پاسخ نظام مالیاتی به روایتی که از چند رقم، یک بحران را نادرست تصویرسازی می‌کند
مالیات عقب نمانده؛ این شیوه محاسبه و اندازه‌گیری است که عقب افتاده است

در اقتصاد هر کشوری، گاهی ارقامی می‌توانند درست باشند اما از دل آن داده‌ها روایتی نادرست آن هم به دلیل نبود درک و دانش درست از وقایع و نداشتن آگاهی اقتصادی ارائه شود که ناخودآگاه تبدیل به یک بحران خواهد شد.
درآمدهای مالیاتی در چهار ماه نخست امسال، ۵۷۷ هزار میلیارد تومان بوده است. اگر این رقم با کل درآمد مالیاتی مصوب سال مقایسه شود، سهم وصولی چهار ماهه حدود ۲۰.۵ درصد بوده است؛ این نسبت در چهار ماهه سال گذشته حدود ۲۱ درصد بوده است.
این تفاوت مهم است. زیرا در یک روایت، ممکن است گفته شود «تحقق مالیات به حدود ۵۱ درصد رسیده و نسبت به سال‌های قبل کاهش یافته است» و از همین گزاره نتیجه گرفته شود که نظام مالیاتی با بحران وصول مواجه شده است.
اما نکته مقابل آن است که هنگامی که مبنای مقایسه به شکل دیگری تعریف شود، تصویر متفاوت خواهد شود و اینجاست که یک پرسش تعیین‌کننده مطرح می‌شود.
پرسش این است که آیا می‌توان داده‌های چهار ماهه اول سال 1405 را با یک معیار مشخص به صورت یک روایت تک خطی، خط کشی کرده و به کل سال 1405 تسری داد؟
برای پاسخ به این پرسش نه تنها کارشناسان اقتصادی بلکه هر فردی که با حوزه اقتصاد آشنایی اندکی داشته باشد «خیر» است. زیرا درآمدهای مالیاتی در 12 ماه به‌صورت یکنواخت وصول نمی‌شوند و این موضوع حداقل در 30 سال گذشته نیز وجود داشته است. برای توضیح بیشتر به این موضوع زمان تسلیم اظهارنامه ها، سر رسید پرداخت ها، قطعی شدن مالیات، رسیدگی به پرونده‌ها و مالیات‌های عملکرد، مالیات بر ارزش افزوده و حتی تمدید مهلت‌های قانونی، هنگام وصول را جابه‌جا می‌کنند.
بنابراین چهار ماه اول سال 1405، از حیث وصول منابع درآمدی مالیاتی «یک‌سوم سال» نیست که بتوان درآمد مالیاتی آن را به‌صورت مکانیکی به یک‌سوم هدف سالانه تسری داد.
اگر این نکته بدیهی در تحلیل لحاظ نشود، یک فاصله زمانی به «شکست سیاست مالیاتی» تبدیل می‌شود.
توان وصول نظام مالیاتی نسبت به سال 1404 افزایش یافته است
در چهار ماه اول سال 1404، رشد درآمدهای مالیاتی نسبت به مدت مشابه سال 1403 حدود ۳۲ درصد بود؛ این نرخ در چهار ماهه اول سال 1405 به حدود ۴۶ درصد رسیده است. این رقم به‌تنهایی برای جشن گرفتن کافی نیست؛ همان‌طور که برای صدور حکم شکست نیز کافی نیست. اما یک چیز را به‌روشنی نشان می‌دهد، توان وصول نظام مالیاتی نسبت به سال قبل افزایش یافته است. این افزایش در شرایطی اتفاق افتاده که کشور با نااطمینانی اقتصادی، محدودیت‌های فعالیت، شرایط ویژه و تغییر زمان‌بندی برخی تکالیف مالیاتی مواجه بوده است. نگاهی به‌عملکرد نظام مالیاتی در تحقق درآمدهای پیش‏بینی شده در سال‌های قبل نیز راهگشا است. سال گذشته علیرغم دو جنگ تحمیلی، 94 درصد درآمد مالیاتی پیش‌بینی شده محقق شد. بر همگان واضح بود اگر در ماه پایانی سال جنگی به کشور تحمیل نمی‌شد، این درصد از 100 هم می‏گذشت. نشان به آن نشان که در دو سال قبل از 1404 نیز درصد تحقق همیشه از 100 عبور کرده است. بنابراین پرسش اصلی دیگر این نیست که «چرا مالیات افزایش یافته؟» بلکه پرسش مهمتر آن است که چگونه بدون افزایش نرخ‌های مالیاتی و بدون فشار مضاعف بر مؤدیان و حتی با بروز جنگ و محاصره اقتصادی که منجر به کاهش واردات و مالیات مربوطه شد، وصول مالیاتی ۴۶ درصد رشد کرده است؟
برای این پاسخ کافی است به جریان مالیات‌ستانی رجوع شود، آن‌جا که بخشی از این تغییر، حاصل عبور تدریجی از مالیات‌ستانی سنتی به سمت مالیات‌ستانی داده‌محور و سیستمی است. این تغییر شاید در جدول درآمدهای بودجه دیده نشود، اما برای فهم آینده نظام مالیاتی مهم‌تر از خود عدد وصولی است.