جدایی سودان از مصر

با وجود آنکه نیروهای مصری در بازپس‌گیری سودان مشارکت کرده و خزانه‌داری مصر بیش از نیمی از هزینه‌های کمپین کیچنر را تأمین کرده بود، بریتانیا عملاً سودان را از مصر جدا و آن را تحت مدیریت یک فرماندار کل بریتانیایی قرار داد. لرد سالزبری، نخست‌وزیر بریتانیا، به کرومر اعلام کرد که بریتانیا قصد دارد «صدای غالب» در تمام امور مربوط به سودان داشته باشد و از دولت مصر انتظار دارد هرگونه مشاوره یا دستورالعملی که از لندن در این زمینه دریافت می‌شود، به دقت اجرا شود. این اقدام بریتانیا موجی از خشم عمومی را در مصر برانگیخت و بازپس‌گیری نقش مصر در سودان تا سال ۱۹۵۵، زمانی که مردم سودان با رأی خود به استقلال دست یافتند و به جای پیوستن به مصر، کشوری مستقل شدند، یکی از محورهای اصلی برنامه ملی‌گرایان باقی ماند.رسانه‌های دوره‌ای در مصر، مهم‌ترین ابزار بیان افکار عمومی به شمار می‌رفتند. شاید به ظاهر این امر پارادوکس‌آمیز به نظر برسد، اما روزنامه‌نگاری در دوران اشغال بریتانیا رشد چشمگیری یافت و به تدریج جایگاه مهمی در زندگی سیاسی و فرهنگی کشور پیدا کرد. بسیاری از مجلات برجسته این دوره، از روزنامه‌های روزانه‌ای مانند المقطم و الأهرام تا مجله ماهانه الهلال، توسط مهاجران سوری-مسیحی بنیان نهاده شده بودند که برای فرار از سلطنت سخت‌گیرانه سلطان عبد الحمید دوم به مصر آمده بودند. با این حال، همه این رسانه‌ها یک موضوع مشترک داشتند: پرداختن به روابط مصر با بریتانیا و اثرات آن بر جامعه و سیاست.مطبوعات مصر تنها وسیله‌ای برای بیان نظرات سیاسی نبودند؛ آنها میدان گسترش ایده‌های فرهنگی و اجتماعی نیز بودند. اصلاح‌طلبان اسلامی و سکولارهای مسیحی، حامیان دموکراسی پارلمانی و طرفداران خودکامگی خدیو، مدافعان روش‌های آموزشی سوئیسی و مروجین اصلاحات الأزهر، همگی توانستند دیدگاه‌های خود را در این مطبوعات پرجنب‌وجوش بیان کنند. مصر تحصیل‌کرده، صدای خود را یافته بود – یا شاید صداهای متعدد خود را – و پژواک این افکار در سراسر چشم‌انداز سیاسی کشور طنین‌انداز شد.از میان روزنامه‌های برجسته آن دوره، اللواء (المعیار) که در سال ۱۹۰۰ تأسیس شد، بی‌شک نماینده‌ای برجسته از جریان فزاینده اعتراضات مصری‌ها به شمار می‌رفت. این روزنامه توسط مصطفی کمال (۱۸۷۴–۱۹۰۸) منتشر می‌شد؛ فردی که مسیر تحرک اجتماعی او نشان‌دهنده سرنوشت بسیاری از مصری‌های بلندپرواز نسل خود بود. کمال در سال ۱۸۸۹ در مدرسه حقوق قاهره ثبت‌نام کرد و مدرک حقوق خود را از دانشگاه تولوز فرانسه دریافت نمود. کمال که روزنامه‌نگاری سیاسی، ماهر و سخنرانی جذاب بود، با درخواست صریح خود برای پایان فوری اشغال بریتانیا به محبوبیتی ویژه دست یافت. زمانی که کرومر و برخی از اعضای طبقه زمین‌داران مصری با استدلال‌هایشان درباره رونقی که اداره بریتانیا برای مصر به ارمغان آورده بود به او پاسخ دادند، کمال با جمله‌ای قاطعانه جواب داد: «زنجیرهای بردگی هنوز هم زنجیرند، خواه از طلا ساخته شده باشند یا از آهن.»
صفحات
آرشیو تاریخی
شماره هشت هزار و نهصد و پنجاه و یک
 - شماره هشت هزار و نهصد و پنجاه و یک - ۱۳ بهمن ۱۴۰۴