آسیبشناسی یک کنش مجازی-هنری
شبکههای اجتماعی و جهان سینمایی
جعفر گودرزی
رئیس انجمن منتقدان سینما
گسترش شبکههای اجتماعی و فضای مجازی در جامعه ما انگار بیش از آنکه به توسعه نیاز داشته باشد، به توصیه نیاز دارد. توصیه به رعایت اخلاق و انصاف و پرهیز از قضاوت و شایعهپراکنی و حاشیهسازی. میتوان مدعی شد که تقریباً هفتهای نیست که شاهد یک جنجال یا حاشیهسازیهای خبری در فضای مجازی نباشیم. مرکز ثقل این جنجالها نیز غالباً نوعی افشاگری یا رمزگشایی عمومی درباره زندگی خصوصی افرادیست که به سلبریتی معروف شدهاند.
مسأله اینجاست که اکثر اخبار مربوط به سلبریتیها و جنجالهای پیرامون آن حول سلبریتیهای سینمایی به ویژه بازیگران صورت میگیرد و گزافه نیست که بگوییم در حال حاضر آسیبها و تهدیدهای شبکههای اجتماعی (در کنار فرصتهای جدیدی که ایجاد کرده) به یک مسأله و دغدغه جدی برای سینما و سینماگران ما بدل شده و باید برای کاهش این آسیبها، چارهای اندیشید. متأسفانه برآیند اتفاقاتی که پیرامون سینماگران در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی رخ میدهد، نشان میدهد که این جنجالها به تدریج به دامن زدن و گسترش نوعی بدبینی و سوء ظن و کاهش اعتماد عمومی به سینما و سینماگران منجر خواهد شد که برخی از نشانههای آن را در واکنشهای کاربران شبکههای اجتماعی یا حرف و حدیثهایی که در افکار عمومی در این باره وجود دارد، میتوان ردیابی کرد.
فارغ از اینکه چه کنش و واکنشهایی در ارتباط با این اخبار رد و بدل میشود و بدون اینکه بخواهیم محتوای این اخبار و شایعات را تحلیل کنیم، بر این نکته باید تأکید کرد که شبکههای اجتماعی امروزه به عنوان یک مسأله و چالش جدید برای سینمای ایران باید مورد نقد و آسیبشناسی قرار بگیرد و حتی مهارتهایی مثل سواد رسانهای به همه سینماگران در حوزههای مختلف آموزش داده شود. این فقط مردم نیستند که باید در معرض توصیههای اخلاقی و رسانهای قرار بگیرند تا چگونه از شبکههای اجتماعی استفاده کنند.
کافیست در یک پژوهش سینمایی و جریانشناسانه به بررسی حاشیهسازیها و اخبار جنجالی که در فضای مجازی پیرامون سینما و بازیگران رخ داده، پرداخته شود تا متوجه شویم که حجم این اخبار زرد و گاه دردسرساز چقدر زیاد است. البته بخشی از این جنجالها و اخبار زرد به رفتارشناسی برخی از بازیگران و سینماییها هم مربوط میشود که با حاشیهسازیهای زرد به این فضای پر سوء تفاهم دامن میزنند و چه بسا چوب آن را همکاران دیگرش میخورند. واقعیت این است که برخی از سینماگران ما به ویژه بازیگران هم باید بیاموزند تا مواجهه درستی با اتفاقات فضای مجازی داشته باشند و خودشان هم با برخی حرفها و نوشتهها موجب شکلگیری بحرانهای مجازی و اجتماعی نشوند، وگرنه سینمای ایران از آسیبهای این اتفاقات لطمه خواهد خورد و اعتبار هنری و عمومیاش مخدوش میشود.
به نظر میرسد خانه سینما یا سازمان سینمایی و هر نهادی که متولی امر سینمایی است باید در یک هماندیشی به راه حلهای استراتژیکی در ارتباط با کنشهای سینماگران در شبکههای اجتماعی بپردازند یا برای کاهش آسیبها چارهاندیشی کنند. شبکههای اجتماعی اگرچه میتوانند به عنوان یک فرصت جدید برای تبیین و تبلیغ فعالیتهای سینمایی، رسانهای اثرگذار باشند در عین حال میتوانند تهدیدآمیز و آسیب زننده هم باشند. در واقع مدیریت سینمایی در شبکههای اجتماعی به عنوان یک ضرورت جدید باید مورد توجه جدی قرار بگیرد.
البته آسیبشناسی و دست یافتن به یک راه حل قابل اجرا در این باره به حضور متخصصان علوم ارتباطات و جامعهشناس و کارشناسان خبره رسانهای نیازمند است تا در همفکری و همکاری با سینماگران به راهحل اثربخشی در این زمینه دست یابند. اگر سینما به عنوان هنر در عالم نظر به مطالعات بینرشتهای نیازمند است حل مسائل و چالشهای عملی آن نیز مستلزم همکاریهای بین رشتهای است تا سینما بتواند برای حل مشکلات خود،
چارهاندیشی کند.
چه بسا نیاز است تا سازمان سینمایی واحدی را برای بررسی و حلوفصل مسائل سینمایی در شبکههای اجتماعی راهاندازی کند و با پژوهشهای کارشناسانه، آییننامهای در این مورد تدوین و تنظیم کند تا شرایط قانونی برای مدیریت سینمایی در شبکههای اجتماعی فراهم شود. اگرچه این شبکهها، رسانههای سیال و نظارت ناپذیر هستند اما میتوان دستکم از دو راه، یکی آموزش سواد رسانهای به سینماگران و دوم آییننامهای اجرایی برای مصونیت سینماگران از آسیبهای فعالیتهای مجازی، تا حدودی به الگویی قابل قبول در حوزه سینما در فضای مجازی
دست یافت.

