دیشب در اختتامیه چهل و چهارمین جشنواره بین المللی فیلم فجر،‌سیاست و سینما به هم رسیدند. در خیابان «عباس کیارستمی » تهران ـ حوالی باغ فردوس ـ ساختمانی هست که روی کاشی کنار درِ ورودی‌اش نوشته‌اند: «دبیرخانه دائمی جشنواره ملی فیلم فجر». نشانه‌ای کوچک، برای جشنواره‌ای که سال‌ها با پایان هر دوره دوباره از صفر شروع می‌کرد. در چهل‌وچهارمین دوره، جشنواره فیلم فجر بالاخره «خانه»‌اش را پیدا کرد؛ جایی برای پیگیری کارها، ثبت تجربه‌ها و ادامه مسیر جشنواره فراتر از ده روز نمایش و هیجان.
 در کنار این اتفاق ماندگار، دستاورد مهم دیگر این دوره همان نکته‌ای بود که منوچهر شاهسواری بارها بر آن تأکید کرد: دیده‌شدن نیروهای جوان و فیلم‌اولی‌ها. حضور نسل تازه در این فجر صرفاً یک شعار تزئینی نبود؛ نشانه‌هایی از ورود انرژی نو به بدنه فیلم بلند و جدی‌تر شدن مسیر حرفه‌ای فیلم‌اولی‌ها دیده شد؛ مسیری که ارزش واقعی‌اش، مثل بسیاری از انتخاب‌ها و کشف‌ها، در ماه‌های آینده روشن‌تر خواهد شد.چهل‌وچهارمین دوره جشنواره البته با چند تفاوت پررنگ هم روایت شد: هیأت انتخابی در کار نبود و مسئولیت انتخاب‌ها مستقیماً بر عهده دبیر جشنواره قرار گرفت؛ ترکیب هیأت داوری تا زمان اختتامیه اعلام نشد و نامزدها، تنها چند ساعت پیش از برگزاری مراسم معرفی شدند؛ تصمیم‌هایی که ریتم و حال‌وهوای این دوره را متفاوت از سال‌های قبل کرد.آیین اختتامیه از ساعت ۱۸:۳۰ در تالار وحدت آغاز شد تا برگزیدگان «سودای سیمرغ» بر اساس آرای هیأت داوران معرفی شوند؛ هیأتی متشکل از محمدعلی باشه‌آهنگر، امین زندگانی، مهدی سجاده‌چی، محمدرضا شفیعی، مجید شیخ‌انصاری، مجتبی فرآورده و مسعود نقاش‌زاده.
در میان فیلم‌های حاضر، «اردوبهشت»، «سرزمین فرشته‌ها»، «زنده‌شور»، «کوچ»، «نیم‌شب»، «اسکورت» و «پل» بیشترین تعداد نامزدی را داشتند، اما در نهایت «سرزمین فرشته‌ها» عنوان بهترین فیلم جشنواره را به دست آورد. جایزه بهترین فیلم از نگاه مخاطبان نیز به دلیل رقابت نزدیک، امسال به‌طور مشترک به «زنده‌شور» به کارگردانی کاظم دانشی و «اسکورت» به کارگردانی یوسف حاتمی‌کیا رسید.
 
