بازار سهام بدون خریدار باقی ماند
چهره متفاوت بورس با فروشهای هیجانی
حبیب آرین
گروه بورس
بازار سهام ایران در یکی از منفیترین روزهای خود، با موجی از فروشهای هیجانی و سقوط شاخصها روبهرو شد. آمارهای استخراج شده از معاملات روز گذشته نشان میدهد که بازار نه تنها با یک اصلاح قیمت ساده، بلکه با یک عقبنشینی سراسری روبهرو شده است؛ جایی که ۹۳ درصد از نمادهای بازار در محدوده منفی معامله و صفهای فروش به شدت سنگین شدند. برخلاف افتهای پیشین که خریدارهای بالقوهای در بورس تهران کمین میکردند و ارزش معاملات را بالا نگه میداشتند، در معاملات دیروز، عمده سفارشهای فروش پشت صف بدون خریدار باقی ماند. در حالی که ارزش معاملات با افت معنادار به عدد ۱۲ هزار میلیارد تومان رسیده بود که بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان ارزش صفهای فروش باقی ماندند.
همنوایی شاخص کل و هموزن
بررسی تابلوهای معاملاتی حکایت از ریزش شاخص کل بورس دارد. شاخص کل با کاهش ۱۰۸,۳۳۷ واحدی، افتی ۲.۴۵ درصدی را تجربه کرد و در کانال ۴ میلیون و ۳۲۴ هزار واحد ایستاد. این ریزش سنگین در حالی رخ داد که شاخص هموزن نیز با از دست دادن بیش از ۲۵ هزار واحد، افتی ۲.۲۷ درصدی را ثبت کرد. همگرایی ریزش در شاخص کل و هموزن نشاندهنده این واقعیت است که برخلاف معاملات شنبه، فشار فروش تنها محدود به بزرگان بازار نبوده و شرکتهای کوچک و متوسط نیز از این طوفان در امان نماندهاند.
خروج پول از سهام پرریسک
به سمت ابزارهای کم ریسک
بررسی وضعیت ورود و خروج پول هوشمند نشان میدهد بازار سهام شاهد خروج ۴۹۶۹ میلیارد تومان پول حقیقی بود. این در حالی است که صندوقهای درآمد ثابت با جذب ۱۴۵۸ میلیارد تومان پول جدید، نشان دادند که سهامداران در حال انتقال داراییهای خود از سهام پرریسک به سمت ابزارهای کمریسک هستند. البته نکته جالب توجه خروج ۵۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از صندوقهای طلا بود. اتفاقی که نشان میدهد سرمایهگذاران به نقدشوندگی دارایی خود وزن بالایی میدهند. در دوران پس از جنگ ۱۲ روزه، تنها صندوقهایی که متوقف نشدند و سرمایهگذاران میتوانستند به دارایی خود دسترسی داشته باشند، صندوقهای درآمد ثابت بودند. بنابراین، رفتار فعلی را لزوماً یک اقدام سرمایهگذاری با داشتن چشمانداز بلندمدت نمیتوان در نظر گرفت، بلکه سرمایهگذاران بورسی با یک اقدام تاکتیکی، پولشان را به صورت شبهنقد در پارکینگ بازار سرمایه نگهداری میکنند. بخشی از پولها نیز به طور کلی از بازار سرمایه خارج شده و روانه سایر بازارها شده است.
کالبدشکافی معاملات
جولان فروشندگان در صفهای سنگین
نگاهی به ارزش معاملات خرد نشان میدهد که مجموع ارزش معاملات بازار (شامل سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی) به حدود 12 همت رسیده است. اما نکته مهم در بخش «ارزش سفارشهای خرید و فروش» نهفته است. در حالی که ارزش صفهای خرید تنها 1297 میلیارد تومان بود، ارزش صفهای فروش به عدد بزرگ بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان رسید. به عبارت دیگر، قدرت فروشندگان چندین برابر خریداران در صفهای فروش بوده است.
نقشه بازار؛ قرمزترین روز سال
توزیع نمادها در گروههای قیمتی، وضعیت نزولی بازار را بهتر نشان میدهد. بیش از ۷۰۱ نماد در محدوده منفی ۲ تا منفی ۳ درصد معامله شدند. در مجموع، ۹۳ درصد بازار در وضعیت منفی قرار داشت و تنها بخش کوچکی از نمادها (حدود ۳ درصد) توانستند در محدوده مثبت ۵ درصد نوسان کنند. این میزان از همبستگی منفی در بازار، معمولاً می تواند ناشی از عوامل غیراقتصادی یا شوکهای ناگهانی باشد که نقدشوندگی بازار را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.
رفتار حقوقیها؛ حمایت یا تماشا؟
در جریان معاملات امروز، حقیقیها فروشنده خالص بودند. ارزش فروش حقیقیها به 1453 میلیارد تومان رسید (حدود ۴۴ درصد از کل فروشها)، در حالی که حقوقیها با خرید 1995 میلیارد تومانی سعی کردند بخشی از فشار فروش را جذب کنند. با این حال، سرانه فروش بسیار بالای کدها نشان میدهد که حتی حمایتهای حقوقی نیز نتوانسته است ترمز ریزش بازار را بکشد.
