بررسی آینده بازار نفت پس از تحولات جدید در ونزوئلا
نیاز نفتی چین از کجا تأمین میشود؟
زوزان نقشبندی
گروه اقتصادی
تحولات اخیر ونزوئلا را نمیتوان صرفاً بحرانی داخلی یا نتیجه ناکارآمدی اقتصادی دانست. این رویدادها ادامه روندی است که از سالها پیش با بهانههایی مانند «مبارزه با قاچاق مواد مخدر» و توقیف نفتکشهای ونزوئلا در آبهای بینالمللی آغاز شد و اکنون با حمله مستقیم به حاکمیت این کشور و بازداشت رئیسجمهوری قانونی آن، به اوج خود رسیده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، پس از این عملیات، صراحتاً از تعیین رهبر سیاسی مورد نظر واشنگتن برای ونزوئلا و کنترل کامل بر منابع نفتی این کشور سخن گفت.
اما ونزوئلا چه مسیری را پیمود که به چنین سطحی از فشار و دشمنی رسید؟ پاسخ را باید در ترکیب دو عامل کلیدی جستوجو کرد، اول در اختیار داشتن بزرگترین ذخایر نفتی شناختهشده جهان و دوم، انتخاب مسیری مستقل پس از انقلاب بولیواری.
ونزوئلا با ملیسازی صنعت نفت و محدودکردن نفوذ و دخالت خارجیها، تلاش کرد کنترل منابع خود را در دست بگیرد. علاوهبرآن، حذف دلار از معاملات نفتی و جایگزینی آن با ارزهایی چون یوان و یورو، این کشور را در تقابل مستقیم با نظام پترودلاری قرار داد؛ اقدامی که از نگاه واشنگتن، عبور از خط قرمزهای اقتصادی محسوب میشد.
در واکنش، آمریکا با اعمال تحریمهای کمسابقه، اقتصاد ونزوئلا را تا مرز فروپاشی پیش برد. این در حالی است که دولت مادورو، علیرغم فشارهای خارجی، توانست نرخ تورم ونزوئلا را در سالهای پس از ۲۰۱۹ تا پایان ۲۰۲۴ تا حد زیادی کاهش دهد. بنابراین ونزوئلا در نقطهای ایستاده است که آینده آن، بیش از هر زمان دیگر با پروژههای سلطهجویانه قدرتهای جهانی گرهخورده است.
در نتیجه همه این تنشها صادرات نفت ونزوئلا در عمل به حداقل رسید و ظرفیت تولید این کشور در مقایسه با دهههای گذشته بهشدت کاهش یافت، اما قیمتهای جهانی نفت برخلاف انتظار، با جهش قابلتوجهی روبهرو نشدهاند.
بعد از تحولات اخیر ونزوئلا قیمت نفت کاهشیافته است. البته کاتلین بروکس، مدیر تحقیقات در XTB، گفته است که کاهش قیمت نفت میتواند «موقت» باشد، زیرا سرمایهگذاران ارزیابی میکنند که چه مدت طول میکشد تا نفت اضافی ونزوئلا بر بازار جهانی تأثیر بگذارد. او همچنین گفته است: «نوع سرمایهگذاریهای موردنیاز در ونزوئلا شامل ارتقای زیرساختهای قدیمی و فرسوده، حفر چاههای نفت جدید و ساخت پالایشگاههای بیشتر برای پردازش نفت خام سنگین ونزوئلا است. بهینهسازی ونزوئلا با منابع غنی برای تولید درآمد لازم جهت بازگرداندن کشور میتواند تا سال ۲۰۳۰ و حتی بعد از آن طول بکشد.»
در همین راستا کریم کبیری، کارشناس نفت، در گفتوگو با «ایران» به بررسی وضعیت بازار نفت جهانی و تأثیر تحولات سیاسی در ونزوئلا بر این بازار پرداخته است.
آینده بازار نفت جهان و نقش ونزوئلا
دستگیری نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری ونزوئلا توسط نیروهای نظامی آمریکا، میتواند تأثیر مهمی بر بازار نفت داشته باشد، اگرچه به گفته برخی تحلیلگران در کوتاهمدت این تأثیر محدود به نوسانات جزئی قیمتها خواهد بود. زیرا وضعیت سیاسی ونزوئلا و آینده صادرات نفت این کشور هنوز مشخص نیست.
بنابراین شرایط بازار نفت بعد از تحولات اخیر در آمریکا، ارتباط مستقیمی با تصمیمات دولت و مردم ونزوئلا دارد. کبیری بیان کرد: «آینده بازار نفت بستگی دارد به اینکه جریان حکومت در ونزوئلا به کدام سمت برود؛ آیا دولت ونزوئلا از آمریکا تمکین میکند و اداره کشور بهنوعی تحت کنترل واشنگتن قرار میگیرد، یا مردم در مقابل این موضوع ایستادگی میکنند؛ بنابراین باید صبوری کرد تا تحولات روشن شود و نشست شورای امنیت نیز میتواند در این زمینه مؤثر باشد.»
آینده بازار نفت بهشدت به ثبات سیاسی ونزوئلا، میزان ورود سرمایهگذاری خارجی و تصمیمات شرکتهای نفتی بینالمللی وابسته است و تغییر در هر یک از این عوامل میتواند مسیر قیمت نفت را در میانمدت و بلندمدت تحتتأثیر قرار دهد.
