نشست ۲۰۲۶ داووس تحت تأثیر نطق ضد اروپایی ترامپ و اظهارات نخست وزیر کانادا علیه نظم جهانی قرار گرفت
کیفرخواست ضد غربی در سوئیس
نشست امسال مجمع جهانی اقتصاد موسوم به داووس شاید ویژهترین آن از زمان تأسیس خود بود؛ نه فقط به خاطر حضور دونالد ترامپ- که از زمان بیل کلینتون اولین رئیس جمهوری ایالات متحده بود که در داووس شرکت کرد- بلکه به خاطر نطق خاص نخستوزیر کانادا که پایههای نظم کنونی و لیبرال جهان را به چالش کشید. شکوائیهای که مارک کارنی بیان کرد تماماً چیزی است که از سوی کارشناسان روابط بینالملل مبنی بر بازگشت وضع طبیعی (قانون جنگل) به سیاست بینالملل و تشدید منطق آنارشیک (فقدان نظم مرکزی در جهان) در روابط بینالملل دوران حاضر است. پس از نطق کارنی در روز سهشنبه، این نوبت ترامپ بود که در قلب قاره سبز، بار دیگر اروپای مغرور را با زبان تحقیر بخواند. از عزمش برای فتح گرینلند بگوید، اتحاد فراآتلانتیکی را زیرورو کرده و دوباره امانوئل مکرون را مسخره کند.
ترامپ به ناتو حمله کرد، مکرون را مسخره و نیات خود در مورد گرینلند را تکرار کرد. این خلاصهای از نطق طولانی رئیسجمهوری آمریکا در مجمع اقتصادی داووس در سوئیس بود. دونالد ترامپ در جریان سخنان خود اظهار کرد که گرینلند «در واقع بخشی از آمریکای شمالی» است و بنابراین «از منافع اصلی امنیت ملی ایالات متحده آمریکا» محسوب میشود و افزود که «به دنبال مذاکرات فوری» برای بحث در مورد این خرید است. او گفت که برای الحاق این سرزمین از زور استفاده نخواهد کرد. سخنان ترامپ در این گردهمایی سالانه در حالی ایراد شد که رهبران اروپایی تلاش میکنند تنشها با ایالات متحده بر سر طرح ترامپ برای خرید گرینلند را کاهش دهند. ترامپ - اولین رئیسجمهوری آمریکا از زمان بیل کلینتون که در داووس شرکت کرد- در جمع نخبگان اقتصادی جهان در مجمع جهانی اقتصاد گفت: «ما برای حفاظت از جهان یک تکه یخ میخواهیم و آنها آن را نمیدهند. ما هرگز چیز دیگری نخواستهایم. آنها حق انتخاب دارند. میتوانید بله بگویید و ما بسیار سپاسگزار خواهیم بود. یا میتوانید نه بگویید و ما آن را به خاطر خواهیم سپرد.»
ترامپ کاملاً روشن کرد که از علاقه فوری خود برای تصرف گرینلند عقبنشینی نمیکند؛ آرزویی که رهبران اروپایی را شوکه کرده و گفتهاند که این اقدام او یادآور امپراطوریسازی قرن نوزدهم است که ایالات متحده بخش عمدهای از قرن بیستم را صرف مبارزه با آن کرد.
رئیسجمهوری آمریکا در این بخش درباره گرینلند و با کنایه به کشورگشایی اروپاییها گفت: «همانطور که در طول تاریخ خود بسیاری از سرزمینها را به دست آوردهایم-همانطور که بسیاری از کشورهای اروپایی نیز این کار را کردهاند-هیچ اشکالی در این موضوع وجود ندارد. این تهدیدی برای ناتو نخواهد بود. اروپا در حال نابود کردن خود است.» ترامپ گفت که ناتو با ایالات متحده بسیار ناعادلانه رفتار میکند. او با ادعای اینکه بیش از هر رئیسجمهوری دیگری برای ناتو کار کرده است و به عنوان مثال به کمکهای نظامی ایالات متحده به اوکراین اشاره کرد، گفت: «ما چیزهای زیادی میدهیم و در عوض چیزهای کمی دریافت میکنیم.»
رئیسجمهوری آمریکا همچنین به حمایتهای کشورش از اروپا در جنگ جهانی دوم اشاره کرده و خطاب به آنها گفت اگر ایالات متحده نبود همه شما در حال حاضر آلمانی یا اندکی ژاپنی صحبت میکردید.
ترامپ سپس در ادامه سخنرانی جنجالی خود در داووس، عینک آفتابی خلبانی امانوئل مکرون را مسخره کرد و گفت: «چه اتفاقی افتاده؟»
رئیسجمهوری فرانسه به خاطر زدن عینک خلبانی در سخنرانی خود در مجمع جهانی اقتصاد توجهها را به خود جلب کرد. او توضیح نداد که چرا در طول سخنرانیاش عینک زده است. بعداً، دفتر او اعلام کرد که انتخاب عینک آفتابی در طول سخنرانی او که در فضای بسته انجام شد، برای محافظت از چشمانش به دلیل پارگی رگ خونی بوده است.
