پوشش ورزشی آیینهای از هویت ملی
دکتر حسین زارعیان
دانشیار دانشگاه خوارزمی
در پهنه رقابتهای بینالمللی، ورزشکاران فقط نمایندگان قدرت بدنی و مهارتهای فنی نیستند؛ آنان سفیران فرهنگی و دیپلماتهای نمادینی هستند که پیام ملت خود را بر دوش میکشند. مراسم رژه افتتاحیه المپیک، تنها آغاز یک مسابقه نیست؛ صحنهای است که در آن هویت، تاریخ و غرور ملی در قالب پوشش ورزشکاران به نمایش درمیآید. در این لحظات، لباس فراتر از یک پوشش ساده، به پرچمی متحرک بدل میشود که ارزشهای یک تمدن را به جهانیان معرفی میکند. اهمیت پوشش ورزشکاران در چنین مراسم جهانی، از جنبههای نمادین، فرهنگی و سیاسی برخوردار است. لباس کاروان هر کشور، اولین تصویری است که میلیاردها بیننده از آن ملت در ذهن میسپارند. این پوشش باید بتواند اصالت فرهنگی، هنر ملی و روح جمعی یک ملت را در قالب طراحی، رنگ و نشانها بازتاب دهد. برای کشوری مانند ایران با تاریخ کهن، تنوع فرهنگی غنی و هنرهای سنتی بینظیر، لباس ورزشکاران میتواند جلوهای از این گنجینه باشد؛ از نقوش اسلیمی و خوشنویسی تا رنگهای سرزنده و نمادهای برخاسته از طبیعت و اسطورهها.
اما پرسش چالشبرانگیز اینجاست؛ چرا کاروان ایران در دهههای اخیر نتوانسته در این عرصه نمادین، تصویری یکپارچه، باشکوه و مبتنی بر هویت ملی ارائه دهد؟ چرا گاه شاهد حاشیهسازیهایی حول طراحی، کیفیت یا نمادگرایی این لباسها بودهایم؟
رویکرد تاریخی به این موضوع نشان میدهد که طراحی پوشش کاروان ایران، اغلب فاقد یک استراتژی منسجم و مشورت با کارشناسان حوزههای طراحی لباس، هنرهای سنتی و نمادشناسی ملی بوده است. گاه انتخاب رنگها فاقد انسجام با پرچم ملی بوده، گاه طرحها به جای الهام از گنجینههای ایرانی، تقلیدی از مدلهای جهانی بدون هویت شده و گاه کیفیت دوخت و مواد به گونهای بوده که شأن ورزشکاران و ملت ایران را در سطح بینالمللی زیر سؤال برده است. این کاستیها نهتنها فرصت معرفی درست فرهنگ ایران را از بین برده، بلکه گاه به عاملی برای ایجاد تنش و بحثهای داخلی تبدیل شده است. برای خروج از این چرخه، نیازمند نگاهی دیپلماتیک و حرفهای به پوشش ورزشکاران هستیم. طراحی لباس کاروان باید حاصل همکاری متخصصان طراحی مد، هنرمندان سنتی، تاریخدانان و حتی خود ورزشکاران باشد. این لباس باید با احترام به معیارهای جهانی پوشش ورزشی، هویت ایرانی را با ظرافت و زیبایی به نمایش گذارد. همچنین انتخاب این پوشش باید شفاف و بر اساس رقابتهای طراحی ملی انجام شود تا بهترین ایدهها در اختیار کاروان قرار گیرد.
ورزشکار ایرانی، وقتی در رژه المپیک قدم میگذارد، پشت سرش تاریخ هزاران ساله و فرهنگ غنی ایران ایستاده است. لباس او باید بتواند این تاریخ و فرهنگ را با عزت و زیبایی به دنیا معرفی کند. بیاییم اینبار، پیش از آنکه ورزشکارانمان در عرصه ورزش بدرخشند، در عرصه نمادها و دیپلماسی فرهنگی نیز سربلند باشند. پوشش کاروان ایران باید همچون دیپلماسی هوشمندانه عمل کند؛ نهتنها نماینده ورزش، بلکه نماد ظرفیتهای هنری، تاریخی و انعطافپذیری فرهنگی ایران در عصر مدرن باشد. با این نگاه، ورزشکاران ما نه فقط با مدال که با تصویری بهیادماندنی از ایران در تاریخ المپیک ثبت خواهند شد.
