجو کرد.»
وی با اشاره به شدت بالای مصرف انرژی در ایران، حتی در بخشهای صنعتی، افزود: «این سطح از مصرف، کل کشور را تحت فشار قرار داده و پیامدهای آن در سالهای اخیر بهطور ملموس برای مردم قابل مشاهده بوده است.»
جدا با اشاره به تناقضهای موجود در حوزه انرژی اظهار کرد: «در برخی فصول با مازاد گاز و فلرسوزی مواجه هستیم، اما در زمستان با بحرانهای جدی کمبود انرژی روبهرو میشویم. این تصویر دوگانه نشان میدهد که ظرفیتها بهدرستی مدیریت نشدهاند.»
نگاه کوتاهمدت
مانع خلق ارزش افزوده
معاون برنامهریزی و هماهنگی معاونت امور زنان و خانواده ریاستجمهوری با انتقاد از نگاه کوتاهمدت در سیاستگذاری انرژی تصریح کرد: «اگر ناترازی انرژی قرار است به خلق ارزش افزوده منجر شود، نیازمند استراتژیهای بلندمدت هستیم؛ در حالی که سیاستگذاریها در کشور عمدتاً کوتاهمدت بوده است.»
وی با ارائه مثالی از زنجیره ارزش در صنایع پتروشیمی گفت: «امروز تولید یک محصول پتروشیمی در ایران حدود ۴۰۰ دلار ارزش دارد، در حالی که همان محصول در آلمان تا ۲۵۰۰ دلار قیمتگذاری میشود. این فاصله نشان میدهد که ما از چرخه ارزش غافل ماندهایم.»
جدا افزود: «در ۲۰ سال گذشته از تنوعبخشی به سبد محصولات انرژی عقب ماندهایم. اکنون ۷۰ درصد سبد محصولات ما سبک است و همچنان ۲۰ تا ۲۵ درصد محصولات در سطح اولیه تولید باقی ماندهاند؛ موضوعی که نشاندهنده نبود نگاه کلان و سیاستگذاری مؤثر است.»
فناوری، تحریم و ضرورت
اقناع عمومی
وی با اشاره به روندهای جهانی در حوزه انرژی گفت: «در دنیا سرمایهگذاری روی سوختهای پاک در حال افزایش است و کشورهایی مانند عربستان بهطور جدی وارد این حوزه شدهاند. ایران نیز باید با بهرهگیری از فناوریهای نوین، مسیر تولید پاک را دنبال کند تا در آینده سهمی در بازار سوختهای پاک داشته باشد.»
معاون برنامهریزی و هماهنگی معاونت امور زنان و خانواده ریاستجمهوری تصریح کرد: «تحریمها در برخی حوزهها باعث رشد توان مهندسی داخلی شد، اما از سوی دیگر فرسودگی تجهیزات و نبود قطعات مناسب، مشکلات جدی ایجاد کرده است. در بازدیدهایی که از سال ۹۳ تا ۹۶ در ماهشهر داشتم، دیدم که برخی تجهیزات داخلی بیش از دو ماه دوام نمیآورند. در واقع این مسأله زیرساختهای کشور را آسیبپذیر کرده است.»
جدا با اشاره به ضرورت اصلاحات اقتصادی افزود: «اگر آزادسازی قیمتها بدون همراه کردن مردم انجام شود آسیبهای اجتماعی به دنبال خواهد داشت. ما نیازمند یک گفتمان ملی هستیم. جراحی اقتصادی بدون اقناع عمومی ممکن نیست.»
وی عنوان کرد: «ما میتوانیم از این بحران عبور کنیم، به شرط آنکه انرژی دوباره در خدمت خلق ارزش افزوده، توسعه پایدار و رفاه قرار گیرد. مدیریت تقاضا و عرضه باید در یک چهارچوب منسجم هماهنگ شود و با مشارکت جامعه، نخبگان و صنعتگران به یک تفاهم ملی برسیم. این مسیر نیازمند کار فکری، فنی و فرهنگی است و امیدوارم این نشستها آغازی برای شکلگیری چنین تفاهمی باشد.»
در ایران هر لیتر بنزین
نیم دلار به جیب قاچاقچیان میریزد
همچنین علی شمساردکانی، رئیس سابق کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران نیز در مراسم افتتاحیه رویداد تخصصی چرخه انرژی، اظهار کرد: «هدرروی و هدرسوزی انرژی که متأسفانه ایران در آن در رتبههای بالای جهانی قرار دارد، یک اسراف و سیاست غلط است.»
وی افزود: «هر نوع اسرافی ناپسند و حرام است و هدرروی انرژی مثل فلرسوزی گازها، از مصادیق بارز این فعل حرام است که اثرات سوء آن بر اقتصاد کشور اثر میگذارد.»
شمساردکانی با بیان اینکه چرخههای انژری، تعامل سازنده با جهان را ممکن میکند، گفت: «ما نمیتوانیم برای مصرف از یک منبع، تقاضای بینهایت و لایتناهی متصور باشیم؛ بلکه باید با مدیریت تقاضا، استفاده از منابع را بهینه کرد.»
وی ادامه داد: «سالجاری، سال سرمایهگذاری برای تولید بوده، باید دید در این سال چقدر تحقق این شعار میسر شده و چقدر توانستهایم با سرمایهگذاری از هدرروی انرژی جلوگیری کنیم.»
شمساردکانی خاطرنشان کرد: «در دنیا هر لیتر بنزین، یک دلار به GDP میافزاید؛ اما در ایران هر یک لیتر بنزین، نیم دلار به جیب قاچاقچیان میافزاید؛ پس باید روی ساختارها، الگوها و روشها بازنگری کرد؛ من ۵ جایگاه سوخت را در جنوبشرق ایران میتوانم نام ببرم که فقط به قاچاقچیان سوخت میدهند، پس باید به این مسائل ورود جدی کرده و رویههای اشتباه را اصلاح کرد.»
وی افزود: «مبادله انرژی با همسایگان را باید از بستر قاچاق خارج کنیم و چرخه انرژی به گونهای تعریف شود که محصولات ایران در بخش انرژی با قیمت درست و به صورت رسمی به دست متقاضیان در کشورهای همسایه برسد؛ اینگونه میتوانیم به هاب انرژی در منطقه تبدیل شویم.»
عبور از بحران انرژی؛ چگونه؟
مجموع اظهارات مطرحشده در رویداد تخصصی «چرخه انرژی» نشان میدهد که اجماع فزایندهای میان سیاستگذاران، کارشناسان و فعالان اقتصادی درباره ریشههای ناترازی انرژی شکل گرفته است؛ اجماعی که بر تغییر حکمرانی، مدیریت تقاضا، کاهش هدررفت و حرکت به سوی خلق ارزش افزوده در زنجیره انرژی تأکید دارد. به نظر میرسد عبور از بحران انرژی، بیش از هر زمان دیگری، به تصمیمهای سخت، مشارکت واقعی مردم و میداندادن به بخش خصوصی گره خورده است.
