مدیر باغبانی جهاد کشاورزی فارس در گفتوگو با «ایران» چشمانداز تولید یاقوت سرخ را تشریح کرد
چالش انارستانهای فارس با کم آبی
فصل برداشت یکی ارزشمندترین محصولات باغی پاییزه استان فارس به پایان رسید؛ انارهایی که از دل باغهای داراب، نیریز، استهبان و شیراز سر برآورد و با دانههای سرخ و درخشانشان، در طولانیترین شب سال هم زینت بخش سفره ایرانیان بود. بیش از ۲۹ هزار هکتار باغ انار در فارس گسترده شده و همه ساله حدود ۴۴۳ هزار تن محصول برداشت میشود؛ محصولی که علاوه بر تأمین بازار داخلی، راهی کشورهای حوزه خلیج فارس، روسیه، ترکیه و اروپا میشود. در کنار شیوههای سنتی برداشت، اقدامات علمی و مدیریتی برای مقابله با خشکسالی و ارتقای کیفیت محصول در حال اجراست. ترکیب تجربه باغداران با نوآوریهای فنی، جایگاه بیبدیل فارس را بهعنوان قطب ملی تولید و صادرات انار تثبیت کرده و اهمیت راهبردی آن را در تأمین بازارهای داخلی و خارجی بیش از پیش آشکار ساخته است.
بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین
«ابوالفضل زمانی فرد» مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس به «ایران» میگوید: «استان فارس با برخورداری از ۲۹ هزار هکتار سطح زیرکشت انار و تولید سالانه حدود ۴۴۳ هزار تن، جایگاه ممتاز و راهبردی در تولید این محصول ارزشمند دارد. واریتههای رایج و شناختهشده انار در این استان شامل رباب، اشکفتو، میخوش، بریت، شیرین شهوار، فاروق و قلاتو است که هر یک ویژگیهای کیفی و بازارپسند خاص خود را دارند. کانونهای اصلی تولید انار در فارس عمدتاً در شهرستانهای داراب، خفر، نیریز، استهبان و شیراز متمرکز است.»
اقدامات اصلاحی و مدیریتی
طبق گفته مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس، فصل برداشت انار از نیمه دوم شهریور تا پایان آبان ادامه دارد. «ابوالفضل زمانی فرد» میافزاید: «از منظر ترکیب تغذیهای، بخش خوراکی انار خام حاوی ۷۸ درصد آب، ۱۹ درصد کربوهیدرات، ۲ درصد پروتئین و ۱ درصد چربی است. یک وعده ۱۰۰ گرمی انار، معادل حدود ۱۲ درصد نیاز روزانه به فیبر غذایی را تأمین میکند؛ فیبری که بهطور کامل در دانههای خوراکی آن موجود است و ارزش تغذیهای بالایی دارد.» وی دلیل پیشتازی استان فارس در تولید انار را ریشه در قدمت الگوی کشت این محصول در منطقه و بومی بودن آن در استان دانسته و خاطرنشان میکند: «استان فارس همهساله حدود ۳۴ درصد از کل تولید انار کشور را به خود اختصاص میدهد و بخش قابل توجهی از محصول تولیدی نیز به بازارهای صادراتی از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس، ترکیه، روسیه و برخی کشورهای اروپایی عرضه میشود.» طبق گفته این مقام مسئول، «برداشت انار در استان بهصورت دستی و با روشهای سنتی انجام میشود. یکی از چالشهای اساسی در این حوزه نیز کمبود منابع آبی و تداوم خشکسالی است که بهطور جدی کیفیت محصول را تحت تأثیر قرار داده است. برای مقابله با این وضعیت، مجموعهای از اقدامات اصلاحی و مدیریتی در باغات انار شامل افزایش مواد آلی در پای درختان و حفظ رطوبت خاک، تغذیه اصولی و متوازن، هرس علمی و هدفمند، بهرهگیری از سامانههای نوین آبیاری تحت فشار و ایجاد باغهای الگویی مجهز به سایبان بهمنظور ترویج این الگو در سطح استان به اجرا درآمده است.»
