نمایش قدرت تولیدات ایرانی در دهمین جشنواره ملی اسباببازی
بازی، حال خوش زندگی
بچهها با چشمهایی پر از برق و هیجان میان غرفهها میچرخند. یکی دنبال عروسک دلخواهش میگردد، دیگری قفسه بازیهای فکری را با دقت زیر و رو میکند. کمی آن طرفتر، میزهای نقاشی مثل جزیرههای رنگی میان جمعیت دیده میشود، هر کدام از بچهها روی صندلیهای رنگی نشستهاند، سرشان را خم کردهاند و با جدیت کودکانهشان خطوط رنگی را روی کاغذ میکشند. بعضی با خنده نقاشیشان را به پدر و مادرشان نشان میدهند و بعضی آنقدر غرق رنگها شدهاند که انگار دنیا برایشان فقط همان صفحه سفید روبهرویشان است. غرفهدارها اکثراً جوان و پرانرژیاند و بازدیدکنندهها را به داخل غرفه دعوت میکنند تا از نزدیک با محصولاتشان آشنا شوند. یکی با هیجان درباره بازیهای فکری توضیح میدهد و دیگری آجرهای کوچک سفالی را دست بچهها میدهد تا حس واقعی ساختوساز را تجربه کنند. در غرفهای جلوتر، مادری جوان همراه کودک یکسالهاش که در کالسکه نشسته است به ماهیهای مگنتی که از دیوارهای غرفه آویزان است نگاه میکند و زیر لب میگوید:«حیف، مناسب سن بچهام نیست.» غرفهدار که متوجه حرف او شده، میگوید:«خب برای خودتان بگیرید.» زن میخندد و میگوید:«واقعاً!» و با لبخندی وارد غرفه میشود. در گوشهای دیگر چند نوجوان دور یک میز با هم بازی گروهی میکنند؛ به نوبت مهرههایشان را حرکت میدهند و هر از گاهی صدای «بردم» یا «نوبت منه» بلند میشود.
مرجان قندی
گروه گزارش
دهمین جشنواره ملی اسباببازی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با شعار «بازی، حال خوش زندگی» تا 27 دیماه در مرکز آفرینشهای کانون در خیابان حجاب تهران برگزار میشود؛ رویدادی که امسال با تمرکز بر چرخه اقتصادی اسباببازی و حمایت از تولیدات ایرانی، گسترهای از محصولات داخلی را پیش روی خانوادهها قرار داده است. در این دوره، علاوه بر عرضه اسباببازیهای ساخت ایران، برنامههایی چون نمایشگاه عروسکهای بومی و محلی، اجرای عروسک ململ و بخش ترویجی بازی و اسباببازی پیشبینی شده تا هم تولیدکنندگان دیده شوند و هم خانوادهها با ظرفیتهای صنعت بومی آشنا شوند.
بخش نمایشگاهی هر روز از ساعت 11 تا 20 و بخش ترویجی از 15 تا 20 میزبان علاقهمندان است.
کیارش، پسر۱۲ سالهای که برای خرید بازیهای جدید همراه پدرش به جشنواره اسباببازی آمده است، میگوید:«عاشق بازیهای گروهی، فکری و سرعتی هستم. بازیهایی را دوست دارم که هم فکری باشند و هم هیجان داشته باشند، مثلاً آنهایی که باید سریع تصمیم بگیرم یا با بقیه رقابت کنم.»
او میگوید:«بعضی از بازیها را با دوستانم انجام میدهم و بعضی را با خانواده. وقتی با پدرم بازی میکنم، خیلی خوش میگذرد، چون رقابت بین ما بالاست.»
پدرش وارد بحث میشود و درباره هدفشان از حضور در جشنواره ملی اسباببازی میگوید:«اینجا دستمان باز است؛ بازیهایی انتخاب میکنیم که علاوه بر سرگرمی، روی تمرکز و مهارتهای فکری پسرم تأثیر مثبت داشته باشد. این جشنواره فرصت خوبی است که بازیها را از نزدیک ببینیم و درباره آنها از غرفهدارها توضیح بگیریم. معمولاً سعی میکنم بازیهایی بخریم که هم جذاب و هم از لحاظ قیمت به صرفه باشند.»