در رسانههای اجتماعی، عینک آفتابی مکرون به عنوان یک بیانیه سیاسی تلقی شد که در مواجهه با تهدیدهای آقای ترامپ مبنی بر اعمال تعرفه بر شراب فرانسوی و الحاق گرینلند، تصویری سرسختانه از خود به نمایش میگذاشت. برخی افراد، مکرون عینکی را به خلبان نیروی دریایی با بازی تام کروز در فیلم «تاپ گان» تشبیه کردند.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در داووس سوئیس سخنرانی قاطعی ایراد کرد که باعث شد رهبران سیاسی و شرکتهای جهانی حاضر در سالن از جای خود برخیزند و به طرز کمسابقهای وی را ایستاده تشویق کنند.
او پایان دوران هژمونی ایالات متحده را توصیف کرد و مرحله فعلی را «گسست» نامید. او هرگز نامی از ترامپ نبرد، اما اشارهاش واضح بود. این سخنرانی در حالی ایراد شد که ترامپ تهدیدهای خود مبنی بر جدا کردن گرینلند از دانمارک را دوچندان کرد و گفت که به عنوان مجازاتی برای حمایت قدرتهای اروپایی از حاکمیت گرینلند، تعرفههای جدیدی را بر آنها اعمال خواهد کرد.
کارنی گفت: «هر روز به ما یادآوری میشود که در عصر رقابت قدرتهای بزرگ زندگی میکنیم. اینکه نظم مبتنی بر قانون در حال محو شدن است. اینکه قوی میتواند هر کاری که میخواهد انجام دهد و ضعیف باید هرآنچه که به او تحمیل می شود را تحمل کند.» نخستوزیر کانادا هشدار داد نظام حاکمیت جهانی تحت رهبری آمریکا در حال فروپاشی است. سخنانی که با تشویق ایستاده و نادر در سالن همراه بود. مارک کارنی اعتراف کرد «نظم بینالمللی مبتنی بر قوانین» به رهبری ایالات متحده به پایان رسیده و «باز نخواهد گشت.»
نخستوزیر کانادا گفت: «برای دههها، کشورهایی مانند کانادا از آنچه «نظم بینالمللی مبتنی بر قوانین» نامیده میشد، سود بردند»، کارنی گفت: «ما به نهادهای آن پیوستیم. اصول آن را ستودیم. از پیشبینیپذیری آن بهرهمند شدیم.» او افزود: «ما میدانستیم که این داستان... تا حدی نادرست بود.» کارنی استدلال کرد: قویترینها خود را در مواقع مقتضی معاف میکردند، قوانین تجاری به طور نامتقارن اجرا میشدند» و «قانون بینالمللی با شدت متفاوتی اعمال میشد، بسته به هویت متهم یا قربانی.»
او ادامه داد: «ما در آیینها شرکت کردیم و عمدتاً از اشاره به شکاف میان گفتار و واقعیت اجتناب کردیم.»
کارنی اظهار کرد: این «داستان خوشایند» دیگر کار نمیکند، جهان جدید جایی است که یکپارچگی اقتصادی و زیرساختهای مالی به طور آشکار توسط هژمونها -اشاره به ایالات متحده- به عنوان «سلاح» برای «اجبار اقتصادی» استفاده میشوند.
نخستوزیر کانادا اینگونه وابستگی به توافقهای دوجانبه با قدرتهای غالب را رد کرد: «وقتی تنها به صورت دوجانبه با یک هژمون مذاکره میکنیم، از موضع ضعف مذاکره میکنیم. این حاکمیت نیست. این نمایش حاکمیت است در حالی که تبعیت را میپذیریم.»
کارنی در عوض، خواستار «رئالیسم مبتنی بر ارزشها» شد و قدرتهای میانی را ترغیب کرد که با هم عمل کنند و مسیر سومی بسازند که نه «جهان قلعهها» باشد، بلکه شراکتهایی با شرکایی با استانداردهای مشترک.
نخستوزیر کانادا افزود: «نهادهای چندجانبهای که قدرتهای میانه به آن متکی بودهاند- سازمان تجارت جهانی، سازمان ملل متحد، کنفرانس تغییرات آبوهوایی، خود معماری حل مسائل جمعی-در معرض تهدید هستند. در نتیجه، بسیاری از کشورها به نتیجهگیری مشابهی میرسند که باید استقلال استراتژیک بیشتری در انرژی، غذا، مواد معدنی حیاتی، در امور مالی و زنجیرههای تأمین ایجاد کنند و این تمایل قابل درک است. کشوری که نمیتواند خود را تغذیه کند، به خود سوخت برساند، یا از خود دفاع کند، گزینههای کمی دارد. وقتی قواعد دیگر از شما محافظت نمیکنند، شما باید از خود محافظت کنید. او تصریح کرد: «اگر سر میز نباشی روی منو هستی.»

