سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در سخنرانی افتتاحیه با تبریک چهل‌وهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، تأکید کرد که شعار اصلی مردم در انقلاب «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» بود و استقلال به‌ عنوان کلمه اول این شعار، نشان‌دهنده خواست عمیق ملت برای استقلال واقعی و نفی هرگونه سلطه خارجی است.
عراقچی افزود: «‌سیاست خارجی جمهوری اسلامی بدون درک این اصل استقلال‌طلبی، کرامت‌محوری و عزت‌خواهی قابل فهم نیست.»
وزیر امور خارجه در ادامه به موضوع برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران پرداخت و گفت: «کسی حق ندارد به ایران بگوید چه چیزی داشته باشی یا نداشته باشی. اگر نگرانی وجود دارد، آماده‌ایم ابهام‌زدایی کنیم و اعتمادسازی نماییم، اما حق ما باید محترم شمرده شود.» عراقچی تأکید کرد: «رمز قدرت جمهوری اسلامی در «قدرت نه گفتن» به زورگویی‌ها و سلطه‌طلبی‌هاست. این همان چیزی است که در قانون اساسی آمده و مردم ایران پس از سده‌ها، با انقلاب به آن دست یافتند.» وی با اشاره به جنگ دوازده‌روزه، گفت: «اگر در آن مقطع تسلیم می‌شدیم، نقطه ننگی در تاریخ ایران ثبت می‌شد؛ اما ایستادگی مردم این پیام را به جهان رساند که ایران تسلیم نمی‌شود.»
در پایان، عراقچی خاطرنشان کرد: «ما اهل دیپلماسی هستیم و اهل جنگ نیز هستیم؛ نه به معنای‌ طلب جنگ، بلکه آماده دفاع تا کسی جرأت تعرض نکند.»
 
چاره‌ای جز قوی شدن نداریم
وزیر امور خارجه همچنین در پنل تخصصی کنگره ملی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، در پاسخ به پرسشی درباره چشم‌انداز کشور در درگیری‌های نظام بین‌الملل و راه عبور از این بزنگاه، گفت: «ما با پدیده‌ای جدید مواجه هستیم که اصول و قواعد حقوق بین‌الملل را دگرگون کرده است؛ نظریه «صلح از طریق زور» که رئیس‌جمهوری آمریکا از ابتدای کار خود مطرح کرد. این رویکرد به معنای صلحی است که تنها خواسته‌های قدرت زورگو را تأمین می‌کند، نه اینکه صلح عادلانه برای کشورها به ارمغان بیاورد.»
وی افزود: «نزدیک به هشتاد سال، تلاش جهانی برای ساختن نظم مبتنی بر هنجارهای بین‌المللی بوده، اما اکنون قدرتی همه چیز را به زور تقلیل داده و حتی پوشش ظاهری حقوق بین‌الملل را کنار گذاشته است. این وضعیت بازگشت به «قانون جنگل» است؛ جایی که قوی‌ها اراده خود را تحمیل می‌کنند و ضعیف‌ها پایمال می‌شوند. بنابراین چاره‌ای جز قوی شدن وجود ندارد و رمز قوی شدن، «قدرت مقاومت» است.»
عراقچی تأکید کرد: «ترسیدن در این شرایط سمی مهلک است؛ اگر یک قدم عقب‌نشینی کنیم، این عقب‌نشینی پایانی نخواهد داشت. بزرگ‌ترین وظیفه امروز ما «ایستادگی» است؛ ایستادگی نیروهای مسلح، دولت، اقتصاد و دیپلماسی برای حفظ پرچم جمهوری اسلامی، دفاع از مواضع کشور و حقوق ملت.»
در بخش دیگری از سخنان، عراقچی در پاسخ به این پرسش که علت دشمنی افراطی آمریکا با ایران چیست، گفت: «سؤال اصلی این است که چرا آمریکا این‌قدر با ما دشمنی می‌کند؟ در موضوع هسته‌ای، ما دو سال و نیم مذاکرات مستقیم انجام دادیم، برجام را امضا و اجرا کردیم، اما آمریکا خارج شد. امسال هم در میانه مذاکرات به ما حمله کردند. آیا تقصیر ما بود؟ علت اصلی این است که آمریکا نمی‌تواند تحمل کند کشوری در برابر او بایستد و از حق خود دفاع کند.» وی افزود: «در یک سال گذشته فشار حداکثری، تحریم‌ها، جنگ‌ها و حتی عملیات‌های شبه‌کودتایی از بیرون هدایت‌شده را تجربه کردیم، اما آنها شکست خوردند و دوباره به میز مذاکره بازگشتند؛ هرچند نتیجه مذاکرات هنوز روشن نیست.» عراقچی تصریح کرد: «به آمریکا اعتماد نداریم و احتمال فریبکاری وجود دارد؛ هر دستگاهی باید وظایف خود را مستقل از مذاکرات پیش ببرد و کشور بدون اتکا به توافقات اداره شود که می‌شود.» در پایان، وزیر امور خارجه بر لزوم اجماع ملی تأکید کرد و گفت: «سیاست خارجی موفق، نیازمند صدای واحد ملی است. صداهای متعارض از داخل به سیاست خارجی کمک نمی‌کند.»