او میگوید:«تنوع بازیهای ایرانی در سالهای اخیر بیشتر شده و گزینههای خوبی برای نوجوانها وجود دارد. قبلاً برای این سن، بازیهای مناسب کم بود، اما الان «بردگیمهای ایرانی» خیلی بهتر شدند؛ هم کیفیتشان خوب است و هم قیمتشان نسبت به خارجیها مناسبتر شده است.»
رشد کیفی بازی های ایرانی
یکی دیگر از بازدیدکنندگان این جشنواره جلوی قفسه بازیهای مگنتی دنبال بازی خاصی میگردد، او میگوید:«پسرم 15 سال دارد و کمتوان ذهنی است و همیشه با دقت و وسواس برایش اسباببازی انتخاب میکنم. بازیها به رشد مغزی پسرم بسیار کمک کرده است. این مگنتها خیلی روی تمرکزش تأثیر مثبتی داشت. امروز آمدهام برای تولد فرزند خواهرم از این بازیها بگیرم.»
او درباره مقایسه تولیدات داخلی و خارجی میگوید:«15 سال میشود که برای پسرم اسباببازیهای مختلف میگیرم و الان تقریباً با همه نوع اسباببازی آشنا هستم. سالهای قبل اغلب اسباببازیها خارجی بود و تولیدات داخلی کیفیت خوبی نداشتند. فقط یک مرکز در خیابان انقلاب بود که بازیهای فکری خوبی داشت. به همین دلیل آن زمان مجبور بودیم بیشتر اسباببازیهای خارجی را با قیمت بالا بخریم، اما امروز شرایط کاملاً تغییر کرده است؛ کیفیتها خیلی بالا رفته و در حال حاضر برخی محصولات میتوانند با برخی از نمونههای خارجی رقابت کنند. مثلاً یک مگنت 200 تکه خارجی نزدیک به سهونیم میلیون تومان است، ولی پسر من یک مدل 300 تکه ایرانی دارد که آن را با قیمت خیلی پایینتر و با کیفیت بسیار خوب خریدهام.»
کاهش وابستگی کودکان به گوشی
با بازیهای فکری
حسینی از کارکنان یک مؤسسه فرهنگی-آموزشی که محصولات متنوعی از بازیهای فکری دارند، میگوید:«این مجموعه به تولید بازیهای ایرانی میپردازد و برخی برندها به طور انحصاری با ما همکاری میکنند.» او هدف حضور این مجموعه در نمایشگاه را معرفی بازیهای فکری ایرانی به خانوادهها و تشویق آنها به استفاده از تولیدات ملی به جای نمونههای خارجی میداند و میگوید:«بازیهای عرضه شده در این مجموعه از گروه سنی شش ماهه تا 99 سال را پوشش میدهد. اغلب بازیها خانوادگی هستند، چون هدف این است که بازی فکری بهعنوان یک نیاز فرهنگی وارد سبد خانوادهها شود.»
حسینی با بیان اینکه از دغدغه خانوادهها برای انتخاب اسباببازی مناسب آشناست، میگوید:«اشتیاق کودکان به بازیهای مختلف زمانی شکوفا میشود که خانوادهها آگاهانه انتخاب کنند و بدانند هر بازی چه تأثیری بر رشد ذهنی و رفتاری فرزندشان دارد. برخی بازیها سالهاست تولید میشوند، اما طراحان فعال این عرصه سعی میکنند آنها را با ایدههای جدید، متناسب با نیازهای امروز کودکان و حتی بزرگسالان تولید کنند. دسترسی آسان کودکان به اطلاعات و سرعت بالای انتقال آن به وسیله گوشیهای همراه، باعث شده بسیاری از کودکان و نوجوانان دچار پرش افکار و کاهش تمرکز شوند. با توجه به تعطیلیها به دلیل آلودگی هوا، بسیاری از کودکان ناچارند بیشتر از گوشی و لپتاپ استفاده کنند، اما خانوادهها میتوانند با کمی وقت گذاشتن، جایگزینهای مناسبی برای آنها انتخاب کنند. ما تلاش میکنیم کودکان را به سمت بازیهایی هدایت کنیم که توجه و تمرکز آنها را تقویت میکند، اما باید در معرفی بازیها دقت کنیم؛ یعنی بازیهای معرفی شده آنقدر برایشان جذاب باشد که خودشان تمایلی به استفاده از گوشی نداشته باشند.»
