دو کارشناس اقتصادی به «ایران» از دلایل تبدیل دوباره خودرو به کالای سرمایهای میگویند
هجوم دوباره برای طرحهای فروش خودرو
یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در ماراتن ثبتنام ایرانخودرو شرکت کردند
یاسمن صادقشیرازی
گروه خودرو
افزایش بیسابقه تقاضا در تازهترین طرح فروش ایرانخودرو، بار دیگر این پرسش قدیمی را مطرح کرد که آیا خودرو دوباره در حال تبدیل شدن به کالای سرمایهای است؟ آمارها نشان میدهد که ۱.۵ میلیون نفر برای ظرفیت محدود ثبتنام کردهاند؛ آماری که نهتنها عطش بازار خودرو را نشان میدهد، بلکه بازتاب انتظارات تورمی خانوارها و تبدیل دوباره خودرو به کالای سرمایهای است. در این طرح فروش، 14 محصول ایرانخودرو در دو روش فوری و فوقالعاده با مدل 1405 عرضه خواهد شد. البته در جدول شرایط فروش فوری برخی از محصولات ایرانخودرو که در سایت رسمی این شرکت وجود دارد، خودرویی که با دو ستاره مشخص شده در شرایط فروش فوری با مدل 1404 عرضه خواهد شد. اما این تقاضای میلیونی فقط یک آمار ساده نیست. کارشناسان جاده مخصوص معتقدند این اتفاق، نشانهای از فعال شدن دوباره چرخهای است که چندی قبل توانسته بود خودرو را تا حدودی از کالای سرمایهای به کالای مصرفی تبدیل کند. بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو در گفتوگو با «ایران» میگوید: «بازار خودرو از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ در مسیر خروج تدریجی از فضای سرمایهای قرار داشت و نشانههایی از حرکت به سمت کالای مصرفی دیده میشد، اما این وضعیت پایدار نماند. هر بار که فنر قیمتها رها میشود، مانند آنچه در سال ۱۴۰۱ رخ داد و امسال نیز تکرار شد، خودرو بلافاصله جایگاه سرمایهای خود را باز مییابد و تقاضای غیرمصرفی فعال میشود.»
شکاف مزمن میان
قیمت کارخانه و بازار آزاد
صدرایی، ریشه این بازگشت را در شکاف مزمن میان قیمت کارخانه و بازار آزاد میداند و میگوید: «تا زمانی که این دو نرخ در مسیرهای موازی حرکت کنند، انگیزه واسطهگری از بین نمیرود.» او اضافه میکند: «افزایش قیمت کارخانه تا زمانی که با رشد متناسب عرضه همراه نباشد، در عمل بازار آزاد را مهار نمیکند و چهبسا آن را به حرکت سریعتر وادارد. در چنین شرایطی بخشی از ثبتنامکنندگان، نهتنها مصرفکننده نهایی نیستند، بلکه افرادی هستند که با پیشبینی رشد بیشتر قیمتها وارد طرحهای فروش میشوند. آنها میدانند که حتی با افزایش قیمت کارخانه، باز هم قیمتها از بازار آزاد عقبتر خواهد بود و این فاصله سودشان را تضمین میکند.»
عامل شکلگیری بازار سیاه
نکته کلیدی دیگر، پیشفروشهای بلندمدت است. صدرایی میگوید: «فاصله زمانی میان ثبتنام و تحویل خودرو، خود بهتنهایی موتور ایجاد بازار سیاه است. وقتی خودروساز محصولی را میفروشد که ماهها یا حتی یک سال بعد تحویل داده میشود، انتظارات تورمی شکل میگیرد. تجربههای گذشته نشان میدهد هر جا تحویل به تعویق افتاده، خودرو به کالای سرمایهای تبدیل شده است.» البته این موضوع درباره شرایط فروش فعلی ایرانخودرو دلالت نمیکند چرا که اینخودروساز در شرایط فروش فوری فعلی اعلام کرده است موعد تحویل، 30 روز پس از واریز وجه و تکمیل پرونده که اگر خودروساز به وعده موعد تحویل خود عمل کند شامل این بخش یعنی فاصله زمانی میان تحویل و زمان ثبتنام خودرو نمیشود.