ایده درست صدور انقلاب 
با روش غلط انجام شد
در ادامه پنل وزرای خارجه، کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی و وزیر خارجه اسبق کشورمان، بر ضرورت تئوریزه کردن آرمان‌های انقلاب اسلامی بویژه استقلال تأکید کرد. خرازی توجه به همسایگان را یکی از مهم‌ترین اولویت‌های سیاست خارجی عنوان و تصریح کرد: «در گذشته اشتباهات زیادی در رابطه با همسایگان رخ داده است. صدور ارزش‌های انقلاب نباید با روش‌های نادرست و تحمیلی انجام می‌شد، بلکه باید آرمان‌ها و برجستگی‌های انقلاب در دل ملت‌های همسایه نفوذ می‌کرد و آنان را به مدافعان واقعی این ارزش‌ها تبدیل می‌کرد. حفظ استقلال در برابر زورگویی قدرت‌های بزرگ نیز به گفته خرازی، اولویت دیگری است که جمهوری اسلامی از روز اول بر آن ایستاده است.» خرازی در پایان با استناد به آیه شریفه «اَشِدّاءُ عَلَی الْکفّارِ رُحَماءُ بَینَهُم» گفت: «با همسایگان باید با رحمت و مدارا رفتار کرد و با دشمنانی که استقلال و عزت ما را تهدید می‌کنند، متناسب با شدت اقداماتشان ایستاد. ما از ابتدا دنبال دشمنی نبودیم، اما وقتی طرف مقابل دشمنی کرد، باید پاسخ متناسب داد، همان پاسخی که در جنگ دوازده‌روزه با ایستادگی و پیروزی همراه شد.»

وضعیت دیپلماسی در قانون اساسی
پس از خرازی، علی‌اکبر صالحی، وزیر خارجه پیشین و رئیس کنونی بنیاد ایران‌شناسی، در سخنانی بزرگ‌ترین چالش حکمرانی کشور را «تعیین تکلیف روابط بین‌الملل» دانست. صالحی قانون اساسی را سندی پیشرو خواند، اما تأکید کرد که در پیاده‌سازی برخی اصول آن بویژه اصول مرتبط با حکمرانی و روابط بین‌الملل مانند اصل ۱۱ و اصل ۱۵۴ آن‌گونه که شایسته بوده عمل نکرده‌ایم. این اصول در سطح آرمانی توجه به «ملت‌ها» را درست مطرح می‌کنند، اما ورود آن‌ به متن قانون اساسی گاهی برداشت‌هایی ایجاد کرده که روابط خارجی را از مسیر دولت‌محور خارج می‌کند. موضوعی که در گفت‌وگوهای دیپلماتیک به عنوان ایراد به ما یادآوری شده و باید با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد تا از آشفتگی در سیاست خارجی کاسته شود.
 سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه نیز با طرح مسائل کلان سیاست خارجی – از روابط منطقه‌ای در خلیج فارس، آسیای مرکزی و قفقاز گرفته تا روابط با قدرت‌های بزرگ و پرونده‌های هسته‌ای و حقوق بشری – بر ضرورت اولویت‌بندی هوشمندانه و تدوین فرمولی منسجم برای مدیریت روابط خارجی تأکید کرد.