او با بیان اینکه بازیهای فکری میتوانند در بسیاری از موارد جایگزین روشهای درمانی غیرضروری شوند، میگوید:«بسیاری از بازیها میتوانند به بهبود اختلالات کودکان کمک کنند، به شرط آنکه خانوادهها بازی مناسب سن و نیاز فرزندشان را بشناسند. بازیهای درست انتخاب شده، میتواند خلاقیت، تعادل، توجه و تمرکز کودکان را تقویت کند.»
حسینی توضیح میدهد:«انتخاب درست بازی از سوی خانوادهها تا حد زیادی به آگاهی فروشنده به بازیها بستگی دارد؛ اگر فروشنده شناخت کافی نداشته باشد، نمیتواند راهنمای خوبی باشد. ما در این غرفه تلاش میکنیم ابتدا شرایط روحی و علایق کودک را بدانیم تا بازی مناسب را پیشنهاد دهیم. مثلاً برای کودکی که مدام در جنب و جوش است و نشستن زیاد را دوست ندارد، پازلها اصلاً گزینه مناسبی نیستند. یا اگر کودکی سرعت عمل پایینی در کارها دارد، نباید بازیهای سرعتی به او پیشنهاد کنیم چون به طور کل از بازی کردن زده میشود.»
او که 23 سال سابقه کار با کودک دارد، درباره سلیقه کودکان امروز در انتخاب اسباببازیها میگوید:«تنوع اسباببازیها خیلی بیشتر از دوره کودکی نسلهای قبل شده، اما در این میان، کودکان و نوجوانان نسلهای جدید بیشتر به بازیهایی علاقه دارند که علاوه بر سرگرمی، چالش ذهنی و مشارکت خانوادگی داشته باشد.»
رویاهایی که با بازی واقعی میشوند
مهناز محمدپور، فروشنده یکی از برندهای اسباببازی که غرفهشان یکی از شلوغترین غرفهها در جشنواره ملی اسباب بازی است، میگوید: «محصولات این مجموعه وسایل بنایی است، شامل ملات و آجرهای سفالی که داخل کوره پخته شدهاند. ملات بین آجرها از آرد ذرت هستند و برای کودکان هیچ ضرری ندارد.»
محمدپور میگوید: «کودک میتواند با این وسایل یک سازه ساده بسازد، بعد اگر خواست، میتواند آن را خراب کند، بشوید و دوباره یک سازه جدید خلق کند. این بازی مثل لگو پایانپذیر نیست اما چون کار با آجر، ملات و... حس واقعی ساختن را به کودکان و حتی بزرگسالان میدهد، تجربه خوبی برای آنها به همراه دارد.»
او با این توضیح که این برند چند سال است با ایدههای کاملاً بومیسازیشده فعالیتمیکند، میگوید: «یکی از پرطرفدارترین طرحهای ما ماکتهای شهری است که مدارس از آن استقبال میکنند؛ برای اینکه دانشآموزان بتوانند ماکتهای شهری بسازند و مفهوم شهرسازی را تجربه کنند. آنها بستههایی که جداگانه برای این منظور طراحی شده، تهیه میکنند و کار نهایی دانشآموزان را به رقابت میگذارند و بهترین آنها را به شهرداری میفرستند.»