۴۹۱ نماد در بنبست نقدشوندگی
نمودار خروج پول نشان میدهد که فشار اصلی فروش در ساعت ۱۰:۳۰ صبح به اوج خود رسیده و پس از آن، بازار عملاً در یک «کما» فرو رفت؛ جایی که فروشندگان با هر قیمتی حاضر به خروج بودند و خریداران به طور کامل عقبنشینی کردند. در نقطه مقابل، صندوقهای درآمد ثابت مسیری کاملاً معکوس را طی کردند. نمودار ورود پول به این صندوقها نشان میدهد که از ساعت ۱۰ صبح، بیش از ۶۸۶ میلیارد تومان نقدینگیِ گریزان از ریسک، به این پناهگاههای امن سرازیر شده است. این جابهجایی تراز پول، بزرگترین سیگنال «بیاعتمادی» به بازدهی سهام در کوتاه مدت است.نمودار تعداد صفهای خرید و فروش، تصویری عریان از بنبست معاملاتی امروز ارائه میدهد. در حالی که تعداد صفهای خرید در پایان بازار به سختی به عدد ۳۰ میرسید، ۴۹۱ نماد در صفهای فروش سنگین قفل شدند. این به معنای آن است که بخش بزرگی از بازار عملاً امکان خروج از دارایی خود را نداشتند.
اهرمیها در بنبست
وقتی ریسکپذیرها عقب نشستند
در حالی که بازار سهام زیر فشار سنگین فروش قرار داشت، وضعیت در «صندوقهای اهرمی» که به عنوان دماسنج ریسکپذیری معاملهگران شناخته میشوند، به مراتب نگرانکنندهتر گزارش شد. طبق آمارهای استخراج شده، امروز ۱۰۰ درصد نمادهای این گروه در محدوده منفی معامله شدند و اکثر آنها در محدوده ۴ درصد منفی قفل صف فروش شدند.
برخلاف جریان کلی بازار، در صندوقهای اهرمی شاهد ورود ۱.۲ میلیارد تومان پول حقیقی بودیم. اما این عدد در مقابل حجم معاملات این گروه بسیار ناچیز است. در واقع، نمودار لحظهای ورود پول نشان میدهد که پس از یک جهش کوچک در ابتدای بازار، جریان ورود پول به شدت کاهش پیدا کرده و در یک خط صاف باقی مانده است؛ موضوعی که نشان میدهد نوسانگیران جسور نیز پس از مواجهه با دیوار سخت عرضه، از ادامه خرید دست کشیدهاند و صفهای فروش به شدت در این صندوقها بالا رفت.
بازی پیچیده در صندوقهای طلا
ارزش معاملات گروه صندوقهای طلا به نزدیک ۱۳ هزار میلیارد تومان رسید. این حجم از گردش مالی نشاندهنده آن است که بخشی از نقدینگی با وجود احتیاط در بازار سهام، همچنان در بدنه بازار سرمایه (در قالب صندوقهای مبتنی بر کالا) در جریان است.
معمای خروج پول از طلا
سودگیری یا هراس؟
نکته بسیار جالب و تحلیلبرانگیز در دادههای امروز، تراز ورود و خروج پول حقیقی در این گروه است. با وجود سبزپوشی اکثر نمادهای طلا، شاهد خروج یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان پول حقیقی از این صندوقها بودیم.
این اتفاق که در نگاه اول متناقض به نظر میرسد، دو پیام مهم دارد: نخست اینکه بخشی از سهامداران که در روزهای گذشته وارد طلا شده بودند، امروز را فرصت مناسبی برای نقد کردن سود خود دیدند. دوم اینکه سنگینی صفهای فروش در بازار سهام به قدری بوده که برخی معاملهگران برای تأمین نقدینگی و حفظ حاشیه سود خود در سایر نمادها، مجبور به فروش داراییهای طلایی خود شدهاند. همچنین، نگرانی از متوقف شدن نمادهای حوزه طلا به این روند دامن زده بود.
برش
هیجان بزرگ در سهام؛ کمواکنشی در دلار؟
بازار سهام در روز ۵ بهمن، یکی از سختترین آزمونهای خود را پشت سر گذاشت. شکسته شدن حمایتهای تکنیکالی و خروج سنگین پول، نشاندهنده غلبه هیجان بر منطق تحلیلی است. با توجه به سنگینی صفهای فروش و نسبت ضعیف قدرت خریدار، به نظر میرسد بازار در روزهای آتی نیز با فشار عرضه روبهرو باشد، مگر آنکه محرکهای بنیادی قوی یا حمایتهای دولتی بتواند اعتماد از دست رفته سهامداران را بازگرداند. ترکیبی از هیجان و نااطمینانی فضای بازارها را غیرقابل تحلیل کرده است. به طوری که همزمان با ریزش سنگین بورس تهران، فضای بازار ارز و سکه از نظر نوسان قیمتی چندان شدید نیست. برخی این واکنش متفاوت را نشان از برداشت اشتباه یکی از این دو بازار میدانند. اما نگاهی عمیقتر نشان میدهد وقتی نااطمینانی بالا میرود، داراییهای ریسکی و به طور خاص سهام مستقل از واقعیت دچار التهاب میشوند. روندی که حتی در بورسهای جهانی نیز به وفور دیده میشود. در مقابل، بازارهایی مانند دلار که علاوه بر سرمایهگذاران با فعالان دیگری نیز مواجهند ممکن است از سمت تقاضای تجاری با کاهش مواجه شوند. بنابراین، بخش سرمایهگذاران اشتیاق خرید دارند، اما تجار کمتر تمایل به فعالیت پیدا میکنند و همین کمنوسانی را در این بازارها رقم میزند.
