مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در داووس خبر داد
بهزودی با عراقچی دیدار میکنم
«رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی از دیداری قریبالوقوع با سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه خبر داده است؛ دیداری که به زخمی باز در مناسبات تهران و آژانس گره خورده که در نتیجه هدف قرار گرفتن سایتهای هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه سر باز کرد و آژانس حتی حاضر نشد این اقدام را محکوم کند.
گروسی روز گذشته در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در «داووس» با ادعای اینکه بنبست کنونی با ایران نمیتواند برای همیشه ادامه پیدا کند، کوشید بازتاب دهنده فشارهای سیاسی فزاینده آژانس بر ایران و تلاش این نهاد نظارتی برای بازتعریف نقش خود پس از جنگ باشد. او با اعلام اینکه قرار است طی «چند روز یا چند هفته آینده» با وزیر امور خارجه ایران دیدار کند، مدعی شده است که بازرسان این نهاد تمامی ۱۳ تأسیسات هستهای اعلامشده ایران را که در جنگ اخیر هدف حمله قرار نگرفتهاند، بازرسی کردهاند اما سه سایت کلیدی «نطنز»، «فردو» و اصفهان که در ماه ژوئن زیر آتش حملات قرار گرفتند، همچنان خارج از دسترس بازرسان باقی ماندهاند.همین نشدنهاست که به ادعای گروسی، وضعیت را به نقطهای حساس رسانده و ادعا کرده آژانس تاکنون نتوانسته ارزیابی مستقلی از آنچه در این سایتها مبنی بر میزان خسارت، وضعیت تأسیسات و سرنوشت مواد هستهای مستقر در آنها رخ داده است، ارائه دهد.
مطالبه گزارش از قربانی
اما این مواضع، یک سوی ماجراست. «گروسی» در حالی از ایران میخواهد در گام نخست گزارشی به آژانس ارائه کند و توضیح دهد در سایتهای بمباران شده چه گذشته است که این نهاد، حتی یک بار نیز این حملات را غیرقانونی نخوانده یا محکوم نکرده است. او مدعی است ایران باید درباره سرنوشت حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد توضیح دهد؛ مادهای که به ادعای آژانس، در صورت غنیسازی بیشتر برای ساخت ۱۰ بمب هستهای کافی است. در این چهارچوب، مدیرکل آژانس هشدار داده که اگر این وضعیت ادامه یابد، ممکن است ناچار شود اعلام کند هیچ تصوری از محل نگهداری این مواد ندارد. «گروسی» ادعا میکند که در حال اعمال احتیاط دیپلماتیک است، اما همزمان یادآور میشود که ایران بهعنوان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) باید به تعهدات خود عمل کند. او حتی از احتمال اعلام عدم پایبندی ایران سخن میگوید که در گذشته بارها بهعنوان اهرم فشار سیاسی علیه تهران به کار گرفته شده است.به این ترتیب در آستانه دیداری که میتواند به یکی از حساسترین مقاطع روابط ایران و آژانس گره بخورد، مدیرکل این نهاد بینالمللی از برنامه خود برای ملاقات با عراقچی خبر داده است که محور اصلی آن حمله مستقیم ایالات متحده به سایتهای هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه و پیامدهای سیاسی و حقوقی آن است.همه اینها در حالی است که چند روز پیش از آغاز جنگ 12 روزه، شورای حکام آژانس با صدور قطعنامهای ایران را به نقض تعهداتش ذیل پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای متهم کرد؛ اقدامی که به تشدید فضای امنیتی علیه تهران دامن زد و بستر سیاسی لازم برای اقدامات بعدی را فراهم ساخت. تنها یک روز پس از صدور این قطعنامه در ۲۳ خرداد، اسرائیل حملات نظامی خود علیه ایران را آغاز کرد.
در جریان این درگیریها، سایتهای هستهای ایران نیز که تحت نظارت آژانس فعالیت میکردند و مطابق حقوق بینالملل و اصول ایمنی هستهای باید از هرگونه اقدام نظامی مصون میماندند، هدف حملات نظامی قرار گرفتند. با این حال، آژانس نه تنها این حملات را محکوم نکرد که در مواضع خود بار دیگر مسئولیت وضعیت پیشآمده را متوجه ایران دانست که نشانهای از جانبداری سیاسی و فاصله گرفتن این نهاد از نقش فنی و بیطرفانهاش تلقی شد.در واکنش به جنگ و سکوت آژانس، مجلس شورای اسلامی قانون «تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را تصویب کرد که به سرعت از سوی دولت ابلاغ شد. اگرچه در این قانون، زمانبندی و جزئیات دقیق تعلیق همکاری مشخص نشده اما تصمیمگیری درباره سطح و نحوه تعامل با آژانس به شورای عالی امنیت ملی واگذار شده است؛ موضوعی که میتواند دامنه دسترسی و نظارت بازرسان آژانس بر برنامه هستهای ایران را به طور جدی محدود کند.بنابراین دیدار اعلام شده میان گروسی و عراقچی در شرایطی انجام میشود که ایران قربانی حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز است و به نظر میرسد محور اصلی این ملاقات باید مبتنی بر مسئولیت آژانس در برابر حملات نظامی باشد؛ سکوتی که اکنون به آزمون جدی برای اعتبار و بیطرفی این نهاد بینالمللی تبدیل شده است.