 از حافظ تا بیضایی
جلوه‌ای از امید برای این سرزمین
 منوچهر شاهسواری، دبیر جشنواره، در آغاز مراسم و پس از پخش قطعه «ایران» با صدای همایون شجریان، گفت شنیدن این تصنیف همیشه اشک را به چشم می‌آورد و تأکید کرد هیچ چیز نمی‌تواند از عشق ایرانیان به سرزمین‌شان بکاهد. او با اشاره به رنج‌هایی که بر این خاک گذشته گفت: «ایران با نام حق آغاز شده و باقی خواهد ماند.»
شاهسواری با هشدار نسبت به گسترش ناامیدی، آن را رخنه‌ای خطرناک در جان جامعه دانست و یادآور شد: «فرهنگ و تاریخ ایران همواره بر حفظ امید تأکید داشته‌اند؛ از حافظ و رودکی تا سینماگرانی چون ابراهیم حاتمی‌کیا، عباس کیارستمی و بهرام بیضایی که هرکدام جلوه‌ای از امید برای این سرزمین بوده‌اند.»
او با دفاع از نقش هنرمندان تأکید کرد: «هنرمند یادآور غم‌ها و شادی‌های مردم است و حتی در سخت‌ترین شرایط کنار جامعه می‌ماند؛ سینمای ملی ایران و جشنواره فیلم فجر نیز خود را خادم مردم می‌دانند و خدمت، جز در همراهی با مردم معنا ندارد.»پس از پخش کلیپی از هنرمندان فقید با یادی از بهرام بیضایی و ناصر تقوایی، برگزیدگان بخش تبلیغات سینمایی، فیلم‌های کوتاه و مستند معرفی شدند.
در ادامه نوبت به بخش «سودای سیمرغ» رسید؛ بخشی که همواره سخنان برگزیدگانش از جذاب‌ترین لحظات جشنواره بوده است. پرهیز از کلیشه‌های مرسوم در سخنرانی‌ها، در کنار غیبت برخی برگزیدگان و اکتفای آنها به پیام‌های ویدیویی، ریتمی متفاوت و کم‌سابقه به اختتامیه امسال داد.
از جمله پیام کوتاه و تأثیرگذار مارال فرجاد که در حال درمان بیماری سرطان است و در ویدیویی، با قدردانی از کاظم دانشی، از بازگشتش به سینما پس از پنج سال با فیلم «زنده‌شور» تشکر کرد. بازی بازیگران کودک نیز به‌طور ویژه مورد توجه قرار گرفت و بخشی مستقل به تقدیر از آنها اختصاص یافت؛ از بنیتا افشاری برای «قایق‌سواری در تهران» تا گروه بازیگران کودک «سرزمین فرشته‌ها» و فیلم «کوچ».
 
 حقیقت، شجاع‌ترین نگاه سینما
سلاف فواخرجی که برای بازی در فیلم «سرزمین فرشته‌ها» سیمرغ بلورین، دیپلم افتخار و جایزه ویژه هیأت داوران بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد، گفت موضعش ایستادگی در کنار غزه است. او تأکید کرد: «سینما به او آموخته شجاع‌ترین نگاه، پرداختن به حقیقت و ارائه تصویر واقعی است.»
فواخرجی با تقدیر از سازندگان «سرزمین فرشته‌ها» گفت: «این فیلم سینما را صرفاً یک صنعت نمی‌بیند، بلکه آن را انسانیت و نبوغ می‌داند.» او همچنین از سینمای ایران به‌دلیل جدا نکردن عدالت از حرفه‌ای‌گری قدردانی کرد و جایزه‌اش را به مردم غزه، بویژه زنان و کودکانی که هر لحظه در خطر مرگ‌اند، تقدیم کرد.

 حق را به صاحبانش بدهید
کاظم دانشی پس از دریافت جایزه بهرام افشاری گفت این جایزه باید به‌حق اهدا شود و از هیأت داوران تشکر کرد که این دوره شبیه جشنواره سال ۱۴۰۱ نشد.
او افزود همه می‌دانند چرا برخی نیستند و آقای پزشکیان بهتر از دیگران این موضوع را می‌دانند. دانشی ابراز امیدواری کرد روزهایی برسد که همه بچه‌ها دوباره کنار هم باشند و تأکید کرد باید حق انتخاب و ایستادن پای تصمیم‌هایشان به رسمیت شناخته شود.
 