محمدپور توضیح میدهد: «تولیدکننده این برند اهل لالجین است؛ شهری که بهعنوان شهر جهانی سفال شناخته میشود. به همین دلیل تمام محصولات ما از گل بهداشتی و سفالهای استاندارد لالجین ساخته میشود. خلاقیت در تولید اسباببازیهای جدید برای برند ما مهم است. مثلاً در این نوع بازی کودک میتواند رویاهای ذهنیاش را در کنار خانواده به واقعیت تبدیل کند. بچهها در این بازی دقیقاً کار بنایی انجام میدهند و هر چیزی را که در ذهنشان دارند، میتوانند با آجرها بسازند.»
او رده سنی مناسب این محصول را ۴ سال به بالا میداند و میگوید: «این بازی طوری طراحی شده تا خانوادهها کنار هم بنشینند و بازی کنند. ما اینجا داخل غرفه میزهایی گذاشتهایم که بچهها کنار همراهان آجرها را لمس کنند و خانه بسازند و اگر این تجربه برایشان جذاب بود، یکی از طرحها را به سلیقه خود تهیه کنند و به خانه ببرند. برخی طرحها مثل «دکههای خوشمزه» که ساخت فروشگاههای میوه و بستنیفروشی است، بیشتر مورد توجه دخترهاست و مدل «دزد و پلیس» را که برای ساخت اداره پلیس است، پسرها بیشتر انتخاب میکنند.»
محمدپور در پاسخ به پرسشی درباره توان رقابت تولیدکنندگان داخلی با نمونههای خارجی، میگوید: «این حوزه ظرفیت رشد بسیار بالایی دارد و تولیدکنندهها تلاش میکنند از این ظرفیت استفاده کنند. اما رشد این حوزه به میزان کشش بازار وابسته است. همچنین اگر از طراحان و بازیسازان ایرانی حمایت شود، امکان تولید بازیهای بومی و حتی صادرات آنها نیز وجود دارد.»
صادرات 40 میلیون دلاری
در صنعت اسباببازی
لیلا بابایی، دبیر دهمین جشنواره ملی اسباببازی به «ایران» میگوید:«این دوره از جشنواره با شعار «بازی، حال خوش زندگی» در راستای تحقق شعار سال، تا بیستوهفتم دیماه در مرکز آفرینشهای فرهنگی-هنری کودکان و نوجوانان در حال برگزاری است.»
او میگوید:«هدف اصلی این جشنواره کمک به ساماندهی صنعت اسباببازی و ایجاد ارتباط مؤثر میان طراحان، تولیدکنندگان، سرمایهگذاران، پژوهشگران، توزیعکنندگان و اساتید دانشگاه است.»
او درباره بخشهای مختلف جشنواره توضیح میدهد که بخش رقابتی یکی از مهمترین بخشهای جشنواره است.
به گفته بابایی، از میان 573 اثر رسیده به دبیرخانه، 310 اثر به مرحله نهایی راه یافتهاند و برگزیدگان نهایی در آیین اهدای جوایز معرفی خواهند شد.
بابایی میگوید:«بخش علمی جشنواره هم با همکاری دانشگاه بینالمللی سوره برگزار میشود که شامل 6 نشست تخصصی است. در این نشستها موضوعاتی مانند سیاستگذاری در حوزه اسباببازی، طراحی، آموزش، پژوهش و تربیت نیروی انسانی متخصص مورد بررسی قرار میگیرد.»
دبیر دهمین جشنواره ملی اسباببازی درباره بخش فروشگاه و بازار عرضه محصولات هم توضیح میدهد:«بیش از 200 تولیدکننده داخلی با حدود 300 نوع کالای اسباببازی در این نمایشگاه حضور دارند. مخاطبان این بخش بسیار گستردهاند؛ کودکان و نوجوانان، مادران و پدران، پدربزرگها و مادربزرگها، فعالان فرهنگی، طراحان، تولیدکنندگان و...»