ظرفیتهای راهبردی
در تولید انار
مدیرباغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس میگوید: «در حوزه کاشت و برداشت انار، بیش از ۲۰ هزار نفر بهصورت مستقیم و حدود ۱۰۰ هزار نفر بهطور غیرمستقیم در شهرستانهای مختلف استان مشغول فعالیت هستند. با وجود این ظرفیت انسانی، روند تولید انار همچنان با مشکلاتی جدی مواجه است که مهمترین آنها کاهش کمی و کیفی منابع آب آبیاری و پیامدهای تغییرات اقلیمی، بویژه افزایش دما، محسوب میشود.» زمانی فرد، میافزاید: «با وجود چالشهای موجود، استان فارس از ظرفیتهای راهبردی قابلتوجهی در حوزه تولید انار برخوردار است. این مزیتها شامل وجود باغات انار با ارقام تجاری و شناختهشده در سطح ملی و بینالمللی، حضور پژوهشگران و متخصصان برجسته با دانش فنی روز، فعالیت نهالستانهای معتبر و دارای مجوز رسمی، و همچنین همکاری مؤثر مراکز تحقیقاتی با باغداران در اجرای طرحهای پژوهشی کاربردی و نیازمحور است. مجموعه این عوامل، بستر مناسبی برای ارتقای بهرهوری، توسعه پایدار و افزایش رقابتپذیری محصول انار استان در بازارهای داخلی و خارجی فراهم میسازد.» طبق گفته این مقام مسئول، «برتری کیفی انار، مزیت راهبردی استان در بازارهای صادراتی محسوب میشود و بهعنوان یک برگ برنده، جایگاه رقابتی پایدار برای تولیدکنندگان فراهم کرده است. بهمنظور صیانت و تقویت این موقعیت، مجموعهای از برنامههای عملیاتی و آموزشی در دستور کار قرار گرفته است. این برنامهها شامل ارتقای سطح دانش باغداران در زمینه مجموعه عملیاتهای باغی، اصلاح و احیای باغات انار از طریق برگزاری کارگاهها و کلاسهای آموزشی تخصصی و نظارت مستقیم کارشناسان فنی باغبانی بر روند مدیریت باغات است.»
افزایش ارزش افزوده تولید انار
«ابوالفضل زمانی فرد» مدیرباغبانی جهاد کشاورزی فارس میگوید: «اولویتهای تحقیقاتی در حوزه انار استان فارس عمدتاً معطوف به چالشهای کلیدی، بویژه خشکسالی و تغییرات دمایی دهههای اخیر است. در همین راستا، بررسی علل بروز و ارائه راهکارهای کاهش عارضه «دانه سفیدی» و «کشمشی شدن» انار رقم رباب در شهرستانهای کازرون، ممسنی و رستم بهعنوان یکی از محورهای اصلی تحقیقات در دستور کار قرار دارد.» وی میافزاید: «از دیگر اولویتها میتوان به معرفی و ارزیابی سازگاری ارقام مقاوم به شوری و خشکی، مطالعه و مقایسه فنولوژی، سازگاری، رشد و عملکرد رقم واندرفول (بهروش کشت بافتی و قلمه) در مناطق مختلف استان اشاره کرد. همچنین تدوین و اجرای راهکارهای عملی برای کنترل آفت کرم گلوگاه انار و ارائه روشهای کاهش تنشهای رطوبتی و حرارتی در باغهای انار، بخش مهمی از برنامههای تحقیقاتی محسوب میشود.»
طبق گفته این مقام مسئول، «در حوزه توسعه زیرساختهای پژوهشی، احداث یک هکتار کلکسیون ارقام انار مناطق انارخیز کشور با همکاری دانشگاه آزاد اسلامی واحد نیریز در منطقه قطرویه شهرستان نیریز (شامل ۳۰ رقم تجاری از کلکسیون مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد) در دستور کار قرار گرفته است. علاوه بر آن، احداث ۱/۵ هکتار باغ سازگاری ارقام صادراتی انار کشور با همکاری مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی در منطقه نعمتآباد ارسنجان نیز بهعنوان یکی از پروژههای اولویتدار دنبال میشود. مجموعه این اقدامات، با پاسخگویی به چالشهای اقلیمی و زیستمحیطی، زمینهساز ارتقای کیفیت، افزایش پایداری تولید و تقویت جایگاه استان فارس در عرصه ملی و بینالمللی تولید و صادرات انار خواهد بود.»
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی فارس در تشریح وضعیت صنایع تبدیلی و فرآوری انار در استان فارس اظهار میکند: «در حال حاضر حدود ۱۸۱ واحد سردخانه، انبار سرد، بستهبندی و فرآوری با ظرفیت مجموع ۴۰۱ هزار و ۴۰۰ تن به منظور نگهداری و فرآوری محصول انار در این استان فعال هستند.» وی با تأکید بر ضرورت ارتقای جایگاه اقتصادی این محصول، توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری را مهمترین راهکار برای افزایش ارزش افزوده تولید انار و حمایت از باغداران و اقتصاد کشور دانسته و خاطرنشان میکند: «کاهش خامفروشی، گسترش صنایع تبدیلی و تقویت صادرات محصولات فرآوریشده انار میتواند به عنوان یک اقدام راهبردی، نقش بسیار مؤثری در ارتقای جایگاه این محصول ارزشمند ایفا کند.»