از طرف دیگر جهان خواستار آزادسازی رئیسجمهوری و همسر وی است و این مسأله میتواند مسیر بازار نفت را تغییر دهد. کبیری افزود: «اگر آمریکا بخواهد سلطه خود را بر نفت ونزوئلا تحمیل کند، پیشبینی میشود تقاضا برای نفت خلیجفارس کاهش یابد و آمریکا با سرعت بیشتری نفت ونزوئلا را استخراج کند. این نفت حتی ممکن است به روسیه فروخته شود تا به اهداف سیاسی خود دست یابد، چرا که بزرگترین مشتریان نفت دنیا اکنون روسیه و چین هستند.» او ادامه داد: «در این سناریو، قیمت نفت کاهش خواهد یافت، اما اگر دولت و مردم ونزوئلا حاکمیت خود را حفظ کنند و از سلطه آمریکا تبعیت نکنند، پیشبینی میشود قیمت جهانی نفت افزایش یابد. افزایش قیمت نفت نیز باعث کاهش قیمت طلا و دلار میشود و آمریکا با بحران اقتصادی روبهرو خواهد شد.»
چالشهای سرمایهگذاری نفتی در ونزوئلا
آمریکا آشکارا درباره کنترل سیاسی و منابع نفتی ونزوئلا صحبت میکند، اما سرمایهگذاری در این کشور با موانع زیادی روبهروست. گاردین در گزارشی نوشته است که تا کنون هیچ یک از بزرگترین شرکتهای نفتی آمریکا درباره ادعای رئیسجمهوری مبنی بر آمادگی برای سرمایهگذاری میلیاردی اظهارنظر نکردهاند.
به گفته کبیری، سرمایهگذاران آمریکایی بهسرعت قادر به ورود نیستند و مردم ونزوئلا هم هنوز استقلال خود را حفظ میکنند.
کبیری گفت: «همه انسانها خواهان استقلال و عزت خود هستند و اقدامات آمریکا به غرور ملی ونزوئلا آسیبزده است. مردم درصدد احقاق حق خود هستند و پیشبینی نمیکنم به این زودیها سرمایهگذاری آمریکاییها در ونزوئلا صورت گیرد.»
وی تأکید کرد: «نمیتوان پیشبینی دقیقی درباره واکنش جامعه بینالملل داشت. اگر کوتاه بیایند، قوانین جنگل حاکم خواهد شد و دموکراسی و حق مردم در تعیین سرنوشت زیر سؤال میرود.»
نقش ایران در بازار نفت ونزوئلا و چین
ایران، ونزوئلا و روسیه با نفت خود سهم بزرگی در تأمین نیاز نفتی چین دارند و حدود ۳۰ درصد از نفت مصرفی چین را تأمین میکنند. ونزوئلا بهتنهایی روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت ارزان به چین میفرستاد؛ بنابراین سقوط دولت مادورو برای چین ناخوشایند است، چون یکی بعد از دیگری منافع نفتیاش در جهان را از دست میدهد.
ا ما در این شرایط، ایران میتواند نقش جایگزین را بازی کند و بخشی از این کمبود نفت را برای چین جبران کند.
در همین راستا بالاترین مقام ناظر مالی چین، اداره ملی نظارت مالی، از بانکهای سیاستگذار و سایر بانکهای بزرگ خواسته است تا میزان مواجهه خود با ونزوئلا را گزارش دهند، به گزارش بلومبرگ، بخش بانکی چین خود را برای شوکهای احتمالی آماده میکند.
کبیری توضیح داد: «ونزوئلا فعلاً قادر به صادرات نفت به چین نیست. ایران با تخفیفهایی نیازهای چین را تأمین میکند و کشتیهای بارگیری شده در ونزوئلا نیز حق خروج ندارند. در این برهه زمانی، چین میتواند از منابع نفتی ایران و روسیه استفاده کند.»
سرنوشت سرمایهگذاریهای ایران در ونزوئلا
برخی از کارشناسان اقتصادی درباره منابع ایران در ونزوئلا گفتهاند که ایران در پروژههای پالایشگاهی، خدمات فنی و مهندسی و تهاتر انرژی هم سرمایهگذاری کرده است. ارزش این سرمایهگذاریها بین ۵ تا ۸ میلیارد دلار برآورد میشود. هرچند به طور رسمی این آمار تأیید نشده است.
کبیری در این باره گفت: «شرکتهای ایرانی که در ونزوئلا سرمایهگذاری کردهاند، هنوز فعال هستند و آمریکا مانعی ایجاد نکرده است. قراردادها بینالمللی و در هر کجای دنیا قابلپیگیری و دفاع هستند.»
وی افزود: «اگر قراردادی نیاز به تعلیق یا فسخ داشته باشد، طبق روال قانونی انجام میشود، اما فعلاً دولت مادورو سر کار است و مردم ونزوئلا او را به رسمیت میشناسند. شرکتهای ما خدمات زنجیرهای، خودروسازی و فعالیتهای نفتی را ادامه میدهند و هیچ خطری فعلاً متوجه آنها نیست.»
این کارشناس نفت در پایان گفت: «تصمیمات دولت ونزوئلا، مردم این کشور و واکنش جامعه بینالملل، سرنوشت بازار نفت و سرمایهگذاریها را مشخص خواهد کرد. ایران همچنان در ونزوئلا حضور دارد و فعالیتهای خود را طبق قراردادهای بینالمللی ادامه میدهد.»