بین‌المللی کردن اقتصاد امنیت‌زا ست
در بخش دیگری از این رویداد، محمدحسین عادلی، سفیر اسبق ایران در انگلیس و رئیس پیشین بانک مرکزی، در نشست تخصصی «چشم‌انداز دیپلماسی اقتصادی» بر ضرورت بین‌المللی‌سازی اقتصاد کشور تأکید کرد. او گفت اقتصاد ایران برای بالندگی نیازمند حرکت آرام به سمت جذب فناوری خارجی و سرمایه‌گذاری است. عادلی قدرت اقتصادی را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت در روابط بین‌الملل دانست و تأکید کرد بدون بین‌المللی کردن اقتصاد و حضور در زنجیره ارزش جهانی، عبور از چالش‌ها ممکن نیست. وی پیشنهاد داد به سمت همکاری‌های چندجانبه و اتحادیه‌های اقتصادی سه‌جانبه حرکت کنیم تا وابستگی متقابل ایجاد و امنیت اقتصادی تقویت شود.

برش

موشک هیچ وقت موضوع مذاکره نبوده است

عراقچی در نشست خبری که در حاشیه کنگره ملی سیاست خارجی برگزار شد در پاسخ به سؤال خبرنگاران در خصوص مذاکرات گفت: «مذاکرات صرفاً در موضوع هسته‌ای انجام شد و اگر قرار باشد در آینده ادامه یابد، باز هم به همین شکل خواهد بود. رویکرد کلی هر دو کشور در پایان مذاکرات جمعه، ادامه مذاکرات بود. جلسه اول، به اعتقاد من، بیش از هر چیز جنبه آزمایشی و ارزیابی داشت.»
وزیر امور خارجه افزود: «موانع واقعی، مسائل محتوایی هستند، مانند زیاده‌خواهی‌ها، ادعاهای غیرمنطقی و خواسته‌های غیرواقعی؛ اما یک‌سری اقدامات اعتمادساز در برنامه هسته‌ای از سوی ما امکان‌پذیر است و در مقابل، رفع تحریم‌ها باید صورت بگیرد.»
عراقچی یکی از تفاوت‌های جدی و مهم مذاکرات این دوره نسبت به مذاکرات سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵ را حضور جدی کشورهای منطقه عنوان کرد و گفت: «تأکید می‌کنم که منظور از حضور جدی، دخالت یا حضور مستقیم در مذاکرات نیست، بلکه به معنای رایزنی‌های مستمر با کشورهای منطقه است. با اینکه همزمان، مشورت‌های خود را با چین و روسیه نیز ادامه می‌دهیم.» وزیر امور خارجه در پاسخ به این سؤال که آیا آمریکا از شروط موشکی و منطقه‌ای در مذاکرات کوتاه آمده است، گفت: «موضوع موشکی و مسائل منطقه‌ای هیچ‌گاه در دستور کار مذاکرات نبوده است یعنی وارد نبوده که حالا خارج شده باشد.»
وی در پایان گفت: «حضور فرمانده سنتکام هیچ تغییری در اصل قضیه ایجاد نمی‌کند. ما قاطعانه اعلام کردیم که حضور یک نظامی را در روند مذاکرات نمی‌پذیریم.»