فرصت طلایی برای واسطهها
بیاعتمادی میان مصرفکننده و خودروساز نیز این روند را تشدید میکند. صدرایی تأکید میکند: «وقتی خریدار نسبت به زمان تحویل، قرعهکشیها و حتی موجود بودن خودروی ثبتنامی تردید دارد، به بازار آزاد پناه میبرد، حتی اگر مجبور شود خودرو را ۴۰ تا ۵۰ درصد گرانتر بخرد. در چنین شرایطی، این واسطه است که بیشترین بهره را میبرد.» چهارشنبه هفته گذشته بود که پس از کشوقوسهای فراوان، سازمان حمایت مجوز افزایش قیمت خودرو در کارخانه را صادر کرد. صدرایی درباره این افزایش قیمت نیز میگوید: «اگر قرار است قیمتگذاری دستوری نباشد و مجوز افزایش قیمتها داده شود، باید خودروسازان نیز متعهد شوند که عرضه و تحویل کوتاهمدت را افزایش دهند. تجربه نشان داده هر بار سیاستگذار توانسته تعادل میان عرضه و تقاضا برقرار کند، تب سرمایهای خودرو فروکش کرده است.»
صدرایی برای توقف این چرخه یک راهکار عملی پیشنهاد میکند، آنهم طراحی سیستمی برای تحویل خودروها همزمان با فروش. او در این باره توضیح میدهد: «تا زمانی که تحویلها بدون پشتوانه باشد و خودروها بموقع تحویل داده نشوند، هم مصرفکننده به خودروساز بیاعتماد است و هم خودروساز برای تأمین نقدینگی، طرحهای بدون پشتوانه ارائه میدهد.»
انتظارات تورمی؛
ریشه سرمایهای شدن کالاها
در سوی دیگر مصطفی موسوینژاد، کارشناس اقتصادی ریشه عمیقتر این پدیده را در متغیرهای کلان اقتصادی میداند و به «ایران» میگوید: «هر بار که اقتصاد با نوسانات ارزی روبهرو میشود، انتظارات تورمی افزایش مییابد و ذهنیت عمومی شکل میگیرد که هر کالایی اگر امروز گران باشد، فردا گرانتر خواهد شد. در چنین فضایی، هر دارایی بادوام میتواند کالای سرمایهای شود و خودرو یکی از در دسترسترین گزینههاست.» او اضافه میکند: «بخش زیادی از این درخواستها به عرضه قطرهچکانی خودرو بازمیگردد. رشد تولید خودرو که در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ افزایش داشت، در سالهای اخیر متوقف شده و این توقف، در کنار رشد تقاضا، عدم تعادل بازار را تشدید کرده است.» هرچند موسوینژاد معتقد است که افزایش تولید هم به تنهایی نمیتواند چرخه سرمایهای شدن خودرو را متوقف کند و میگوید: «حتی اگر تولید افزایش یابد، وقتی انتظارات تورمی بالاست، این افزایش لزوماً تقاضای سرمایهای را کاهش نمیدهد. راهکار اصلی، ایجاد ثبات اقتصادی و مهار تورم انتظاری است.» نوسانات ارزی و شرایط تورمی باعث شده سرمایههای سرگردان به بازارهایی روی آورند که تصور میکنند در برابر تورم مقاومترند. خودرو، بویژه وقتی واردات محدود و عرضه کنترلشده است، از این منظر جذاب میشود.
دلیل تقاضای زیاد برای خرید خودرو
موسوینژاد در این باره میگوید: «تا زمانی که نوسانات ارزی و تورم مهار نشود، تقاضا برای خرید خودرو بالا خواهد ماند، چون ذهنیت تورمی فعال است و افراد برای خرید هجوم میآورند تا بعداً گرانتر بفروشند.» او همچنین به نقش تأخیر در تحویل خودروها اشاره میکند و میگوید: «تجربههای گذشته نشان داده خریداران مطمئن هستند که با وجود تحویل نامطمئن شرکتها، در نهایت از تورم جلو خواهند افتاد. همین تجربه، عاملی برای تداوم هجوم به طرحهای فروش شده است. بنابراین رکوردشکنی ثبتنامها بیش از آنکه نشانه رونق تولید باشد، آینهای از عدم تعادل ساختاری در بازار خودرو و انتظارات تورمی فعالان اقتصادی است. تا زمانی که این متغیرها اصلاح نشود، خودرو همچنان میان کالای مصرفی و ابزار حفظ ارزش دارایی در نوسان خواهد بود.»
برش
اختلاف قیمت بازار با در کارخانه
پژو 207 اتوماتیک
قیمت کارخانه: 1،396،000،000 تومان
قیمت بازار: 1،820،000،000 تومان
اختلاف قیمت: 424،000،000 تومان
ری را
قیمت کارخانه: 2،126،000،000 تومان
قیمت بازار: 2،765،000،000 تومان
اختلاف قیمت: 639،000،000 تومان
دنا پلاس دستی (رینگ آلومینیومی)
قیمت کارخانه: 1،380،000،000 تومان
قیمت بازار: 1،745،000،000 تومان
اختلاف قیمت: 365،000،000 تومان