او به بخش نمایش عروسکهای اقوام ایرانی هم اشاره میکند و میگوید:«در این بخش عروسکها به سه دسته آیینی، مردمشناسی و بازی، از نقاط مختلف کشور به نمایش گذاشته شدهاند تا مخاطبان با فرهنگهای گوناگون ایران آشنا شوند.»
بابایی درباره بخش ترویجی بازی و سرگرمی میگوید:«گروههای مختلفی در این بخش حضور دارند؛ از فدراسیون ورزشها و بازیهای بومی و محلی گرفته تا گروههایی که خدمات بازیمحور ارائه میکنند. خانوادهها میتوانند به صورت رایگان با حضور در این جشنواره تجربهای مفرح در کنار فرزندانشان داشته باشند.»
بابایی به پیشرفت صنعت اسباببازی ایران اشاره میکند و میگوید:«سهم اسباببازی ایرانی در اولین جشنواره ملی اسباببازی حدود 10 درصد بود، اما در حال حاضر و بر اساس گزارشهای رسمی وزارت صمت، این سهم در دهمین دوره این جشنواره ملی به 40 درصد رسیده است. همچنین در حوزه اسباببازیهای فکری، بازیهای رومیزی و محصولات تقویتکننده مهارتها، تولیدات ایرانی رشد چشمگیری داشتهاند.» او درباره صادرات این محصولات هم توضیح میدهد:«بسیاری از تولیدکنندگان ایرانی محصولات باکیفیتی دارند که قابلیت صادرات دارند، هرچند صادرات ملزم به داشتن استانداردهای خاص خود است. یکی از پیشنیازها برای ورود به بازار اروپا، داشتن استاندارد CE است. اگر تولیدکنندگان ایرانی به سمت دریافت این استاندارد حرکت کنند، امکان صادرات به اروپا برایشان فراهم خواهد شد.»
دبیر دهمین جشنواره ملی اسباببازی درباره میزان صادرات اسباببازی میگوید:«بر اساس آمار اعلام شده از سوی وزارت صمت، رقم صادرات این حوزه حدود 40 میلیون دلار گزارش شده است. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بهعنوان یک نهاد فرهنگی، رویکرد خود را بر عرضه اسباببازی ایرانی قرار داده تا به گردش مالی این اکوسیستم کمک کند.»
بابایی میگوید:«نقش این جشنواره در این میان، ایجاد حلقه اتصال میان تولیدکننده و مصرفکننده است تا مخاطب با توانمندیهای صنعت ایرانی آشنا شود و بداند وقتی محصول ایرانی باکیفیت وجود دارد، نیازی به خرید نمونه خارجی
نیست.»
بــــرش
بازی با موبایل استرس کودکان را افزایش میدهد
بعضی از والدین برای آرام کردن کودک به جای اسباب بازی، بازیهای دیجیتال را جایگزین کردهاند که باعث اعتیاد کودک به گوشی موبایل میشود. به گفته روانشناسان، شاید بازیهای دیجیتال کودک را آرام میکند و فضایی برای استراحت والدین فراهم میشود، اما این راحتی خیال، آرامش قبل از طوفان است. نتایج پژوهشها نشان میدهد بازی دیجیتال به خصوص برای کودکان زیر پنج سال، باعث بیقراری، مشکلات خواب، افت تمرکز، پرخاشگری و کاهش علاقه به بازیهای فکری و ارتباط با دیگر کودکان میشود. اما نکته مهم این است که استرس و اضطراب ناشی از بازی با گوشی زودگذر نیست و در بلندمدت میتواند باعث اختلال در رشد هیجانی و روانی، کاهش تمرکز و افت تحصیلی، مشکلات جسمانی و کاهش اعتماد به نفس در دوران کودکی شود. روانشناسان معتقدند، اگر استرس و اضطراب در کودکی درمان نشود، میتواند پایهگذار مشکلات روانی، تحصیلی و شغلی فرد در آینده شود.