 هیچ خونی بی‌ثمر نمی‌ریزد
مهدی یزدانی‌خرم که به همراه اعظم بهروز برای «نیم‌‌شب» سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه را دریافت کرد، با اشاره به پیشینه خانوادگی‌اش گفت از خانواده‌ای نظامی می‌آید.
یزدانی‌خرم با یاد شهدایی چون عباس دوران جایزه‌اش را به جوان‌هایی که امروز نیستند و به همسرش که همراه آخرین سکانس‌ها بوده، تقدیم کرد.
 
 مراقب باشیم «با هم بودن» را 
از ما نگیرند
بابک خواجه‌پاشا، برنده جایزه ویژه هیأت داوران برای کارگردانی «سرزمین فرشته‌ها»، با قدردانی از هیأت داوران گفت می‌داند پس از این انتخاب‌ها چه فضایی در انتظار آنهاست و هشدار داد انتقادها در فضای مجازی، «با هم بودن» را نشانه می‌گیرد. اما جریانی با دوقطبی‌سازی میان آدم‌ها فاصله می‌اندازد. خواجه‌پاشا تصریح کرد: «از تهدیدها نمی‌ترسد و ایستادن زیر پرچم کشور را افتخار خود می‌داند.»
این کارگردان در بخش پایانی سخنانش خطاب به مسعود پزشکیان، با اشاره به سخنرانی ۲۲ بهمن، از عذرخواهی او از مردم قدردانی کرد و گفت هرکس ــ چه مسئول، چه مردم و چه خود او به‌عنوان فیلمساز ــ اگر در خدمت به مردم کم‌فروشی کند، باید در برابر شهدا پاسخگو باشد.

 ما را به جان هم نیندازید
همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، برای اهدای سیمرغ مردمی روی صحنه آمد و با قدردانی از منوچهر شاهسواری گفت: «برگزاری جشنواره در این شرایط کار ساده‌ای نبود.»او همچنین با اشاره به عذرخواهی‌های مسعود پزشکیان از مردم، گفت: «همین همراهی و شریک‌شدن در غم جامعه قابل تقدیر است» و یادآور شد: «در وقایع دی‌ماه، بیش از سه هزار خانواده داغدار شدند؛ عددی که به‌گفته او، ابعاد اندوه عمومی را نشان می‌دهد.»
اسعدیان در ادامه تأکید کرد: «کسانی که در جشنواره حضور نداشتند ترسو نیستند و آنها که روی صحنه فجر ایستادند نیز خائن محسوب نمی‌شوند.» او سخنانش را با یک درخواست صریح به پایان رساند: «ما را به جان هم نیندازید.»
 

برش

مسعود پزشکیان:
 کار طبیب ترمیم زخم است

در سال‌های گذشته معمولاً وزرا یا معاون اول رئیس‌جمهوری در اختتامیه جشنواره فیلم فجر حاضر می‌شدند و حضور رئیس‌جمهوری، تغییری معنادار در سطح توجه دولت به این رویداد تلقی می‌شود. مسعود پزشکیان در سخنانی کوتاه در مراسم اختتامیه گفت: «زخمی که در جامعه ایجاد شده زخم تلخی است و کار طبیب ترمیم ‌زخم است نه ‌عمیق کردن‌ زخم. دشمن سعی دارد کشور، آب و خاک ‌ما را تکه ‌تکه ‌کند اما هنرمندان و مدیران باید این‌ زخم‌ را ترمیم‌کنند ‌و تلاش کنند وحدت و انسجام در کشور درست شود.»
او تصریح کرد: «من هم شب‌ها به خاطر شرایطی که ایجاد شده است خوابم نمی‌برد اما چاره‌ای نداریم جز اینکه ‌بمانیم و مملکت را بسازیم. این کمال نامردی است که عده‌ای در خارج از کشور نشسته‌اند و می‌گویند که به کشور حمله کنند.»
پزشکیان در پایان گفت: «از شما هنرمندان عزیزم که علی‌رغم تمام طعنه‌هایی‌که می‌زنند ایستادید، ممنونم.»